Pierwsza retrospektywa filmów Susan Sontag w Polsce podczas 19. MDAG

Zarówno pierwsze filmy dokumentalne Susan Sontag, uznanej amerykańskie eseistki i ikony popkultury, jak i jej realizacje fabularne po raz pierwszy tak szeroko zostaną przedstawione publiczności w Polsce w ramach 19. Millennium Docs Against Gravity.

Susan Sontag 1979 ©Lynn Gilbert

Wznowienia najważniejszych pozycji eseistycznych Susan Sontag (1933-2004), jak chociażby „O fotografii”, „Przeciw interpretacji i innych esejów”, wydanie „Widoku cudzego cierpienia”, a także ukazanie się polskiego przekładu dzienników amerykańskiej intelektualistki, wspomnień o niej oraz biografii świadczą o ciągłym zainteresowaniu jej twórczością i bezkompromisową postawa. 

Bogata i różnorodna twórczość filmowa Susan Sontag, korespondująca z jej pisarstwem, pozostaje w Polsce nadal niemal nieznana. W ramach 19. Millennium Docs Against Gravity chcemy wypełnić tę lukę i zaprezentować filmy eseistki i miłośniczki kina.

Widzowie festiwalu zobaczą wyreżyserowany przez Susan Sontag film dokumentalny „Ziemie obiecane” („Promised Lands”, 1974), realizowany w październiku 1973 roku w Izraelu, odpierającym atak koalicji Syrii i Egiptu podczas trwającej dwadzieścia dni wojny Yom Kippur. Film uważany jest za jedno z jej najbardziej docenionych dzieł. W „Ziemiach obiecanych”, nad którym Sontag pracowała wraz z Nicole Stéphane, odpowiadającą za jego produkcję, zintegrowane zostały obrazy wojny i wypowiedzi, w których dominują opozycyjne izraelskie stanowiska reprezentowane przez Yorama Kaniuka, pisarza i przyjaciela autorki, oraz Juwala Ne’emana, fizyka, wojskowego, późniejszego ministra ds. Nauki i Rozwoju Izraela. Oddają złożoną rzeczywistość ziemi, którą obiecano zbyt wielu ludziom. Sontag zrealizowała „Ziemie obiecane”, przerywając intensywną pracę nad jej najbardziej znaną książką „O fotografii”, wydaną finalnie w 1977 roku.

Brat Carl

W 1993 roku Sontag zdecydowała się na wyjazd do Sarajewa w odpowiedzi na sugestię swego syna Davida Rieffa, który przebywał w mieście, skąd wysyłał relacje wojenne. Jak podkreślała autorka w wywiadach, w wyniku konsultacji z lokalną społecznością zdecydowała się wyreżyserować sztukę teatralną „Czekając na Godota” Samuela Becketta. Widzowie 19. MDAG będą mogli zobaczyć film „Czekając na Godota… w Sarajewie” („Waiting for Godot... in Sarajevo”), współreżyserowany przez Sontag wraz z Nicole Stéphane, będący antywojennym gestem i hołdem złożonym mieszkańcom miasta. W programie retrospektywy ujęty także został zrealizowany w Wenecji film „Zwiedzanie bez przewodnika” („Unguided Tour”, 1993), inspirowany jej książką „I, Etcetera”, który wymyka się jasnym rozróżnieniom na kino faktów i kino fikcji. 

Widzowie będą mogli zobaczyć filmy, jak określiła sama autorka, inspirowane twórczością Ingmara Bergmana - „Duet dla kanibali” („Duet for Cannibals”), debiut filmowy zrealizowany w 1969 roku w Szwecji i jej kolejne dzieło „Brat Carl” („Brother Carl”) z 1971 roku. 

Aby dopełnić kontekst twórczości Sontag w programie zaprezentujemy także między innymi film „Town Bloody Hall” Donna Alana Pennebakera i Chrisa Hegedusa (1979), będący utrzymaną w duchu direct cinema rejestracją debaty, która miała miejsce 30 kwietnia 1971 w nowojorskim ratuszu między feministkami i krytyczkami kultury Germaine Greer, Jill Johnston, Jacqueline Ceballos, Dianą Trilling i zgryźliwym Normanem Mailerem, wpisującą się w historię drugiej fali feminizmu. Spotkaniu przysłuchiwała się Susan Sontag. Uzupełnieniem programu będzie także biograficzny film „W sprawie Susan Sontag” („Regarding Susan Sontag”) Nancy Kates, który przybliża historię życia bohaterki naszej retrospektywy.

Program retrospektywy twórczości Susan Sontag jest pierwszą tak szeroką prezentacją filmowego dorobku amerykańskiej eseistki w Polsce i jedną z pierwszych w Europie Środkowo-Wschodniej. W ubiegłym roku jej twórczość filmowa była prezentowana w ramach Ji.hlava International Documentary Film Festival, które jest wraz z Millennium Docs Against Gravity członkiem federacji europejskich festiwali filmowych Doc Alliance.

Festiwal Millennium Docs Against Gravity odbędzie się w dniach 12-22 maja w ośmiu miastach - Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Poznaniu, Katowicach, Lublinie, Bydgoszczy oraz po raz pierwszy w Łodzi! Od 24 maja do 5 czerwca odbędzie się część online na stronie mdag.pl. 

informacja prasowa

Przedstawiamy nowe sekcje w programie 19. Millennium Docs Against Gravity

19. edycja Millennium Docs Against Gravity będzie pełna nowości. Po raz pierwszy zostanie zorganizowany Konkurs Filmów Krótkometrażowych, którego partnerem jest TikTok, w programie pojawią się także nowe sekcje oraz zostaną zorganizowane dwie retrospektywy - Susan Sontag i Billa Morrisona.

Fire of Love

O miłości i dorastaniu

„Zanim dorośniesz” i „Love Stories” to dwie nowe sekcje festiwalowe, pokazujące kluczowe momenty w rozwoju człowieka oraz relacji. W ramach pierwszej zostanie zaprezentowana między innymi „Na misji” (The Mission, reż. Tania Anderson), ukazująceaczwórkę młodych amerykańskich Mormonów, którzy udają się w podróż do ateistycznej Finlandii, żeby przekonywać do swojej religii czy „Przeskok” (Cusp, reż. Isabel Bethencourt, Parker Hill) – portret trzech dziewczyn dorastających w teksańskim mieście, w którym przemoc seksualna, alkohol, narkotyki i broń to codzienność. 

Miłosne historie, które zostaną zaprezentowane w tym roku na festiwalu, będą dotyczyły nie tylko miłości do drugiego człowieka, ale także jego awatara oraz… wulkanów! „W mroku niepewności” (The Night of Knowing Nothing) Payala Kapadii to historia pary, która poznała się na protestach przeciwko prawicowemu rządowi w Indiach. Jednak K. nie potrafił sprzeciwić się, gdy rodzice zabronili mu spotykać się z L. Po ich miłości zostało tylko pudełko pełne listów. Akcja „Poznaliśmy się w wirtualnej rzeczywistości” (We Met in Virtual Reality) Joe Huntinga w całości toczy się w wirtualnej rzeczywistości i dokumentuje emocje uczestników oraz zażyłość tworzonych w tym świecie związków. Dla odmiany Cecilie Debell i Maria Tórgarð w filmie „Skál” przenoszą nas na Wyspy Owcze. Przyglądamy się historii dorastania i pierwszej miłości w tradycyjnej, chrześcijańskiej społeczności. Przez półtora roku filmowcy towarzyszyli 21-letniej Danii, która zakochała się w hip-hopowym artyście i poecie Trygvi, co wywróciło jej światopogląd do góry nogami. Obiektem prawdziwej miłości Katii i Maurice’a Krafftów przez 25 lat były za to… wulkany. „Wulkan miłości” (Fire of Love) Sary Dosy to zapis ich życia, którego sensem stało się podróżowanie do wszystkich wulkanów, dzięki czemu stali się najsłynniejszymi wulkanologami na świecie. Zginęli podczas erupcji w Japonii w 1991 roku.

Słuchajmy naukowców!

„Słuchajmy naukowców” to jedno z najważniejszych aktywistycznych haseł XXI wieku. Gdzie jednak szukać przystępnych źródeł? Na to pytanie odpowiada nowa tegoroczna sekcja „Nauka nas uratuje”. Prezentowane w niej filmy są pigułką rzetelnej wiedzy o gospodarce obiegu zamkniętego, mięsie hodowanym laboratoryjnie, szczepionkach czy topnieniu lodowców. Dają nadzieję i podsuwają bardzo konkretne pomysły zmiany rzeczywistości. Tegoroczne hasło festiwalu, Rethink Everything, zostało zaczerpnięte z filmu „Wymyślić świat na nowo” (Going Circular). Niger Walk i Richard Dale pokazują w nim innowacyjny, zamknięty obieg gospodarczy, który eliminuje odpady i oszczędza zasoby planety – to wizja przyszłości kreślona przez cztery wybitne umysły, m.in. legendarnego prof. Lovelocka. Z kolei „Strategia dla Ziemi” (Solutions) Pernille Rose Grønkjær to zapis spotkania grupy czołowych naukowców i przedsiębiorców z całego świata, którzy izolują się na 10 dni, żeby wspólnie opracować realne rozwiązania najbardziej palących problemów codzienności. Jednym z takich problemów jest z pewnością hodowla zwierząt, której poświęcone są dwa tytuły w tegorocznym programie. W filmie „Mięso przyszłości” (Meat the Future) Liz Marshall poznajemy byłego kardiologa z Indii, który zakłada w Dolinie Krzemowej start-up eksperymentujący z produkcją mięsa z komórek w laboratorium. Narratorką filmu jest sama Jane Goodall, zaś korproducentem i autorem muzyki Moby. 

Oblicza Dalekiego Wschodu

Midwives - Stills 

Chiny, Mjanma, Wietnam, Bangladesz – w tych krajach reżyserzy i reżyserki stworzyli filmy pokazywane w nowej sekcji, która skupia się na prezentacji niezwykle ważnych, ale często niedocierających szeroko do polskiej opinii publicznej, wydarzeń na Dalekim Wschodzie. Z filmów sekcji „Oblicza Dalekiego Wschodu” wyłania się obraz miejsca na naszej planecie, które nieustannie podlega dynamicznym zmianom społecznym, kulturowym oraz politycznym. „Położne” (Midviwes, reż. Snow Hnin Ei Hliang) oraz „Pamiętniki z Mjanmy” (Myanmar Diaries, reż. The Myanmar Film Collective) pozwalają lepiej poznać sytuację w Mjanmie. W pierwszym, nagrodzonym w Sundance, poznajemy historię prowizorycznej kliniki medycznej prowadzonej przez dwie odważne kobiety: buddystkę Hla i muzułmankę Nyo Nyo pochodzącą z mniejszości Rohingjów. Z drugiego dowiadujemy się więcej o zmianach w kraju po puczu wojskowym. Dziesięcioro młodych filmowców anonimowo relacjonuje walkę z reżimem. Do Tybetu przenosi nas „Las szkarłatnych szat” (Dark Red Forest) Jina Huaqinga, pokazując, jak raz w roku 10 tysięcy buddyjskich mniszek zbiera się na płaskowyżu tybetańskim. Odziane w czerwone szaty zamieniają się w żywy las na wysokości 4000 m n.p.m.

Susan Sontag i Bill Morrison 

W ramach 19. Millennium Docs Against Gravity po raz pierwszy w Polsce tak szeroko przedstawione zostaną dzieła filmowe autorstwa Susan Sontag. Choć bogata i różnorodna, twórczość filmowa Susan Sontag korespondująca z jej pisarstwem, pozostaje nadal mało znana. W programie retrospektywy znalazły się zarówno filmy dokumentalne, jak i produkcje fabularne autorstwa amerykańskiej eseistki i ikony popkultury. Publiczność festiwalu zapoznać się też będzie mogła z artystycznym dorobkiem mistrza pracy z archiwami Billa Morrisona. Jego „Decasia”, zdaniem nagrodzonego Oscarem® Errola Morrisa, jest najprawdopodobniej „najwspanialszym filmem, który kiedykolwiek powstał”. Przegląd czołowego twórcy kina eksperymentalnego będzie zawierał w sumie 18 tytułów.

TikTok - inspiracja dla kreatywności

Dodatkowo po raz pierwszy na tegorocznym festiwalu odbędzie się Konkurs Filmów Krótkometrażowych. To wybór filmów dokumentalnych z całego świata, których długość nie przekracza 45 minut. Partnerem tej selekcji i konkursu a jednocześnie fundatorem nagrody dla zwycięskiego projektu został TikTok. Ta, bijąca rekordy popularności, platforma rozrywkowa doskonale udowadnia na co dzień, że krótka forma nie tylko nie stanowi blokady dla kreatywności, ale wręcz pomaga ją wyzwolić i stworzyć fantastyczne, jakościowe treści.

TikTok wspólnie z Festiwalem zrealizuje też serię rozmów na żywo z początkującymi twórcami filmowymi, którzy podzielą się swoimi pierwszymi doświadczeniami i wiedzą ze świata sztuk audiowizualnych. To niepowtarzalna okazja do zaczerpnięcia wiedzy i inspiracji dla wszystkich adeptów sztuki filmowych, a dla jej pasjonatów możliwość zajrzenia za kulisy. Wydarzenia będą transmitowane na profilu festiwalu (tiktok.com/@millenniumdocsag). 

Festiwal Millennium Docs Against Gravity odbędzie się w dniach 12-22 maja w ośmiu miastach – Warszawie, Wrocławiu, Gdyni, Poznaniu, Katowicach, Lublinie, Bydgoszczy oraz po raz pierwszy w Łodzi! Od 24 maja do 5 czerwca odbędzie się część online na stronie mdag.pl. Mecenasem tytularnym festiwalu jest Bank Millennium. 

informacja prasowa

50 ulubionych filmów Susan Sontag w Kinie Iluzjon

W 1977 roku Susan Sontag, jedna z najważniejszych intelektualistek XX wieku, podarowała miłośnikom kina bezcenny prezent – sporządziła listę swoich ulubionych filmów. W lipcu kino Iluzjon pokaże kilka spośród 50 znajdujących się w tym zestawieniu.

Kadr z filmu „Pancernik Potiomkin”

Susan Sontag urodziła się w 1933 roku, zmarła w roku 2004. Jej znakiem rozpoznawczym były zawsze niezależność myśli i pełne pasji zaangażowanie. Autorka ważnych tekstów, które podważały przyjęte sposoby myślenia i wyznaczały nowe horyzonty humanistyki: „Przeciw interpretacji”, „O fotografii”, „Zapiski o kampie”, „Choroba jako metafora”. Pisała także powieści, m.in.: „Zestaw do śmierci”, „Miłośnik wulkanów”, „W Ameryce”. Obrończyni praw człowieka, występowała przeciw wojnie w Wietnamie, w czasie stanu wojennego wspierała „Solidarność”, a w 1993 roku w oblężonym Sarajewie wystawiła „Czekając na Godota”. Zawsze niepokorna, odważna i nieznosząca schematycznych uproszczeń.

Poza tym uwielbiała robić wszelkiego rodzaju listy. Spisywała co ją uszczęśliwia, jakie chce kupić książki, wyliczała nawet swoje własne wady. Jednak to wybór filmów, który stworzyła odbił się najszerszym echem. Zestawienie wskazuje nie tylko na szerokie pole zainteresowań autorki, ale także na jej wielki głód kina i miłość do niego.

Kadr z filmu „Dwie lub trzy rzeczy, które o niej wiem”

Wśród filmów wybranych z listy przez Iluzjon znalazły się dzieła europejskich mistrzów – Godarda, Dreyera, Antonioniego, Viscontiego i Bressona. Jednak przegląd rozpocznie radziecki „Pancernik Potiomkin” Siergieja Eisensteina z 1925 roku – kamień milowy na drodze rozwoju sztuki filmowej. Słynna scena na schodach odeskich jest jedną z największych artystycznych kreacji w dziejach kina.

W „Dwóch lub trzech rzeczach, które wiem o niej” Jean-Luc Godard odsłania istnienie prostytucji, kryjącej się za fasadą wysokiego standardu i udogodnień socjalnych. Prostytucja jest dla reżysera problemem szerszym – pęd współczesnego życia skłania wszystkich do uprawiania różnych jej form, zaś w połączeniu z kultem przedmiotów i powszechnym nadużywaniem słów powoduje, że porozumienie między ludźmi staje się niemożliwe.

„Gertruda” zrealizowana przez Carla Theodora Dreyera, mistrza duńskiego kina, po dziesięcioletnim milczeniu wzbudził zrozumiałe zainteresowanie. Powszechnie uznano, że ekranowa adaptacja utworu Hjalmara Sőderberga okazała się znacznie ciekawsza od literackiego pierwowzoru, dzięki postawieniu w centrum narracji głównej bohaterki i nadaniu jej cech kobiety zdecydowanej i obdarzonej, niezwykłą siłą charakteru.

Kadr z filmu „Opętanie”

„Zaćmienie” kończy trylogię Michelangolo Antonioniego, poświęconą kryzysowi uczuć i ludzkiej samotności w dobie stechnicyzowanej cywilizacji. Podobnie jak w większości filmów włoskiego reżysera, tutaj również filtrem doznań jest kobieta – dojrzała, znająca swą wartość i potrafiąca wyzwolić się z pęt jałowego związku, ale płacąca w zamian wysoką cenę.

„Opętanie”, debiut filmowy Luchino Viscontiego, został uznany przez krytyków za pierwszy film zapowiadający narodziny neorealizmu włoskiego. Wątek fabularny reżyser zaczerpnął z powieści kryminalnej Jamesa Mallahana Caina „Listonosz dzwoni zawsze dwa razy”.

Ostatnim filmem, który zaprezentujemy w ramach cyklu będzie „Kieszonkowiec” Roberta Bressona. Studium psychologiczne osobowości młodego człowieka, wrażliwego intelektualisty, którego pasją staje się okradanie ludzi. Nie robi jednak tego dla zysku, ale dla samej istoty czynu, możliwości przeżycia emocji i satysfakcji z udanej akcji.

Daty i godziny projekcji znajdziecie TUTAJ.

informacja prasowa

Polska premiera World Press Photo 2018 w CK Zamek w Poznaniu

World Press Photo to najważniejszy konkurs fotografii prasowej i reportażowej na świecie,
a w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu – od wielu już lat – ma co roku swoją polską premierę.
Do tegorocznej 61. edycji konkursu World Press Photo 18 zgłosiło się łącznie 4548 fotografów z 125 krajów, zgłaszając ponad 73 tysiące zdjęć. Wystawa potrwa od 28 kwietnia do 20 maja.

Ronaldo Schemidt, Kryzys w Wenezueli

Na czele jury stała Magdalena Herrera, a prace były prezentowane anonimowo. Pierwszy raz
w historii World Press Photo mieliśmy okazję poznać pięciu fotografów, którzy będą ubiegali się Grand Prix. Zwycięzca został ogłoszony 12 kwietnia podczas uroczystej gali w Amsterdamie. Jest nim Ronaldo Schemidt  i jego zdjęcie pt. „Kryzys w Wenezueli” dla Agencji France-Presse ('Venezuela Crisis').

Jury wybrało również 42 fotografów w 8 kategoriach: Sprawy współczesne, Środowisko (nowa kategoria), Życie codzienne, Wiadomości, Projekty długoterminowe, Przyroda, Ludzie, Sport, Wydarzenia. Pochodzą oni z 22 krajów, a 15 z nich zdobyło już wcześniej wyróżnienia w konkursie World Press Photo. Zdjęcia zwycięskich fotografów zostaną włączone w wystawę, która odwiedzi 100 miejsc w 45 krajach.
Pierwsza wystawa trwa już od 14 kwietnia w De Nieuwe Kerk w Amsterdamie, a od 28 kwietnia zapraszamy do Centrum Kultury ZAMEK, gdzie w Sali Wystaw zostanie zaprezentowanych 161 zdjęć. Poza Poznaniem wystawa będzie prezentowana w Opolu. 

Program towarzyszący wystawie
__
Zwiedzanie wystawy z przewodnikiem
oprowadza Łukasz Cynalewski
9.05. oraz 16.05. g. 18.30 Sala Wystaw
obowiązują bilety na wystawę
__
„Fotoreportaż i widoki cierpienia – obraz świata w konkursie World Press Photo”
wykład Marianny Michałowskiej
17.05. g. 18.30 Hol Balkonowy
wstęp wolny

W „Widokach cudzego cierpienia” Susan Sontag, przywołując slogan reklamowy Paris Matcha: głoszący „Waga słów, szok obrazów”, twierdziła, że w fotodziennikarstwie obrazy miały przykuwać uwagę, zaskakiwać. Podczas wykładu przeanalizuję, jakimi środkami fotografowie dzisiaj przyciągają odbiorców i jak opowiadają, by zwrócić naszą uwagą na problemy świata?
(S. Sontag, Regarding the Pain of Others, London, 2003, s, 20)
__
Zajęcia dla szkół

World Press Photo, czyli konkurs hashtagów – zajęcia dla młodzieży 15+
Zajęcia są bezpłatne (grupy do 30 osób), obowiązują bilety wstępu na wystawę. Na zajęcia można się zapisywać od poniedziałku do piątku w g. 8-12, mailowo: b.wisniewski@ckzamek.pl lub telefonicznie: 61 64 65 288.

Konkurs World Press Photo od wielu lat jest jednym z najważniejszych konkursów fotograficznych świata. Finalnie na wystawach na całym świecie oglądamy kilkadziesiąt niezwykłych zdjęć, które odzwierciedlają naszą rzeczywistość. Ale czy na pewno? Podobnie jak media społecznościowe ostateczny efekt wystawy wynika z szeregu filtrów nałożonych zarówno na wybór zdjęć jak i filtrów, które sami sobie narzucamy. Na spotkaniu spróbujemy odnaleźć klucz rządzący tym, jaki obraz świata prezentuje wystawa.

informacja prasowa

Znamy program 19. Millennium Docs Against Gravity

Wielkie święto kina dokumentalnego, 19. Millennium Docs Against Gravity,  zbliża się wielkimi krokami! Część kinowa festiwalu odbędzie się w dniach 13 - 22 maja w ośmiu miastach (Warszawa, Wrocław, Gdynia, Katowice, Poznań, Bydgoszcz, Lublin, Łódź). Od dziś na stronie mdag.pl dostępny jest pełny program tegorocznej edycji MDAG – festiwalowa publiczność zobaczy premierowo w Polsce najnowsze osiągnięcia kina dokumentalnego z całego świata! Zachęcamy do zapoznania się z opisami i trailerami festiwalowych filmów. 

„Rethink Everything”

Hasło tegorocznego festiwalu, „Rethink Everything”, został zaczerpnięte z filmu „Wymyślić świat na nowo”, reż. Richard Dale, Nigel Walk. To zaproszenie do ponownego przemyślenia naszego spojrzenia na świat w obliczu pandemii oraz rosyjskiej agresji w Ukrainie. W ramach 19. Millennium Docs Against Gravity zostanie zaprezentowanych pięć filmów opowiadających o Ukrainie, zorganizujemy też pokazy specjalne filmu –„Mariupol”. 

W tym roku w programie pojawia się kilka nowych sekcji, dotyczących tematów i miejsc, które w ostatnim czasie szczególnie interesowały twórców i twórczynie kina dokumentalnego. Love Stories, czyli historie o miłości - do ludzi i do wulkanów, w ekstremalnych warunkach i na krańcach świata, w rzeczywistości i świecie wirtualnym. Nauka nas uratuje to zestaw filmów, które są pigułką rzetelnej wiedzy o gospodarce obiegu zamkniętego, mięsie hodowanym laboratoryjnie, szczepionkach czy topnieniu lodowców. W sekcji Zanim dorośniesz przyjrzymy się życiu młodych bohaterów, którzy poszukują swojej ścieżki, często rzucając wyzwanie nieprzychylnej rzeczywistości. Z kolei Oblicza Dalekiego Wschodu pokazują rzeczywistość regionu, który nieustannie podlega dynamicznym zmianom społecznym, kulturowym i politycznym. 

W tym roku po raz pierwszy na festiwalu prezentujemy także Konkurs Filmów Krótkometrażowych. Pokazywane w nim tytuły, dzięki swojej zróżnicowanej tematyce, stanowią idealny punkt wyjścia do poznania zagadnień rozwiniętych w filmach pełnometrażowych prezentowanych w programie. Organizujemy także pierwszą w Polsce retrospektywę filmów Susan Sontag i przybliżymy festiwalowej publiczności twórczość Billa Morrisona, reżysera-archeologa czasu, którego fetyszem jest taśma filmowa.

Pełny program, obejmujący także debaty, spotkania, warsztaty - na stronie festiwalu:

https://mdag.pl/19/pl/Wroclaw/program

zwiastun festiwalu

informacja prasowa

Książki w finale Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus.

Jury wytypowało siedem książek, które zakwalifikowały się do finału Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus. Gala wręczenia Nagrody odbędzie się 13 października.

Antonín Bajaja, Nad piękną, modrą Dřevnicą, tłum. Dorota Dobrew, Wydawnictwo Książkowe Klimaty | Czechy.

Powieść Antonina Bajai mogłaby nosić wiele tytułów, na przykład: „Koniec starych czasów w Zlínie” albo „Morawski Amarcord”. To wspomnienia z tużpowojennego dzieciństwa, kiedy mieszkańcy Zlína witali wyzwolicieli chlebem i solą, na futbolowym boisku rozgrywało się „karanie gestapowca”, a przedstawiciele tak zwanej burżuazji wierzyli w powrót masarykowskiej republiki i prosperity spod znaku Bat’y. To dzieciństwo mogło nawet być szczęśliwe, gdyby nie żelazna kurtyna.

W prozie Bajai ożywa wielka i mała historia Czech i Moraw. Kraj to dla autora przestrzeń pamięci: osobistej, rodzinnej, historycznej, wreszcie: mitycznej. W formie listów do siostry prowadzi kronikę miasteczka w czasie gottwaldyzacji, gdy następują próby zaprowadzenia takich zmian, by miasto jak najbardziej przypominało sowieckie wzory. Zlín z czasów pierwszej republiki, ze swoją wolnomyślicielską atmosferą, miał zostać wymazany z pamięci, podobnie jak miała zniknąć jego elita społeczna, w tym także rodzina doktora Bajai.

Weronika Gogola, Po trochu, Wydawnictwo Książkowe Klimaty |Polska

Najlepsze historie z życia zawsze opowiada się po trochu, po kawałku. Ktoś coś zapamiętał i z tej pamięci rodzą się najpiękniejsze opowieści. Zupełnie tak, jakby siąść z przyjacielem i zacząć rozmowę: o sobie, o dzieciństwie na wsi, o Mamie, a jeszcze bardziej o Tacie, o wujkach, ciotkach, kuzynach. W takich chwilach chodzi o to, by mówić najprościej – bez zadęcia, bez patosu, bez wstydu: o pierwszych widzianych pożarach, o stratach, które przygotowują nas na kolejne odejścia, o czarach, o sikaniu na stojąco, o wsi, o „fuszkach życia”, o tym, że Mama mogłaby być Stingiem, ale jej się nie chce.

I właśnie tak, jak w zwykłym życiu, o najważniejszych sprawach, i o tych całkiem zwyczajnych, które zna każdy – Weronika Gogola opowiada w Po trochu.

Péter Nádas, Pamięć, tłum. Elżbieta Sobolewska, Biuro Literackie | Węgry

„Najlepsza powieść naszych czasów i jedna z najlepszych powieści XX wieku” według Susan Sontag. Proza wybitnego europejskiego pisarza należąca do współczesnej klasyki węgierskiej, uznawana za najciekawszy przykład węgierskiego postmodernizmu. Nowatorska nielinearna konstrukcja przedstawia losy pokolenia dorastającego w latach pięćdziesiątych, a jednostkowe życiorysy splatają się z największymi traumami powojennej historii Węgier: zbrodniami stalinizmu i dramatem powstania 1956 roku.

Artur Nowaczewski, Hostel Nomadów, Wydawnictwo Iskry | Polska

Impresjonistyczna wędrówka „po kręgosłupie Bułgarii” wypełniona wrażeniami, spotkanymi ludźmi, obrazami, smakami i zapachami kraju, który przez ponad pięć wieków trwał w granicach Imperium Osmańskiego, by ostatecznie uzyskać niepodległość dopiero w wieku XX. Ciepła i życzliwa. Zmienna i tajemnicza. Znajoma i nieznana. Intymnie bliska.

Taka się jawi Bułgaria wydeptana krokami trójmiejskiego poety, Artura Nowaczewskiego.

„Każdy z nas ma swoje mapy wewnętrzne, swoją topografię wyobraźni, stałe punkty, swój ruchomy, rozszerzający się i kurczący jak serce świat. Ten puls to jest właśnie życie. Życie jest zawsze gdzie indziej. A czemuż to «gdzie indziej» nie miałoby być właśnie w Bułgarii?”

Maciej Płaza, Robinson w Bolechowie, Wydawnictwo W.A.B. | Polska

Robinson w Bolechowie opowiada rodzinną historię rozpoczynającą się tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej. Bolechowski hrabia, właściciel pałacu i kolekcji dzieł sztuki, skrzętnie ukrywa bezcenne skarby, by nie dostały się w ręce okupanta. Kiedy hrabia zginie z rąk hitlerowca, strażnikiem kolekcji zostaje pałacowy ogrodnik

Główny bohater Robert, ceniony malarz, wraca do Bolechowa po kilku latach nieobecności. Na miejscu wspomina bolechowskie perypetie, które zagadkowo go pociągają, i próbuje odkryć największą tajemnicę swojego życia. Na tle posępnego świata wojennej i powojennej grozy i tułaczki stopniowo odsłania się historia dwu rodzin: Roberta oraz miejscowego kamieniarza o niejasnej przeszłości.

Lutz Seiler, Kruso, tłum. Dorota Stroińska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego | Niemcy

Owiana legendą wyspa Hiddensee na Bałtyku znajduje się, jak mówią,- „po tamtej stronie wiadomości” i poza czasem. Pewnego dnia dociera na nią Ed, który chce uciec od swojego dotychczasowego życia. Zostaje pomywaczem w zmywalni U Klausnera  ̶  knajpie położonej wysoko nad morzem  ̶  gdzie poznaje Krusa. Między mężczyznami nawiązuje się trudna przyjaźń. Kruso, mistrz i patron wyspy, wtajemnicza Eda w nocne obrzędy pracowników sezonowych, w czasie których Ed przeżywa inicjację seksualną. Kruso to sekretny inspirator wspólnoty, którą spaja obietnica, że każdy rozbitek, wyrzucony poza nawias państwa i życia, zdoła w ciągu trzech nocy dotrzeć do korzeni wolności. Jednak wydarzenia z jesieni 1989 roku wstrząsają wyspą, a jej mieszkańcom pozostaje tylko walka na śmierć i życie. 

Marian Sworzeń, Czarna ikona. Biełomor. Kanał Białomorski. Dzieje. Ludzie. Słowa, Wydawnictwo Sic! | Polska

Punktem wyjścia Czarnej ikony jest rejs sowieckich pisarzy po Kanale Białomorskim, zorganizowany przez GPU latem 1933 roku, oraz książka pt. Kanał Białomorsko-Bałtycki imienia Stalina. Historia budowy 1931-1934, która ukazała się niedługo potem. To kolektywne dzieło – efekt symbiozy nagana z piórem – autor sumiennie relacjonuje i zderza z prawdziwym obrazem prowadzonej w łagrach pieriekowki dusz, który może budzić grozę.

               Marian Sworzeń podjął się zadania, jakiego nie wykonał nikt przed nim ani w Polsce, ani w Rosji:  odszukał w źródłach niemal wszystkich uczestników niesławnego rejsu i skrupulatnie spisał ich personalia, przeciwdziałając w ten sposób widocznej tendencji do zacierania śladów tamtej eskapady w zbiorowej pamięci.

               W szeregu nieświętych żywotów spotykamy pisarzy znanych (Gorki, Jasieński, Katajew, Szkłowski, Tołstoj, Zoszczenko), mniej popularnych i całkiem zapomnianych. Osobną część wypełniają sylwetki  twórców, którzy po Kanale wprawdzie płynęli, ale później nie zostali zatrudnieni przy pisaniu wspólnej książki i dlatego pamięć o ich uczestnictwie w czekistowskim przedsięwzięciu zatarła się jeszcze bardziej. Większość z nich jest w Polsce mało znana, ale są wśród nich także autorzy cenieni i wydawani (Babel, Leonow, Pilniak). Czytelnik pozna też twórców, których dzieła współtworzyły oficjalną legendę Biełomoru (Lemberg, Pogodin, Rodczenko). Ujrzy Priszwina, piewcę przedrewolucyjnej Karelii, i Oleszę, rzeczywistego twórcę terminu „inżynierowie dusz”. Spotka się też – w kontekście Kanału – z innymi pisarzami tamtego czasu (Bułhakow, Mandelsztam).

               Najważniejszymi bohaterami książki pozostają jednak więźniowie białomorskiego łagru: Ancifierow, Danzas, Helmersen, Lichaczow, Łosiewowie, Meyer, Sołoniewicz, Tieplicki i Witkowski. Autor rozmawia z ich „wysokimi cieniami”, które napotkał na swej drodze, gdy latem 2013 roku wyprawił się do Miedwieżjegorska, dawnej stolicy Biełbałtłagu. Dzięki temu Czarna ikona jest też pochwałą ludzkiej godności i duchowej niepodległości w niewyobrażalnie trudnych warunkach.

 

Informacje o książkach pochodzą ze stron wydawnictw.