„Jerzy Nowosielski – Po śladach...” - wystawa w BWA Galeria Sztuki w Olsztynie

Wystawa „Jerzy Nowosielski – Po śladach...” w Galerii Sztuki w Olsztynie zaprezentuje ikony Jerzego Nowosielskiego - jednego z najważniejszych polskich artystów podejmujących temat sacrum w sztuce.

Jerzy Nowosielki, Bogurodzica, 1975, akryl na desce

Prezentacji prac Nowosielskiego towarzyszy również przedstawienie twórczości artystów, którzy byli z nim blisko związani, jego uczniów, ale także tych, którzy go nigdy nie spotkali, a którzy w szczególny sposób, dogłębnie zrozumieli istotę jego twórczości i podążają jego śladami. Przetwarzają doświadczenie twórcze artysty, czerpią z tradycji, ale jednocześnie wnoszą nowe, współczesne wartości.

Spośród artystów współczesnych udział wezmą: Michał Bogucki, Ignacy Czwartos, Paweł Dutkiewicz, Jacek Dłużewski, Wojciech Głogowski, Krzysztof Klimek, Anna Kopeć-Gibas, Greta Leśko, Danyło Mowczan.

Będzie to również wyjątkowa okazja do obejrzenia rzadko prezentowanych prac Jerzego Nowosielskiego, wypożyczonych z kolekcji kościelnych i prywatnych.

Wystawie będzie towarzyszył film zrealizowany specjalnie na tę ekspozycję przez Jana Lubicza Przyłuskiego, dotyczący realizacji Nowosielskiego w cerkwi w Górowie Iławeckim.

Jerzy Nowosielski, Chrystus Pantokrator, 1978, akryl na desce

Jerzy Nowosielski – Nie możemy zapomnieć tego artysty, Mistrza. Pozostawił niezatarte piętno w polskiej świadomości twórczej.

Nie będąc etnicznym Polakiem – ojciec Łemko, matka pochodząca z holenderskich osadników – wniósł do naszej współczesnej kultury powiew Wschodu, skąd przychodzi światło oraz doświadczenie sztuki zachodniej – czystą abstrakcję.

Ale najbardziej fascynujące są jego myśli. Jasne, dobitne, często „obrazoburcze”, jak odbierali je niektórzy jego współwyznawcy, ale dla wielu otwierały drogę do poznania prawdy.

Jerzy Nowosielski – nie boję się użyć tego słowa – był geniuszem. I jak to bywa często z geniuszami nie został do końca zrozumiany, przyjęty „w swoim kraju”, czyli tam gdzie przede wszystkim chciał być przyjęty – w przestrzeni sakralnej.

Zadziwia tak mała ilość jego pełnych realizacji. Mógł zrobić wiele więcej. Powstawały projekty, które nie zostały zrealizowane, albo tylko zaczęte i zleceniodawcy z nich rezygnowali.
Cieszmy się tym, co pozostało. Polichromia we wrocławskiej katedrze prawosławnej i w dolnej cerkwi na warszawskiej Woli, wnętrze kościoła w Wesołej i na warszawskich Jelonkach, ale przede wszystkim grekokatolickie cerkwie w Białym Borze i w Górowie Iławeckim./ Michał Bogucki

Kurator: Michał Bogucki

Święty Jan Chrzciciel, 1975, akryl na desce

Wystawa czynna od 25 maja do 29 lipca w sali głównej.

Zdj. dzięki uprzejmości Parafii Prawosławnej w Krakowie

Jerzy Nowosielski, Ikony z grupy Deesis:
I – Chrystus Pantokrator, 1978, akryl na desce
II – Bogurodzica, 1975, akryl na desce
III – Święty Jan Chrzciciel, 1975, akryl na desce

informacja prasowa

2023 Rok Jerzego Nowosielskiego - wystawa dzieł artysty w Muzeum Ikon w Supraślu

Na wystawie prezentowane są: Krzyż ołtarzowy ze scenami Pasji i Zmartwychwstania, ikona Matki Bożej Zwycięskiej oraz Tabernakulum. Uzupełnienie stanowią pochodzące z kolekcji prywatnej. Ekspozycja potrwa do 19 grudnia 2023 r.

Jerzy Nowosielski, fot. E. Zalewska

„W 2023 roku przypada 100. rocznica urodzin Jerzego Nowosielskiego – wybitnego malarza, rysownika, scenografa, pedagoga, filozofa, teoretyka sztuki i myśliciela religijnego, uważanego za jednego z najwybitniejszych współczesnych pisarzy ikon. (…) Jest uznawany za jedną z najwybitniejszych postaci polskiej kultury współczesnej. Malarstwo, jego podstawy teoretyczne, teologia, pedagogika artystyczna, działalność na rzecz promocji i wspierania sztuki – to tylko niektóre z dziedzin, w których artysta wykazywał niesłabnącą aktywność i odnosił niekwestionowane sukcesy. Jerzy Nowosielski był autorem wielu tekstów o sztuce i wierze. Wykonał wyposażenie i polichromie wewnątrz licznych świątyń rzymskokatolickich, greckokatolickich i prawosławnych. (…) Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, przekonany o ogromnym znaczeniu dorobku malarza, oddając mu hołd, ustanawia rok 2023 Rokiem Jerzego Nowosielskiego”. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lipca 2022 r.

O wystawie…

W zamierzeniu funkcjonująca w Muzeum Ikon w Supraślu od 2019 roku Sala im. prof. Jerzego Nowosielskiego w roku 100-lecia urodzin artysty, za sprawą dzieł Artysty wypożyczonych od Zgromadzenia Sióstr Oblatek w Tyńcu, staje się przestrzenią nawiązującą do kaplicy. Na wystawie prezentowane są: Krzyż ołtarzowy ze scenami Pasji i Zmartwychwstania  (olej na płótnie na desce // 350 x 170 cm // 1990), ikona Matki Bożej Zwycięskiej (olej na płótnie na desce // 70 x 50 cm // 1990) oraz Tabernakulum ( olej na płótnie na desce // 56 x 85 cm // 1990).

Uzupełnienie wystawy stanowią pochodzące z kolekcji prywatnej: ikona Bożego Narodzenia (tempera na desce // 12,5 x 10,5 cm  // 1988); spisany ręką artysty porządek modlitw liturgicznych (ołówek na papierze // 20.8 x 20,9 cm // b.r.) oraz Veraicon (olej na płótnie // 100 x 70 cm // 1987).

Artysta wielokrotnie wspominał o pierwiastku sacrum przewyższającym wszystkie inne wartości w sztuce. Stąd koncepcja, by w roku poświęconym artyście stworzyć ekspozycję o walorach miejsca kontemplacji i duchowej refleksji. Sala im. prof. Jerzego Nowosielskiego stała się przestrzenią, w którą wpisały się dzieła stanowiące niegdyś wyposażenie kaplicy w domu zakonnym.

Jerzy Nowosielski, fot. E. Zalewska

Trudny obraz rzeczywistości, który wydaje się komplikować z każdym kolejnym rokiem, skłania do poszukiwania miejsc, które pozwalają się zatrzymać, znaleźć moment wyciszenia. Niewielka przestrzeń wystawy pozwala na taki właśnie kontemplacyjny jej charakter. Podczas trwania Roku Jerzego Nowosielskiego Muzeum Ikon w Supraślu koncentruje się również na myśli Profesora, którego refleksje z zakresu teologii, sztuki, ikony czy rozumienia świata, pozostają wciąż aktualne i inspirujące.

Jerzy Nowosielski, fot. E. Zalewska

Ikony Jerzego Nowosielskiego dla sióstr oblatek powstały jako wyraz przyjaźni artysty z tynieckimi benedyktynami, których opat o. Adam Kozłowski OSB (1943–2005), zanim w wstąpił do zakonu, ukończył Wydział Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, w pracowni prof. Stefana Gierowskiego, gdzie pełnił również funkcję asystenta. Malarstwo stało się przyczynkiem, który artystę skłonił do poszukiwania sensu życia w zakonie benedyktyńskim. W opactwie o. Kozłowski pełnił funkcję mistrza nowicjatu i kapelana Zgromadzenia Zakonnego Sióstr Oblatek Serca Jezusa. Z jego inspiracji siostry zwróciły się do prof. J. Nowosielskiego o zaprojektowanie ikonografii kaplicy w nowym domu zakonnym. Artysta w 1990 roku wykonał ołtarzowy krzyż w stylu franciszkańskim, zawierającym sceny pasyjne oraz ikonę Matki Bożej w typie Nikopoia (Zwycięska) oraz obramowanie tabernakulum z przedstawieniami mocy anielskich: aniołów, cherubima oraz tronów. Ukończone ikony pierwotnie zainstalowano w kaplicy. Po kilku latach zmieniono wystrój na tradycyjne ikony namalowane przez jedną z sióstr ze zgromadzenia – Lucynę Potyrałę (K. Czerni, „Nowosielski w Małopolsce. Sztuka sakralna”, Kraków 2015, s. 193).

Jerzy Nowosielski, fot. E. Zalewska

Na Podlasiu znajduje się wiele miejsc, związanych z dorobkiem sakralnym Jerzego Nowosielskiego.  Dr Krystyna Czerni dokonała ich skatalogowania w jednym z tomów w serii poświęconej dziełom sakralnym artysty „Nowosielski sztuka sakralna. Podlasie, Warmia i Mazury, Lublin”, której wydawcą 2019 roku było Muzeum Podlaskie w Białymstoku.

Składamy podziękowania tym, którzy przyczynili się do powstania wystawy:

Zgromadzeniu Sióstr Oblatek Serca Jezusa w Tyńcu

Bratu Marcinowi Świądrowi 

Właścicielowi kolekcji prywatnej, z której dzieła J. Nowosielskiego prezentowane są na ekspozycji Muzeum Ikon w Supraślu.

Kuratorka wystawy: Ewa Zalewska

informacja prasowa

Podczas Roku Jerzego Nowosielskiego Muzeum Ikon raz w miesiącu odbywać się będą oprowadzania kuratorskie oraz inne wydarzenia związane z wystawą.

Właścicielem  praw autorskich twórczości sakralnej Jerzego Nowosielskiego jest Parafia Prawosławna Zaśnięcia NMP w Krakowie

Kobieta jako obiekt kultu. Prace Jerzego Nowosielskiego na wystawie w Warszawie

Kobieta jako obiekt kultu. Z reguły naga, częściej przedstawiana jako źródło inspiracji i wewnętrznego piękna niż przedmiot pożądania. W twórczości Jerzego Nowosielskiego pełniły kluczową rolę i stały się najpopularniejszym, obok pisania ikon, tematem pracy artysty. 

Jerzy Nowosielski, Bez tytułu, 1999

To właśnie „Kobiety na statku” zostały najdroższym obrazem Nowosielskiego, który sprzedano w grudniu ubiegłego roku za kwotę blisko 1 mln złotych. Na najbliższej aukcji w DESA Unicum (07.02) pod młotek pójdą cztery grafiki artysty z lat 90.

Jerzy Nowosielski uznawany jest za jednego z najwybitniejszych polskich artystów XX wieku. Twórczość zmarłego w 2011 roku malarza od kilku lat jest niezwykle pożądana przez kolekcjonerów sztuki. Świadczy o tym fakt, że ceny prac Nowosielskiego na przestrzeni  ostatnich 10 lat wzrosły blisko czterokrotnie. Przełomowym momentem był 2003 rok, kiedy na aukcje trafiła rekordowa liczba 50 prac autorstwa Nowosielskiego. Kluczowe w karierze artysty było zetknięcie się z ikoną. Fascynacja obrazami miała swój wydźwięk w całej jego twórczości. Z biegiem lat, malowane przez niego kobiety coraz bardziej zaczęły przypominać bizantyjskie postaci z ikonostasów. Najbliższą okazją do zakupu dzieł Nowosielskiego będzie aukcja Grafika Artystyczna: Sztuka Współczesna. Zaprezentowane zostaną prace graficzne, które pokrywają się tematycznie z najpopularniejszymi obrazami Nowosielskiego.

Jerzy Nowosielski, Akt 1977

Postaci kobiece, przedstawione jednak w zupełnie innej formie, to również znak rozpoznawczy twórczości Jana Lebensteina. Zafascynowany mitologiami, w pracach malarskich jak i graficznych poddawał deformacji zarówno postaci ludzkie jak i zwierzęce. Powstał w ten sposób rodzaj bogatego barokowego bestiarium, z którego artysta czerpał następnie bezpośrednie inspiracje dla swoich późniejszych dzieł. Lebenstein znany jest również z wykonania ilustracji m.in. najbardziej znanej powieści angielskiego pisarza Georga Orwell’a „Folwark Zwierzęcy”. Podczas najbliższej aukcji w DESA Unicum pojawią cztery prace artysty, w tym m.in. ilustracja z bibliofilskiego wydania poezji, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, Eugenio Montale.

Jan Lebenstein, "Hommage à B. SZ.", 1968 r.

Na aukcji pojawią się również prace najważniejszych przedstawicieli op-artu – Wojciecha Fangora, Victora Vasarely’ego czy Juliana Stańczaka. Zobaczymy również grafiki m.in. Stanisława Fijałkowskiego, Henryka Stażewskiego, Jana Tarasina czy Oskara Dawickiego.
Wszystkie prace oglądać można na wystawie już od 24 stycznia.

Wojciech Fangor, Bez tytułu (Szkic do obrazu), 1957 r.

Aukcja Grafika Artystyczna: Sztuka Współczesna: 7 lutego 2019, godz.19.00, Dom Aukcyjny DESA Unicum, ul. Piękna 1A, Warszawa

Wystawa obiektów: 24-31 stycznia 2019, godz. 11-19 (poniedziałek-piątek) i godz. 11-16 (sobota), Dom Aukcyjny DESA Unicum, ul. Piękna 1A, Warszawa, wstęp wolny

informacja prasowa

Malarstwo Nowosielskiego w rytmie jazzu /zapowiedź koncertu/

 O tym, w jak niezwykły sposób, „na żywo”, muzyka może przenikać się z malarstwem, będzie można przekonać się podczas koncertu NOWOSIELSKI Audiovisual Misterium. Odbędzie się on w Filharmonii Sudeckiej w Wałbrzychu, 7 października o godzinie 18:00. Jest to projekt Artura Dutkiewicza i jego tria jazzowego oraz artysty wizualnego – Andrzeja Wąsika. Wałbrzyski koncert stanowi część ogólnopolskiej trasy koncertowej promującej ten projekt.

Wydarzenie to powinno zainteresować przede wszystkim wielbicieli jazzu. Artur Dutkiewicz proponuje jego kontemplacyjną odmianę, współbrzmiącą z malarstwem Jerzego Nowosielskiego. Utwory skomponowane na trio jazzowe: fortepian, kontrabas i perkusję, łączą w sobie elementy muzyki improwizowanej, współczesnej, klasycznej i jazzu. Można usłyszeć w nich inspirację twórczością mistrzów z kręgu polskiej i światowej szeroko pojętej muzyki kontemplacyjnej, takich jak: Wacław z Szamotuł, Henryk Mikołaj Górecki, Hildegarda z Bingen, Arvo Pärt, czy ormiański kompozytor Komitas, a także śpiewy z różnych tradycji – cerkiewne, gregoriańskie, bizantyjskie, sanskryckie mantry a nawet medytacyjną muzykę Johna Coltrane’a.

Artur Dutkiewicz Trio, fot. H. Dutkiewicz

Wyjątkowy klimat utworów Artura Dutkiewicza spotęguje oprawa wizualna koncertu, za którą odpowiada Andrzej Wąsik. Jest on autorem artystycznych kolaży i wizualizacji z fragmentami obrazów Jerzego Nowosielskiego, które podczas koncertu będą tworzone „na żywo” i wyświetlane w formie wielkoformatowych wideoprojekcji. Połączenie prezentacji jego dzieł z kontemplacyjną muzyką Artura Dutkiewicza, znakomitego pianisty improwizatora, stworzy niezwykłe audiowizualne misterium. Koncerty zachwyciły już publiczność między innymi w Warszawie, Olsztynie, Białymstoku i Oświęcimiu.

Jerzy Nowosielski - portret wyk. Zbigniew Kresowaty

Jerzy Nowosielski (1923-2011), polski malarz, rysownik, scenograf, filozof i teolog prawosławny jest uznawany za jednego z najwybitniejszych współczesnych ikonopisarzy. Chcąc uhonorować jego wkład w polskie i europejskie dziedzictwo kulturowe oraz setną rocznicę urodzin, Sejm RP ogłosił rok 2023 rokiem Jerzego Nowosielskiego. Jest swoistą nobilitacją mistrza to, że w obchody tej rocznicy włączył się tak ceniony artysta jak Artur Dutkiewicz, nazwany przez miesięcznik „JazzForum”, „ambasadorem polskiego jazzu”. Co potwierdza między innymi to, że jako pierwszy polski muzyk jazzowy miał swój recital na MIDEM w Cannes w 1988 r. Występował w blisko 70 krajach, na festiwalach i w najlepszych salach koncertowych na całym świecie. Był też finalistą prestiżowego Thelonious Monk International Competition w Waszyngtonie.

07.10.2023, sobota, godz. 18:00
Wałbrzych, Filharmonia Sudecka
NOWOSIELSKI Audiovisual Misterium w 100-lecie urodzin Mistrza

Program:

Artur Dutkiewicz:                                                           

Medytacja 1 – Przebudzenie

Medytacja 2 – Pokój

Medytacja 3 – Tęsknota

Medytacja 4 – Uniesienie

Medytacja 5 – Pełnia

Wykonawcy:

Artur Dutkiewicz – fortepian

Andrzej Święs – kontrabas

Sebastian Kuchczyński – perkusja

Andrzej Wąsik – wizualizacje

Bilety na koncert w cenie: 30 /20 zł dostępne są w bileterii online: www.bilety.filharmoniasudecka.pl oraz w kasie biletowej Filharmonii Sudeckiej (bilety@filharmoniasudecka.pl, 501-674-397), czynnej od wtorku do czwartku w godzinach 13:00-15:30 oraz w piątki i soboty na dwie godziny przed koncertami.

informacja prasowa

Niewinni czarodzieje. Prace artystek i artystów II Grupy Krakowskiej z kolekcji Muzeum Narodowego w Szczecinie

W 1960 roku Andrzej Wajda nakręcił film „Niewinni czarodzieje” według scenariusza Jerzego Andrzejewskiego i Jerzego Skolimowskiego. Reżyser w latach 1946–1949 studiował na krakowskiej ASP rozpoczynając swoją artystyczną karierę od malarstwa. Wystawa „Niewinni czarodzieje”, eksponując kilkadziesiąt dzieł z tamtego okresu – obrazy, rysunki, grafiki i reliefy – przypomina artystycznie wyjątkową formację, tworzoną przez wybitne indywidualności w szczególnym politycznym kontekście. 

W tym samym czasie w Krakowie na podstawie licznych przed– i powojennych inicjatyw artystycznych powstała jedna z bardziej rozpoznawalnych współczesnych formacji twórczych – II Grupa Krakowska, którą kreowali wybitni polscy artyści m.in. Tadeusz Kantor, Maria Jarema, Jonasz Stern, Jerzy Nowosielski i Tadeusz Brzozowski. Tytuł wystawy, zaczerpnięty z wyjątkowego w dorobku Andrzeja Wajdy filmu, jest metaforą wspólnoty doświadczenia pokolenia powojennej inteligencji, która w sztuce i w muzyce (w filmie Wajdy jazz jest jednym z protagonistów) poszukiwała wolności i możliwości autoekspresji. W twórczości Wajdy „Niewinni czarodzieje” są obrazem nietypowym. W tytule reżyser nawiązał co prawda do bliskiej mu tradycji romantycznej (fraza pochodzi z pierwszej części „Dziadów” Adama Mickiewicza), jednak akcja filmu opiera się na innym pomyśle fabularnym i odwołuje do innych problemów, dylematów niż wcześniejsze jego filmy, takie jak „Pokolenie”, „Popiół i diament” czy „Lotna”. Niewinni czarodzieje to młodzi inteligenci, artyści, którzy nie mogąc pogodzić się z szarą rzeczywistością uciekają przed nią w autokreację. Relacje pomiędzy nimi oparte są na swoistej grze i bezustannej konfabulacji w zamkniętym kręgu towarzyskim. Zaczarowują rzeczywistość, symulują inny, lepszy świat, w którym istnieje wybór i wolność, możliwość spełnienia marzeń. 

Artyści funkcjonujący w rzeczywistości realnego socjalizmu, w tak kreowanym sztucznym świecie, tworzyli namiastkę nieskrępowanej wolności. Życie artystyczne w Polsce ewoluowało w latach 50. i 60. ubiegłego wieku od systemu totalitarnego do postaci „miękkiej dyktatury”. Odmrożona polityka kulturalna uznawała prawo twórcy do ekspresjonistycznej emocji i artystycznego eksperymentu pod warunkiem, że nie naruszał on politycznych dogmatów. Znamienna dla ówczesnej sztuki polskiej jest niechęć do praktyk jawnie kontestatorskich, zwłaszcza dotyczących sfery społeczno-politycznej i krytyki systemu władzy. Polska formuła nowoczesności bardziej estetycznie traktowała nowe kierunki artystyczne, które na Zachodzie związane były z próbą zmiany sposobu rozumienia sztuki i roli artysty. Przedstawiciele polskiego modernizmu w malarstwie, po odwilży wybrali autonomię sztuki, stroniąc od tematów zaangażowanych społecznie. 

Wystawa „Niewinni czarodzieje”, eksponując kilkadziesiąt dzieł z tamtego okresu – obrazy, rysunki, grafiki i reliefy – przypomina artystycznie wyjątkową formację, tworzoną przez wybitne indywidualności w szczególnym politycznym kontekście. 

Niewinni czarodzieje. 
Prace artystek i artystów II Grupy Krakowskiej z kolekcji Muzeum Narodowego w Szczecinie

Muzeum Narodowe w Szczecinie – Muzeum Sztuki Współczesnej

17 lipca – 29 sierpnia 2021

Artyści: Tadeusz Brzozowski, Maria Jarema, Tadeusz Kantor, Alfred Lenica, Jadwiga Maziarska, Adam Marczyński, Kazimierz Mikulski, Jerzy Nowosielski, Karol Pustelnik, Erna Rosenstein, Janina Kraupe-Świderska, Jerzy Skarżyński, Jonasz Stern, Bogusław Szwacz, Jan Tarasin, Jerzy Tchórzewski, Marian Warzecha, Jerzy Wroński

Kuratorka: Marlena Chybowska-Butler

informacja prasowa

Jerzy Nowosielski w kinie Iluzjon

W piątek, 18 sierpnia, Kino Iluzjon zaprasza na Dzień z Jerzym Nowosielskim. W programie -  filmy o artyście, dokumentujące i przybliżające jego osobę i twórczość oraz rozmowa o nim w gronie jego znajomych i znawców twórczości, m.in. dr Krystyny Czerni, biografki malarza i dokumentalistki jego ikonostasów, Tadeusza Nyczka, wybitnego krytyka teatralnego i przyjaciela malarza oraz Agaty Ławniczak, reżyserki jednego z filmów o Nowosielskim. Rozmowę poprowadzi dr Piotr Kopszak, historyk sztuki, dyrektor Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.

Program

godz. 17.00 

Przypomnieć sobie raj, reż. Michał Góral, 40 min, 1990, Polska

 

godz. 18.00 

Rozmowa o Jerzym Nowosielskim i jego malarstwie z dr Krystyną Czerni, biografką malarza i znawczynią jego twórczości, Tadeuszem Nyczkiem, krytykiem sztuki i jego przyjacielem oraz Agatą Ławniczak, reżyserką filmu Znak w górach. Rozmowę poprowadzi dr Piotr Kopszak, dyrektor Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.

godz. 19.15 

Znak w górach (reż Agata Ławniczak i Karol Żurawski, 1995, 41 min, Polska); Pantokrator, Rzecz o Jerzym Nowosielskim (reż. Miłosz Kozioł, 22 min, 2011, Polska)

godz. 20.45 

Liturgia, Retrospekcja, Portret z lustrem – tryptyk, reż.. Stanisław Kubiak, 102 min, 2003, Polska

Wstęp bezpłatny. Wejściówki do odbioru w kasie kina.

Jerzy Nowosielski - portret wyk. Zbigniew Kresowaty

Jerzy Nowosielski

Unikalny malarz, wybitny i oryginalny artysta. Urodził się w 1923 roku w Krakowie. Jego ojciec był Łemkiem obrządku greckokatolickiego i pochodził z Odrzechowej w powiecie sanockim, matka Anna Harnlender była Polką o niemieckich korzeniach.

W latach 1942–1943 studiował pisanie ikon w unickiej Ławrze Uniowskiej św. Jana Chrzciciela w Uniowie pod Lwowem. Po powrocie do Krakowa związany był z kręgiem przyszłej Grupy Krakowskiej. W latach 1945–1947 studiował na krakowskiej ASP u profesora Eugeniusza Eibischa. Na I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Krakowie (1948) wystawił abstrakcje geometryczne. Na początku drogi artystycznej był asystentem Tadeusza Kantora i pozostawał pod wpływem Tadeusza Brzozowskiego. W okresie socrealizmu zajmował się sztuką sakralną i scenografią. W 1950 zamieszkał, wraz z żoną Zofią, w Łodzi. Pracowała ona jako scenograf w Teatrze Lalek Arlekin, on jako kierownik artystyczny Państwowej Dyrekcji Teatrów Lalek. W 1957 został wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych, gdzie uczył w pracowni projektowania tkanin dekoracyjnych, a następnie w pracowni malarstwa. W tym samym czasie związał się z łódzką grupą artystyczną „Piąte Koło”. Okres łódzki widoczny jest na obrazach artysty, m.in. w serii obrazów zatytułowanych Pejzaż łódzki. Sam o starych łódzkich fabrykach mówił „łódzki gotyk”. Swoją pierwszą wystawę miał w 1955, zaraz potem reprezentował Polskę na Biennale w Wenecji (1956) i w Sao Paulo (1959). Łódź opuścił z żoną we wrześniu 1962, aby wrócić do Krakowa. Od 1976 był profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Grupy Młodych Plastyków oraz Grupy Krakowskiej. W 1996 wspólnie z żoną Zofią założył Fundację Nowosielskich, której celem jest wspieranie wybitnych osiągnięć kultury polskiej poprzez przyznawanie stypendiów i dorocznych nagród.

Od najmłodszych lat był zafascynowany liturgią wschodnią, w której został wychowany (najpierw jako grekokatolik, później prawosławny).Pisał ikony głównie przedstawione w metafizycznych kompozycjach figuralnych i pejzażach; płasko malowane formy obwodził konturem. Tworzył monumentalne dekoracje ścienne, m.in. w kościele w Lourdes, kościele Ducha Świętego w Tychach, kościele Niepokalanego Poczęcia NMP na Azorach w Krakowie, dolnej cerkwi św. Jana Klimaka w Warszawie, cerkwi Narodzenia NMP w Gródku, cerkwi Narodzenia NMP w Kętrzynie,  Kościele Opatrzności Bożej w Warszawie-Wesołej, kościele Podwyższenia Krzyża Świętego na warszawskich Jelonkach i cerkwi w Hajnówce. Ikonostasy Jerzego Nowosielskiego zdobią wiele innych świątyń w całej Polsce. Ostatnią, nieukończoną pracą Artysty jest krucyfiks w kościele św. Dominika na warszawskim Służewie.

informacja prasowa

Artyści z Krakowa. II Grupa Krakowska - nowa wystawa w MOCAK-u

30 marca 2023 roku w Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie zostanie otwarta wystawa "Artyści z Krakowa. II Grupa Krakowska". Wśród zaprezentowanych artystów znajdą się m. in. prace Tadeusza Kantora, Jerzego Nowosielskiego, Alfreda Lenicy i Jerzego Tchórzewskiego.

Grupa Krakowska – mit założycielski polskiej sztuki współczesnej

W 1957 roku powstała II Grupa Krakowska – stowarzyszenie niezależnych artystów, myślących każdy inaczej, ale tak samo oddanych sztuce. Byli indywidualistami, jednak łączyło ich zainteresowanie nowoczesnością. Podstawowym warunkiem zaproszenia do Grupy była „nerwica” twórcza – wyczucie narkotyku związanego z uprawianiem sztuki. Takim podejściem II Grupa Krakowska o kilka lat wyprzedziła Fluxus. Stała się polską awangardą postmodernizmu. Wbrew nazwie członkami mogli być również artyści z innych miast.

W 1958 roku Grupa wystąpiła do urzędu miejskiego z prośbą o przyznanie im lokalu na galerię. Kraków zawsze był odważny w takich sprawach[1]. Otrzymała piwnicę w Pałacu Krzysztoforskim. Ta odważna decyzja urzędników była zarówno gestem politycznym, jak i kulturowym. Na fali resztek odwilży ofiarowano artystom przestrzeń do uprawiania sztuki – a przy okazji i niechcący – miejsce do ćwiczenia niezależności artystycznej. Grupa Krakowska wykorzystała obie możliwości. Galeria Krzysztofory była pierwszym w historii Polski miejscem ekspozycyjnym ofiarowanym artystom.

Każdy członek Grupy miał prawo do wystawiania w Krzysztoforach. To wynikało z jej demokratycznych założeń. Jednak w pewnym momencie pojawiła się dyktatura. Zasady krzysztoforskie uległy osobowości Tadeusza Kantora, którego talent i ego były nie do przebicia i nie do przegadania. To był drapieżnik o ekspansywnej naturze, który z łatwością zmieniał „skóry mentalne”. Malował ekspresyjne obrazy, wymyślał dowcipne happeningi, tworzył patetyczny teatr oraz pisał wnikliwe i prorocze manifesty. Zniewalał, ale jeszcze bardziej fascynował i inspirował.

Dominacja Kantorowska skończyła się wraz z powstaniem Cricoteki. Galeria Krzysztofory powróciła do dawnej otwartości i demokracji. Oczywiście kontrolowanej jakością artystyczną. Przez 52 lata istnienia zorganizowano w Krzysztoforach kilkaset wystaw, performansów, spotkań, wykładów i przedstawień teatralnych. Oprócz członków Grupy wystawiali artyści z całego świata.

Po Stanisławie Balewiczu dyrektorem Krzysztoforów został Józef Chrobak. Ten detektyw kultury i demaskator jej ukrytych mechanizmów zebrał wszystkie dokumenty i plotki związane z funkcjonowaniem Galerii i Grupy, po czym wydał je w wielotomowej serii Grupa Krakowska (dokumenty i materiały). Dzięki jego dociekliwości i pracy działanie tej najważniejszej formacji artystów w Polsce powojennej zyskało trwały i profesjonalny obraz w historii sztuki.

W pewnym momencie – po połowie lat 90. – Grupa Krakowska „przestała się rozmnażać”. Najprawdopodobniej uznano, że wyczerpał się sens tego typu inicjatyw. Na pewno tak uważał Józik Chrobak. W każdym razie Grupa Krakowska postanowiła popełnić indiańskie samobójstwo. Dzisiaj żyje jeszcze tylko kilku członków: Janusz Tarabuła, Andrzej Kostołowski i Zbigniew Warpechowski.

Ale pamięć o tym imperium artystów wydaje się bezpieczna.

[1] 14 lat później, w 1972 roku, zwróciłam się do Wydziału Kultury Urzędu Miasta o zgodę na prowadzenie prywatnej galerii w moim mieszkaniu. I zgodę otrzymałam!

Maria Anna Potocka

Artyści z Krakowa. II Grupa Krakowska
30.03.2023 - 24.09.2023

Wernisaż:

30.03.2023 godz. 18

Artyści:

Jerzy Bereś

Tadeusz Brzozowski

Józef Chrobak

Maria Jarema

Julian Jończyk

Jerzy Kałucki

Tadeusz Kantor

Janina Kraupe-Świderska

Alfred Lenica

Adam Marczyński

Jadwiga Maziarska

Kazimierz Mikulski

Daniel Mróz

Jerzy Nowosielski

Jan Pamuła

Andrzej Pawłowski

Marek Piasecki

Maria Pinińska-Bereś

Mieczysław Porębski

Karol Pustelnik

Erna Rosenstein

Teresa Rudowicz

Bogusław Schaeffer

Jerzy Skarżyński

Maria Stangret

Jonasz Stern

Janusz Tarabuła

Jan Tarasin

Jerzy Tchórzewski

Danuta Urbanowicz

Witold Urbanowicz

Adam Walaciński

Zbigniew Warpechowski

Marian Warzecha

Jerzy Wroński

Kurator:

Maria Anna Potocka

Koordynatorzy:

Betina Fekser

Anna Jeznach

informacja prasowa

Wydarzenia w Muzeum Narodowym i oddziałach 14-19 marca 2023

Oprowadzanie z audiodeskrypcją po wystawie „Pisanki i palmy wielkanocne”, wykład dr. Dariusza Galewskiego w ramach cyklu „Mój Śląsk. Fascynacje”, warsztaty dla dorosłych i dla dzieci - to tylko niektóre z atrakcji czekających na zwiedzających Muzeum Narodowe we Wrocławiu.

Ewa Kuryluk. Białe fałdy czasu, fragm. wystawy, fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

18.03, g. 11:00

Турнір за мудаль вроцлавського короля стрільців. Сімейні oсвітньо-розважальні заняття Гжегожа Войтурського з перекладом Евеліни Качинської для дітей з України. Подія з перекладом на українську мову в рамках циклу «Радість від мистецтва» / Turniej o zawieszkę wrocławskiego króla kurkowego. Rodzinne zajęcia edukacyjno-ruchowe Grzegorza Wojturskiego z tłumaczeniem na język ukraiński (przekład Evelina Kachynska), wydarzenie w ramach cyklu „Radość ze sztuki”

Під час занять ми здобудемо навички, необхідні для учасників старовинних стрілецьких змагань у Вроцлаві. Разом оглянемо виставку, присвячену вроцлавським стрілецьким братствам, дізнаємось про їхні скарби та з’ясуємо ким був король стрільців. Для учасників ми організуємо конкурс на тверду руку та влучне око. Переможці отримають призи у вигляді медалей з королем стрільців. / W trakcie zajęć dzieci będą  zdobywać sprawności niezbędne dla uczestników dawnych zawodów strzeleckich we Wrocławiu. Wspólnie obejrzą wystawę poświęconą wrocławskim bractwom strzeleckim, poznają ich skarby i dowiedzą się, kim był król kurkowy. Odbędzie się też konkurs na pewną rękę i celne oko. Dla zwycięzców przewidziane są nagrody w formie zawieszek króla kurkowego.

Вхід вільний  / Wstęp wolny 

Реєстрація / Zapisy: edukacja@mnwr.pl, 71 372 51 48

Національний музей у Вроцлаві / Muzeum Narodowego we Wrocławiu 

18.03, g. 12:00

Zapomniany klasztor, czyli dzieje rezydencji jezuitów w Otyniu (1649–1776) – wykład dra Dariusza Galewskiego w ramach cyklu „Mój Śląsk. Fascynacje”

W roku połowie XVII w. prowincja czeska Towarzystwa Jezusowego otrzymała wielki majątek ziemski w Otyniu koło Nowej Soli, gdzie wkrótce powstała nowa rezydencja zakonu. Dzięki tej darowiźnie możliwe było wzniesienie w krótkim czasie okazałego kościoła i kolegium w Legnicy, a nieco później odbudowa po pożarze kolegium w Żaganiu. Kto był donatorem jezuitów? Czy tak dobra sytuacja finansowa miała przełożenie na fundacje artystyczne jakie powstały w Otyniu? Kto je realizował i jakie były ich późniejsze losy? Jak obecnie wygląda dawna jezuicka placówka? Na te i inne pytania postaramy się odpowiedzieć podczas naszego spotkania.

 Wstęp wolny

Miejsce: Muzeum Narodowego we Wrocławiu, sala nr 116

Bolesław Parasion, Pan Bóg z rajem Adama i Ewy, 1996, fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Muzeum Etnograficzne

19.03, g. 12:00 

Mały pająk na wielkie święto – warsztaty rodzinne Olgi Budzan dla dzieci w wieku 7–12 lat, w ramach cyklu „ETNO w południe”

Podczas spotkania dzieci będą mogły wykonać tradycyjną ozdobę, która obok wycinanek zdobiła mieszkalne izby w okresie świątecznym. Uczestnicy warsztatów przyjrzą się różnym konstrukcjom pająków oraz wykonają maleńką ozdobę ze sznurka, słomy i bibuły. Dla cierpliwych!

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja@muzeumetnograficzne.pl lub 71 344 33 13

Miejsce: Muzeum Etnograficzne

19.03, g. 15:00 

„Pisanki i palmy wielkanocne” – oprowadzanie z audiodeskrypcją. Oprowadzanie dla osób z niepełnosprawnością wzroku po wystawie czasowej, prowadzenie: Olga Budzan

Jakie w dotyku jest rdzenie sitowia? Ile koników zmieści się na jednym jajku? Które jajko na wystawie jest najstarsze, a które najcenniejsze? Na te i inne pytania odpowie Olga Budzan podczas oprowadzania po wystawie „Pisanki i palmy wielkanocne”.

Bilety w cenie 3 zł

Zapisy: edukacja@muzeumetnograficzne.pl lub 71 344 33 13

Miejsce: Muzeum Etnograficzne

Ewa Kuryluk, Trio dla ukrytych, fragm. fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

17.03, g. 16:00

Samoidentyfikacja – Ewa Partum. Warsztaty dla dorosłych w ramach cyklu „Estetyka fragmentu”, prowadzenie: Barbara Przerwa

Ewa Partum jest uważana za jedną z pierwszych i najsłynniejszych prekursorek body art w Polsce. W działalności artystycznej wykorzystywała własne ciało jako obiekt niosący konkretne przesłania i idee. Nurtujące ją zagadnienia przekładała na osobisty język nasycony poezją, buntem i nagością. W 1971 r. powstały jej pierwsze odciski ust szminką przenoszone na papier w trakcie wypowiadania litera po literze słowa ART. Był to jej pierwszy znak artystyczny kobiecej samoidentyfikacji. Do tej właśnie pracy nawiążą uczestnicy w ramach działań warsztatowych. Na spotkanie należy przynieść szminkę.

Bilety w cenie 10 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl lub 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

18.03, g. 11:00

Kiedy uśmiech jest niezbędny? – warsztaty plastyczno-ruchowe Barbary Przerwy dla dzieci w wieku 6–10 lat w ramach cyklu „Muzealne poruszenie”

Warto się uśmiechać, nawet śmiać się głośno, jeśli tylko ku temu jest okazja! Narysować ikonkę uśmiechu potrafi każdy, lecz jakimi kolorami namalować śmiech? Prostą linią czy falowaną, krótkimi kreskami czy zygzakami? Natchnienia do zabawy plastycznej uczestnicy poszukają na wystawie czasowej „Twarzą w twarz”. Bacznie przyjrzą się twarzom obecnym w dziełach sztuki oraz swoim własnym.

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl lub 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

18.03, g. 16:00

Jerzy Nowosielski we Wrocławiu – wykład Magdaleny Szafkowskiej

Jerzy Nowosielski od lat obecny jest we Wrocławiu za pośrednictwem wielu prac rozmieszczonych w różnych miejscach miasta. W kolekcji Muzeum Sztuki Współczesnej MNWr znajduje się 17 zakupionych od autora obrazów, tzw. świeckich ikon. Są to głównie kobiece akty, abstrakcje oraz silnie zgeometryzowane kompozycje rodzajowe i krajobrazowe. Zaprojektowane przez Nowosielskiego witraże zdobią okna dolnego kościoła św. Krzyża, pod wezwaniem św. Bartłomieja, pełniącym do 1997 roku rolę cerkwi unickiej. Dla niej też wykonał ikonostas, ikony, szaty liturgiczne oraz chorągwie – wszystko utrzymane w uwspółcześnionej, syntetycznej formie. W trakcie wykładu przedstawione zostaną te oraz inne dzieła artysty.

Wstęp wolny

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

18.03, g. 18:00

Spojrzę głębiej lub dalej – warsztaty tańca intuicyjnego dla dorosłych w ramach cyklu „Co mnie porusza w sztuce współczesnej”, prowadzenie: Barbara Przerwa

W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie „kim jestem?” artyści spoglądają do swojego wnętrza, przyglądają się własnym pragnieniom, uczuciom, lękom, ale patrzą też na otaczający ich świat i szukają odpowiedzi w sztuce innych kultur, wirtualnym świecie, twarzy anonimowego przechodnia etc. Wybrane prace z wystawy czasowej „Twarzą w twarz” będą prowadzić uczestników, a może wręcz prowokować do poszukiwań połączeń pomiędzy uśmiechem a napięciem w ciele, grymasem twarzy i lekkością płynnego ruchu. Intuicja podpowie wszystkim, czy spojrzą głębiej, czy dalej. Uczestnicy wraz z prowadzącą pozwolą sobie ruchem autentycznym narysować samych siebie.

Bilety w cenie 10 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl lub 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

19.03, g. 11:00

Oddech gwiazdy – warsztaty dla maluszków. Rodzinne warsztaty Mai Kwiecińskiej dla rodziców i dzieci w wieku do lat 2, wydarzenie w ramach cyklu #muzealniaki_pod_kopułą

Wdech, wydech, wdech, wydech… Gigantyczne gwiazdy Ottona Pienego poruszają się powoli i sprawiają wrażenie, jakby oddychały. Podczas zajęć rodzice z maluszkami nie tylko poznają sylwetkę tego niezwykłego artysty, ale także zastanowią się, czy sztuka może wyciszać i uspokajać dużych oraz małych.

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl lub 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

19.03, g. 11:00

Body art – kiedy ciało staje się dziełem sztuki… – wykład Barbary Przerwy w ramach cyklu „Kurs historii sztuki. Klasycy nowoczesności”

Po happeningu i performensie przychodzi czas na body art. Ten nurt w sztuce współczesnej traktuje człowieka jako jedność umysłu i ciała, najważniejsze dla artysty jest badanie relacji między własną fizycznością a psychiką, traktując działania artystyczne jako swoiste źródło samopoznania. Przedstawicielami body artu są m.in. Marina Abramović, Bruce Nauman, Vito Acconci, Chris Burden, Gina Pane, Orlan. Dla każdego z nich najważniejszym elementem działań twórczych była bezpośrednia interwencja dokonana na własnym ciele. Mimo spektakularnych i prowokacyjnych zachowań głównym dążeniem pozostaje niezachwiane pragnienie niewerbalnej, bezpośredniej i emocjonalnej komunikacji z publicznością Przedstawiciele body artu nieustająco dążą do przesunięcia granic sztuki tradycyjnej, którą uważają za zbyt odległą od życia i jego podstawowych sił napędowych: narodzin, przyjemności, cierpienia i śmierci.

Bilety w cenie 10 zł

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

19.03, g. 13:00

Wysoko, aż do gwiazd! – warsztaty dla małych dzieci. Rodzinne warsztaty Mai Kwiecińskiej dla rodziców i dzieci w wieku 3–5 lat w ramach cyklu „Sztuczki w Pawilonie”

Komety – gwiazdy z długim ogonem – właśnie spadły w Pawilonie, a każda jest w innym kolorze! Uczestnicy warsztatów wspólnie obejrzą te niezwykłe obiekty, a następnie każdy uczestnik wykona swoje własne kolorowe komety.

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl lub 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

19.03, g. 16:00

Ewa Kuryluk poprowadzi mnie za rękę – warsztaty plastyczne dla młodzieży i dorosłych w ramach cyklu „Do dzieła!”. Prowadzenie Barbara Przerwa i Diana Savytska

Spotkanie będzie zachętą do wspólnego rysowania. Przewrotny tytuł warsztatów przywołuje postać Ewy Kuryluk – niezwykła technika rysunku i malarstwa tej artystki stawia ją na pozycji nauczyciela idealnego. Uczestnicy dokładnie przyjrzą się i omówią jej prace eksponowane na wystawie stałej, a w trakcie zajęć rysunkowych analizować będą podstawowe proporcje ciała człowieka.

Bilety w cenie 10 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl lub 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

informacja prasowa

Telemach Pilitsidis: W Grecji jestem Polakiem, w Polsce - Grekiem /wywiad/

Rozmawiam z urodzonym w Grecji malarzem i poetą, a także wykładowcą malarstwa i rysunku w szkołach plastycznych oraz spiritus movens wielu przedsięwzięć w środowisku artystycznym Głogowa, którego jest honorowym obywatelem.

Telemach Pilitsidis, fot. Marek Borysiewicz

Barbara Lekarczyk-Cisek: Pańskie imię kojarzy mi się z Odyseją Homera, choć to nie Telemach wędrował, ale jego ojciec. Jednak Pański los przypomina dzieje tego bohatera, tyle że trafił Pan z Grecji do Polski i choć nie jest to Pańska Itaka, to jednak nią się stała.

Telemach Pilitsidis: Imię Telemach pochodzi od greckiego Telémachos i oznacza "walczący daleko". Jest odpowiednikiem starosłowiańskiego imienia Dalibor - "nieustannie walczący" lub `daleko walczący o Boga`. Telemach nie jest moim prawdziwym imieniem. Już Polsce nauczyciel greki, szukając dokumentów dotyczących mojego pochodzenia, zadecydował, że będę Telemachem. Nadane mi imię zawiera historię mojego życia, które było walką o przetrwanie, ale także walką o siebie z dala od ojczyzny.. Podróż do Polski była zwieńczeniem drogi pełnej rozmaitych przygód, jak przybycie Odysa do Itaki. 

A kiedy zaczęło się malowanie?

Malowałem od wczesnego dzieciństwa. Rodzice oddali mnie do szkoły w wieku pięciu lat. To była przechowalnia  dla dzieci, których rodzice pracowali na polu. Tam pewnie zetknąłem się ze sztuką. Rysowałem dużo i z wielką pasją. Mama mnie głośno podziwiała, a jej młodszy brat, licealista, wspierał mnie kolorowymi kredkami, które szybko  znikały w mojej buzi z braku ostrzałki. Rysowałem przede wszystkim domowe zwierzęta, m. in. kota Mruczka, który zawsze układał się pod piecem i pozował. W szkole zetknąłem się też z poezją Homera. Starsi uczniowie deklamowali fragmenty Iliady i Odysei. Wsłuchiwałem się w ich rytmiczne skandowanie i próbowałem naśladować .Tę część mojego życia opisałem w biograficznej książce "Bezsenne Oko"

Telemach Pilidsidis, Argument zmierzchu, olej na płótnie, 1984,
fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Pana malarstwo - pełne tajemniczych mitologicznych stworów i często bardzo dramatyczne - jest zapewne pochodną Pańskich przeżyć, tak traumatycznych, jak choćby wędrówka do Albanii, a potem do Polski. Ważnym etapem Pańskiego rozwoju stała się także Akademia Krakowska i pracownia Jerzego Nowosielskiego. 

Ukończyłem Liceum Sztuk Plastycznych w Szczecinie, znajdujące się w pięknej późnogotyckiej kamiennicy  Loitzów. Absolwenci po dyplomie wybierali uczelnie, z którymi nasza szkoła utrzymywała bliskie kontakty, jak Wrocław, Poznań czy Sopot. Ja wybrałem świadomie Kraków sądząc, że łatwiej mi będzie potem nostryfikować dyplom w Grecji. Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie im. Jana Matejki, znana w całym świecie, była  magnesem dla wielu cudzoziemców. Ja poszedłem w ślady moich znakomitych kolegów ze Szczecina: Jorgosa Tarlasa i Wasyla Szopowskiego, którzy wspierali mnie na początku  mojego pobytu w Krakowie. 

W jaki sposób wpłynął na Pana Jerzy Nowosielski?

Telemach Pilidsidis, Mokry horyzont, olej na płótnie, 1984,
fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Od początku mojej kariery artystycznej byłem bardzo związany z Mistrzem Jerzym Nowosielskim, którego uważałem za wielki autorytet i bliską mi osobę. Wybrałem pracownię Jerzego w przekonaniu, że będę  pisał ikony, które były duchowo bliskie. Nasze relacje trwały przez wiele lat, nawet po studiach. Był dla mnie nie tylko nauczycielem, ale przyjacielem, z którym spędziłem wiele godzin poza szkołą. Byłem częstym gościem w jego domu i w pracowni. Tam ukształtowała się moja świadomość plastyczna .Często, trochę przez zazdrość, przypisywano mi etykietę malarza, który nie ma własnej tożsamości. Z perspektywy lat uważam, że było to krzywdzące. Interesowały mnie zupełnie inne tematy. Profesor Nowosielski w tym czasie uważał , że należy  uczyć się  jego warsztatu, by później, w oparciu o doświadczenia nabyte w jego pracowni, tworzyć własne dzieła. Na pytanie, czy to uzależnienie nie będzie przeszkodą, żeby się usamodzielnić, odpowiedź była jedna: dojrzały artysta zawsze znajdzie swoja drogę.  Kiedyś, po latach, zapytałem Jerzego, czy to dobrze, że utożsamiają mnie z nim. Odpowiedział z uśmiechem: "Skoro tak, to znaczy, że jesteś wielki". Kontynuowałem swoja nowosielszczyznę przez piętnaście lat. Trochę Telemacha  z tego okresu zobaczyć można zobaczyć w kościele Cyryla i Metodego we Wrocławiu.

Telemach Pilitssilis, Lęk rodzi zmory, olej na płótnie, 
fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Moje  odcięcie się od pępowiny Mistrza nastąpiło z chwilą nastania Solidarności. W tym okresie powstało około 70 prac o tematyce antywojennej. Był to okres, kiedy wyzwoliłem się z płaskiego obrazowania i przeszedłem do tworzenia kompozycji  nastrojowych, bardziej emocjonalnych i symbolicznych. Okazało się, że rzeczywistość wokół jest tak intrygująca , że można z niej czerpać nieskończenie wiele tematów . W zmianie postrzegania świata dopomogła mi  własna ciekawość natury, jak i filozofia zen. W ten  sposób przeżyłem kompletną metamorfozę,  z czułym nastawieniem na rzeczywistość i sztukę. Od tamtej pory każdy mój obraz stał się nowym odkryciem jak każdy dzień jawi się nowym świtem.  Za twórczość otrzymałem 47 wyróżnień i medali w kraju i zagranicą. 

Dla postronnego obserwatora Pańskiej aktywności twórczej oraz pedagogicznej, a trzeba podkreślić, że wychował Pan kilka pokoleń artystów, może być zdumiewające, że będąc Grekiem, uczy Pan i pisze po polsku, w dodatku poezję...

Uczę z sukcesem – wielu  moich uczniów  skończyło studia wyższe i zrobiło karierę zawodową.  Są wśród nich architekci, projektanci mody, malarze, graficy i fotograficy.  Uczennicami moimi były malarki obecne na wystawie „Mity, symbole, abstrakcje”:  Małgorzata Maćkowiak i Roma, moja żona. Z wieloma uczniami  utrzymuję  dobre kontakty. Często odwiedzają mnie w drodze do swoich rodzin w Polsce. 

Jeśli chodzi o pisanie, posiadam już pokaźny dorobek w postaci czternastu tomików poetyckich i książki autobiograficznej „Bezsenne oko”. Próbowałem też swoich sił i w grece. Wspólnie z Kostasem, kompozytorem z Veroi,  przygotowaliśmy tomik poezji , który nigdy nie ujrzał światła dziennego z braku środków. Obecnie przygotowuję do wydania książki „Ślady czasu”. O wiele swobodniej czuję się w polszczyźnie, bo przez lata życia i nauki nasiąkłem polską kulturą. Podczas pobytu w Grecji jestem traktowany jak cudzoziemiec, Polak, a w Polsce jestem Grekiem (śmiech). 

To ciekawa i inspirująca sytuacja. Dziękuję za rozmowę.

Więcej informacji o malarzu oraz reprodukcje jego obrazów z różnych lat znajleźć można na stronie internetowej artysty: TUTAJ.

Rozmowa o wystawie „Mity, symbole, abstrakcje/tryptyk głogowski” w Galerii Miejskiej we Wrocławiu.

Ryciny Pabla Picassa na majowej wystawie i aukcji

Unikatowy zbiór rycin jednego z najsłynniejszych artystów na świecie  –  Pabla Picassa, oglądać można na wystawie Grafika Artystyczna, a już 19 maja wylicytować na aukcji. Prace tego artysty na polskim rynku pojawiają się niezwykle rzadko. Łącznie w DESA Unicum prezentowanych jest 180 najciekawszych prac graficznych. Wszystkie obiekty oglądać można również online.

Pablo Picasso

Pablo Picasso zaliczany jest do najwybitniejszych artystów XX wieku, a jego słynne dzieło „Guernica” uważane za jedno z najważniejszych w historii sztuki. Choć znany jest przede wszystkim jako malarz, to jego aktywność artystyczna nie ograniczała się tylko do malowania. Artysta zajmował się również grafiką. Wyjątkowy zbiór jego prac graficznych pójdzie pod młotek podczas nadchodzącej aukcji „Grafika Artystyczna. Sztuka Dawna”. Prace graficzne autorstwa Picassa, ręcznie przez niego sygnowane, są absolutną rzadkością. Książka autorstwa Prospera Merimee „Carmen” zawiera aż 37 rycin tego słynnego na całym świecie artysty. Prezentowany zbiór bardziej przypomina jednak tekę, gdyż arkusze nie są zszyte. Same ryciny nie są w ścisłym sensie ilustracjami dla tekstu książki, raczej jego dopełnieniem. Pablo Picasso w sposób minimalistyczny przedstawił na nich m.in. ludzkie twarze i zwierzęce łby. Prezentowany na aukcji egzemplarz należał do Stanisława Dawskiego, malarza i grafika, który razem z Picassem działał w komitecie UNESCO.

Pablo Picasso

Na wystawie i aukcji pojawi się wiele unikatowych i niezwykle rzadkich kolekcjonerskich okazów. Jednym z nich jest niewątpliwie rycina autorstwa Mojżesza Kislinga. Prac graficznych artysta wykonał naprawdę niewiele. Prezentowane dzieło to przenikliwy, a zarazem tajemniczy kobiecy portret. Artyście udało się na nim pokazać coś wręcz nieuchwytnego. Paryż w latach 20. pełen był artystów i modelek. Mojżesz Kisling otaczał się licznymi kobietami, z którymi często utrzymywał bliskie relacje pełne intensywnych i skrajnych emocji. Za jedną z najsłynniejszych modelek tego okresu uchodzi legendarna Kiki. Była ona muzą  wielu twórców tego okresu, w tym właśnie Kislinga. Stała się uosobieniem ideału kobiety. Podczas nadchodzącej aukcji pod młotek pójdzie jej wyjątkowe przedstawienie zatytułowane „Kiki de Montparnasse” z 1925 roku. Ponadto zaprezentowane zostaną prace Anieli Wzorek-Rafałowskiej, której twórczość jest niezwykle rzadko pokazywana, Józefa Mehoffera, Leona Wyczółkowskiego, Zofii Stryjeńskiej  czy Józefa Pankiewicza.

Mojżesz Kisling

Z kolei na drugiej odsłonie wystawy i aukcji, poświęconej grafice współczesnej, pojawi się wyjątkowy akt autorstwa Jerzego Nowosielskiego. Dla artysty kobiety były niegasnącym źródłem inspiracji i poszukiwań. Na obrazach malarza ich ciała są mocno zarysowane, mają charakterystycznie wydłużone kończyny, pociągłe twarze o owalnym kształcie, ciemne, migdałowe oczy i ciepły odcień skóry. Długie, smukłe sylwetki postaci można przypisać ikonopisarskiej pasji artysty. Nowosielski od najmłodszych lat był zafascynowany liturgią wschodnią. Natomiast wysublimowany erotyzm, spowijający kobiece przedstawienia pochodzi z jego szczególnej, nieskrywanej fascynacji płcią przeciwną. Pod młotek pójdą również prace graficzne innych wybitnych współczesnych twórców m.in. Juliana Stańczaka, Jana Tarasina, Henryka Stażewskiego, Marii Mesterou i Romana Opałki.

Jerzy Nowosielski

Wszystkie obiekty można również obejrzeć na stronie internetowej, a aukcję 19 maja za pośrednictwem aplikacji i w mediach społecznościowych.

Dom Aukcyjny DESA Unicum pracuje teraz w nowym, bardziej otwartym trybie. W siedzibie może na  raz przebywać do piętnastu Klientów. Możliwe jest oglądanie prac, spotkanie z doradcą klienta, a także korzystanie z biura przyjęć obiektów i punktu wydań. Zachowane zostają wszystkie dotychczasowe, restrykcyjne zasady bezpieczeństwa, tj. odstęp wynoszący 2 metry, nakaz dotyczący zasłaniania ust i twarzy oraz konieczność noszenia rękawiczek. Dla odwiedzających dostępny jest również płyn antybakteryjny, z którego można skorzystać zarówno przed jak i po opuszczeniu budynku.


Aukcja Grafika Artystyczna. Sztuka Dawna. 19 maja 2020, godz. 19.00,
Dom Aukcyjny DESA Unicum, ul. Piękna 1A, Warszawa
https://desa.pl/pl/aukcje/grafika-artystyczna-sztuka-dawna-o23h/

Aukcja Grafika Artystyczna. Sztuka Współczesna. 19 maja 2020, godz. 20.30, Dom Aukcyjny DESA Unicum, ul. Piękna 1A, Warszawa
https://desa.pl/pl/aukcje/grafika-artystyczna-sztuka-wspolczesna-wp8u/

informacja prasowa

Spotkania: Kraków - Wrocław - Łódź. Nowa wystawa w mia Art Gallery

W przestrzeni mia ART GALLERY dochodzi do nieoczywistego międzypokoleniowego i międzyśrodowiskowego spotkania artystów o bardzo różnych metrykach i korzeniach, artystycznych światopoglądach i technicznych preferencjach. Od 19 do 28 lutego 2020 r. możemy oglądać prace znanych artystów.

Klasyków polskiej nowoczesności reprezentują Hanna Krzetuska, Józef Hałas, Konrad Jarodzki, Adam Marczyński, Antoni Mazurkiewicz, Jerzy Nowosielski czy Antoni Starczewski. Do tego grona bez wątpienia można również zaliczyć Andrzeja Gieragę, który choć nie w bezpośredni i instytucjonalny sposób,  może zostać uznany za poprzednika poszukiwań Urszuli Madery, reprezentującej najmłodsze pokolenie artystów.

Jej nauczyciel z wrocławskiej ASP Łukasz Huculak, posługuje się zupełnie odmienną stylistyką, tu zobaczymy prace skupiające się na kwestiach przestrzeni. Jest to również temat podejmowany przez Kamila Moskowczenko, choć w całkowicie odmiennej estetyce.

Od pewnego czasu do wrocławskiego świata artystycznego dołączył powracający po latach nad Odrę Lev Stern, który wnosi tu sporo ożywienia.

Spotkania, czasami nieuniknione, czasami przypadkowe, czasami pożądane, nieodmiennie poszerzają naszą artystyczną świadomość. Zatem zapraszamy do odwiedzin i spotkania w przestrzeni wrocławskiej mia ART GALLERY.


/kurator wystawy: Bogusław Deptuła/

Spotkania: Kraków - Wrocław - Łódź

19 lutego - 28 lutego 2020
mia ART GALLERY, Plac Solny 11

Kurator: Bogusław Deptuła

informacja prasowa

Co zobaczymy w Muzeum Narodowym w Krakowie i jego oddziałach w 2021/2022 roku?

W 2021 roku w MNK zobaczymy pięć nowych galerii stałych oraz ponad trzydzieści wystaw czasowych i pokazów. Obok głównej ekspozycji sztuki starożytnej przygotowane zostały dwie wystawy w pomieszczeniach baszt przylegających do budynku Arsenału: wybór monet greckich i rzymskich oraz zespół obiektów z terenu Polski pochodzący z kolekcji prahistorycznej księcia Władysława Czartoryskiego. W Gmachu Głównym będziemy oglądać sztukę XX i XXI wieku – od około 1890 roku do czasów najnowszych. Z okresu po II wojnie światowej zobaczymy Drugą Grupę Krakowską, grupy Wprost i Ładnie. Przestrzeń I piętra EUROPEUM wypełnią dzieła sztuki  Stanisława Wyspiańskiego.

„Źródła. Galeria Sztuki Starożytnej”. Arsenał Książąt Czartoryskich

Posąg Wenus typu Medici, autor nieznany, początek I wieku, fot. Pracownia MNK

Założeniem wystawy stałej sztuki starożytnej z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie, mieszczącej się na I piętrze w wyremontowanym Arsenale Muzeum Książąt Czartoryskich, jest ukazanie kompleksowego obrazu sztuki kultur starożytnych.

Trzon wystawy stanowi zbiór pozyskany przez księcia Władysława Czartoryskiego w 2. połowie XIX wieku. Jego istotnym uzupełnieniem jest zespół obiektów z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie oraz depozyt Rodziny Potockich z Krzeszowic obejmujący głównie rzeźby i płaskorzeźby rzymskie. Wystawę dopełnia kilkanaście artefaktów pochodzących z kolekcji Instytutu Archeologii UJ. 

Obiekty należące do tych ważnych krakowskich kolekcji uzupełniają się nawzajem i w pełny i atrakcyjny sposób prezentują zwiedzającemu rozwój sztuki najważniejszych kultur starożytnych. Trasa zwiedzania pozwala zapoznać się z poszczególnymi zespołami zabytków w układzie podróży po basenie Morza Śródziemnego od Egiptu przez Italię, Grecję i Azję Mniejszą, na Egipcie z czasów rzymskich kończąc. W nowych gablotach zobaczymy rzemiosło starożytne, rzeźby architektoniczne, dekoracyjne, portretowe, funeralne, wyroby z metali szlachetnych, malarstwo, ceramikę i szkło. Są to przedmioty codziennego użytku, kultowe, dekoracyjne, a także należące do wyposażenia grobowego. 

Obok głównej ekspozycji sztuki starożytnej przygotowane zostały dwie wystawy w pomieszczeniach baszt przylegających do budynku Arsenału: wybór monet greckich i rzymskich oraz zespół obiektów z terenu Polski pochodzący z kolekcji prahistorycznej księcia Władysława Czartoryskiego. 

Kuratorka: Dorota Gorzelany-Nowak

Otwarcie w kwietniu 2021.

„XX + XXI. Galeria Sztuki Polskiej”, Gmach Główny, II piętro

Jerzy Nowosielski, Pejzaż z wizją słońca, 1965, fot. Pracownia MNK

Wystawa będzie prezentować sztukę XX i XXI wieku – od około 1890 roku do czasów najnowszych. Pokażemy sztukę secesji, modernizmu, ekspresjonizmu, formizmu, koloryzmu i awangardy. Z okresu po II wojnie światowej zobaczymy Drugą Grupę Krakowską, grupy Wprost i Ładnie. 

Stała galeria sztuki współczesnej ma w MNK długą tradycję sięgającą lat 60. XX wieku. W odnowionej galerii po raz pierwszy do malarstwa i rzeźby dołączą zabytki sztuki użytkowej: ceramika (od obiektów z Warsztatów Krakowskich i wyrobów z lokalnych fabryk porcelany po mozaiki ścienne z lat 60. ubiegłego wieku) oraz szkło – formy przestrzenne Henryka Albina Tomaszewskiego. Zamysłem autorów scenariusza jest pokaz zjawiska krakowskiej szkoły grafiki oraz polskiej szkoły plakatu. Kontynuacją poprzedniej galerii będzie projekcja filmów eksperymentalnych i animowanych. Wystawa zostanie też urozmaicona multimediami. Ważnym punktem stałej ekspozycji będzie pokaz sztuki III RP.

 Wystawa będzie mieć przede wszystkim charakter dydaktyczny i edukacyjny. Ma w południowej części kraju umożliwiać szeroki kontakt ze sztuką XX i XXI wieku oraz być wizytówką naszej sztuki dla turystów zagranicznych. 

Kuratorzy: Andrzej Szczerski, Anna Budzałek, Magdalena Czubińska, Alicja Kilijańska, Bożena Kostuch, Urszula Kozakowska-Zaucha, Światosław Lenartowicz, Agata Małodobry

Otwarcie we wrześniu 2021

„Przedmioty. Galeria designu polskiego XX i XXI wieku”, 

Kamienica Szołayskich, I piętro 

Stanisław Chojnacki, Brosza, 1963-1964, fot. Pracownia MNK

Ta stała wystawa zaprezentuje najważniejsze przykłady polskiego designu od przełomu XIX i XX wieku po współczesność – od projektów graficznych przez modę po meble. W pierwszej części zostaną pokazane prace z kręgu Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana oraz Warsztatów Krakowskich, a także przykłady stylu zakopiańskiego. W części poświęconej II RP znajdą się przykłady modernizmu i awangardy, a dalej sala związana z polskim plakatem XX wieku. W największym pomieszczeniu będzie prezentowana moda, a w następnych projektowanie z czasów PRL. Na zakończenie widzowie zobaczą przykłady projektowania po 1989 roku, w tym projekty wykonywane na potrzeby przestrzeni publicznej czy polskie gry komputerowe. Prezentacja tych 350 obiektów to zapowiedź przyszłej działalności nowego oddziału MNK w dawnym hotelu Cracovia. 

Kuratorzy: Andrzej Szczerski, Magdalena Czubińska, Alicja Kilijańska, Bożena Kostuch, Joanna Kowalska, Monika Paś

Otwarcie w październiku 2021

„Przekroje. Galeria architektury polskiej XX i XXI wieku”

Kamienica Szołayskich, II piętro

Plac Grunwaldzki, fot. NIAiU

Wystawa zaprezentuje historię, a także współczesne dzieje polskiej architektury przez pryzmat pytań o to, czym jest i czym może być architektura oraz w jaki sposób można opisać relacje łączące ją z użytkownikami i otoczeniem – zarówno tym naturalnym, jak i stanowiącym kontekst kulturowy czy społeczny. Punktem wyjścia dla koncepcji merytorycznej jest wskazanie na znaczenie architektury jako dziedziny ściśle zespolonej z funkcjonowaniem człowieka w świecie, oddziałującej na różne obszary codzienności. Istotne założenie koncepcji kuratorskiej stanowi pojmowanie architektury jako dyscypliny dającej człowiekowi egzystencjalne oparcie w świecie i sytuującej go w społecznym, politycznym czy naturalnym makrokosmosie/otoczeniu. Ekspozycja zostanie podzielona na sześć sekcji odpowiadających sześciu tematom, w ramach których omówione zostaną wybrane polskie projekty i realizacje architektoniczne XX i XXI wieku. Te ścieżki – i myślowe, i przestrzenne – staną się dla publiczności drogowskazami po dziejach architektury polskiej z jej specyficznymi kontekstami oraz uwarunkowaniami powstania. Owe zagadnienia zostały tak dobrane, aby umożliwić opisanie architektury w jej codziennym funkcjonowaniu oraz oddziaływaniu na człowieka i otoczenie, a także aby przybliżyć ją odbiorcom przez zagadnienia wykraczające poza hermetyczność specjalistycznych dyskusji. Co więcej dobrane tematy będą reprezentatywne nie tylko dla kontekstualizacji architektury polskiej. Pomyślane jako uniwersalne i zasadnicze pytania, dotykające istoty architektury, mają wprowadzać w obszar refleksji nad architekturą w ogóle i pozwolić spojrzeć na architektoniczne dziedzictwo w Polsce także z perspektywy ponadczasowych i ponadregionalnych pytań. 

Kuratorzy: Kacper Kępiński, Małgorzata Jędrzejczyk, Weronika Grzesiak

Otwarcie w październiku 2021

Muzeum Stanisława Wyspiańskiego 

EUROPEUM – Ośrodek Kultury Europejskiej 

Stanisław Wyspiański, Autoportret z żoną, 1904, fot. Pracownia MNK

Stanisław Wyspiański (1869–1907) – dramatopisarz, poeta, malarz, grafik, reformator teatru, projektant wnętrz – należy do grona najwybitniejszych i najwszechstronniejszych twórców polskich. MNK zgromadziło największą kolekcję dzieł tego twórcy – przeszło 1100 obiektów. W jej skład wchodzą między innymi: malarstwo, projekty dekoracji, rysunki, rzemiosło artystyczne, rzeźby, ryciny oraz książki artystyczne. Przestrzeń I piętra EUROPEUM wypełnią dzieła sztuki podzielone na trzy główne wątki: „Wawel – dramat królów”, „Apollo – Chrystus” oraz „Żywioły”. Wokół nich została zbudowana dalsza opowieść o artyście i wydobyte aspekty jego twórczości, takie jak nowoczesność, narodowość czy motywy fantastyczne. W najniższej kondygnacji Muzeum planowana jest przestrzeń stanowiąca dopełnienie wystawy od strony informacyjnej. W salach tych znajdą się eksponaty i księgozbiór, a ponadto stanowiska komputerowe. Będzie tam można skorzystać: z komputerowej informacji na temat zbiorów dzieł Stanisława Wyspiańskiego w polskich muzeach, kościołach i bibliotekach, z podstawowej bibliografii dotyczącej jego życia i twórczości (zdigitalizowanych utworów literackich, artykułów, pism, prac inscenizacyjnych i listów artysty) oraz z biblioteki podręcznej wielkich badaczy jego twórczości (Gustawa Puchalskiego i Leona Płoszewskiego), a także obejrzeć wybrane realizacje telewizyjne, spektakle teatralne i ekranizacje jego dzieł. 

Kuratorzy: Magdalena Laskowska, Łucja Skoczeń-Rąpała, Andrzej Szczerski

Otwarcie w listopadzie

„4 × nowoczesność. Polskie style narodowe”
Gmach Główny. Sala Wystaw Zmiennych

Stanisław Wyspiański, Krzesło, 1904-1905, fot. Pracownia MNK

Wystawa „Polskie style narodowe” rozpoczyna cykl „4 × nowoczesność”, na który złożą się cztery wystawy w MNK w latach 2021–2024 poświęcone poszukiwaniu oryginalnych wzorców modernizacyjnych w sztuce, designie i architekturze polskiej XX i XXI wieku. 

Tematyka wystawy odnosi się do trwającej około roku 1900 w Europie, zwłaszcza w Europie Środkowo-Wschodniej i Skandynawii, debaty na temat stylu narodowego, czyli odrębnej stylistycznie formy wyrażającej wyjątkowość danej kultury. Źródeł takiej narodowej formy poszukiwano zarówno w regionalnych odmianach stylów historycznych, jak i w kulturze ludowej, dążąc do odróżnienia się od późnego historyzmu, a także od secesji. Z tego też względu idea nowego stylu była krokiem w stronę XX wieku, w tym takich tendencji, jak modernizm organiczny czy regionalizm w architekturze. Dla Polski i innych krajów środkowoeuropejskich pozbawionych politycznej niezależności styl narodowy był również potwierdzeniem ich niepodległościowych ambicji, dowodem na kulturową odrębność i samodzielność. Polscy artyści na przełomie XIX i XX wieku potrafili wypracować oryginalne, wysokiej klasy formy artystyczne, pokazując wyjątkowość rodzimej kultury. Jednocześnie ich osiągnięcia wpisywały się w ogólnoeuropejski fenomen odkrywania narodowych korzeni kultury współczesnej, który historia sztuki i architektury nazywa obecnie narodowym romantyzmem. Idee sprzed wieku nie straciły swojej aktualności, a wystawa wpisuje się w dzisiejszą debatę na temat znaczenia tradycji narodowych we współczesnym świecie i relacji lokalność – globalizacja. Ponadto, ze względu na powiązanie nowego stylu z odkrywaniem natury w regionach uznawanych za narodowe enklawy, wystawa odnosi się także do treści ekologicznych i ich wpływu na kulturę współczesną, model domu czy architekturę wnętrz. Ma ona również, tak jak i kolejne wystawy z planowanego cyklu, pokazywać treści istotne dla współczesnych projektów modernizacji Polski, wskazując na ich historyczne konteksty i precedensy.

Wystawę podzielono na pięć części. W pierwszej zostaną pokazane przykłady polskiego stroju narodowego z 2. połowy XIX wieku. W części drugiej będzie prezentowany styl zakopiański, a w trzeciej poszukiwania narodowej formy w oparciu o sztukę ludową z Huculszczyzny. W kolejnej części znajdą się projekty promujące ideę stylu narodowego artystów z Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana i Warsztatów Krakowskich, a na zakończenie zostanie podkreślone znaczenie wystawy architektury i wnętrz, która odbyła się w Krakowie w 1912 roku, oraz związek narodowej formy z opracowanym na ziemiach polskich językiem esperanto, który miał służyć komunikacji między różnymi narodami, podkreślając wartość treści zarówno uniwersalnych, jak i narodowych. 

Zespól kuratorski: Andrzej Szczerski, Magdalena Czubińska, Alicja Kilijańska, Bożena Kostuch, Joanna Kowalska, Urszula Kozakowska-Zaucha, Mirosław Kruk, Magdalena Laskowska, Halina Marcinkowska, Magdalena Święch

lipiec 2021 – styczeń 2022

„Aleksander Kotsis. Odcienie realizmu”

Kamienica Szołayskich, I i II piętro

Aleksander Kotsis, Autoportret, 1870-1874, fot. Pracownia MNK

Aleksander Kotsis (1836–1877) to jeden z najważniejszych przedstawicieli polskiego malarstwa realistycznego. Wychowanek krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych i wiedeńskiej Akademie der bildenden Künste, należał do pokolenia Jana Matejki i Artura Grottgera. 

W przeciwieństwie do krakowskiego środowiska artystycznego zdominowanego przez fascynację historią, w dziełach Kotsisa nie odnajdziemy wielkich i znanych postaci, skomplikowanej historiozofii ani wzniosłych alegorii. Niezależność jego postawy twórczej opierała się na uważnej i krytycznej, a jednocześnie pełnej empatii, czasem nazbyt emocjonalnej obserwacji najbliższego otoczenia. Sztuka tego artysty reprezentuje kierunek realizmu w sztuce europejskiej, jej analogii można poszukiwać między innymi w twórczości Jeana-François Milleta, Jules’a Bretona, Christiana Rubena, Ferdinanda Georga Waldmüllera. Zgodna z duchem epoki, korespondowała z hasłami głoszonymi przez rodzimych pozytywistów. Literackie powinowactwa z jego dziełami odnajdziemy w utworach Marii Konopnickiej, Bolesława Prusa, Henryka Sienkiewicza i Michała Bałuckiego. Równolegle twórczość Kotsisa cechuje charakterystyczny dla sztuki polskiej rys romantycznego postrzegania świata. 

Monograficzna wystawa w MNK jest pierwszym tak kompleksowym pokazem twórczości Aleksandra Kotsisa od 1959 roku. Na ekspozycję, zorganizowaną w 185. rocznicę narodzin artysty, składa się ponad 120 obrazów olejnych oraz około 70 akwarel, rysunków i szkiców. 

Kuratorka: Aleksandra Krypczyk de Barra

marzec – czerwiec 2021

„Hokusai. Wędrując…
Drzeworyty japońskie z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie”
Gmach Główny. Sala Wystaw Zmiennych, I piętro

Katsushika Hokusai, Piękna pogoda przy południowym wietrze/ Gaifu Kaisei z serii: Trzydzieści sześć widoków góry Fuji / Fugaku sanju-rokkei , 1760-1849, fot. Pracownia MNK

Wystawa twórczości Katsushiki Hokusaia (1760–1849) zostanie pokazana w kontekście wędrówek dosłownych – jako przemieszczanie się mistrza po terenach Japonii – a jednocześnie „podróży” artystycznych, związanych z nieustannym poszukiwaniem prawdy w obrazie. 

Koncepcja wystawy odnosi się do rozbudowanego kontekstu okresu Edo (1603–1868), do kultury i sztuki, zwłaszcza drzeworytu i malarstwa nurtu ukiyo-e („przepływającego świata”), który zdominował filozofię i estetykę przyjęte przez warstwy mieszczańskie. Przywołuje ona sylwetkę i temperament artystyczny Hokusaia, podkreślając jego pasję poszukiwania, a także osadza twórczość tego mistrza w tradycji japońskiej sztuki i inspiracji, które są wciąż aktualne. Wszystkie prezentowane dzieła pochodzą z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie, na którą składają się dary oraz zakupy własne. Zobaczymy około 180 drzeworytów w formie pojedynczych plansz, około 50 woluminów albumów drzeworytniczych, współczesne komiksy manga (około 100 egzemplarzy książek i czasopism) oraz obraz – tryptyk współczesny. Uzupełnieniem ekspozycji będą tkaniny i rzemiosło artystyczne.

Kuratorka: Beata Romanowicz

lipiec – listopad 2021

„Ursula von Rydingsvard”
Gmach Główny, II piętro

Ursula von Rydingsvard, Anastazia, Yorkshire Sculpture Park, 2013-2014, fot. Jonty Wilde

Ursula von Rydingsvard jest artystką polskiego pochodzenia mieszkającą w USA, autorką między innymi rzeźb w przestrzeni publicznej. Jej prace znajdują się w wielu kolekcjach na świecie, w tym w MoMA. Studiowała na Columbia University. Tworzy rzeźby najczęściej w drzewie cedrowym, często wtapiające się w naturalne otoczenie, zwykle surowe i monumentalne.

Kuratorka: Eulalia Domanowska 

wrzesień 2021 – luty 2022

„Joachim Lelewel. Dzieło rytownika polskiego”
Galeria Sztuki Polskiej XIX w. w Sukiennicach - Sala Wystaw Zmiennych "Malarnia"

N. E. Maurin, Joachim Lelewel z: Les Polonais et les Polonaises de la Revolution du 29 Novembre 1830 (…) Par Joseph Straszewicz, Paris [1832-1836], fot. Pracownia MNK

Wystawa zostanie zorganizowana w 235. rocznicę urodzin i 160. rocznicę śmierci tego wybitnego i zasłużonego Polaka. Skupiać się będzie wokół mało znanej twórczości graficznej Joachima Lelewela (1786-1861), którego pamiętamy jako historyka, profesora uniwersytetów Wileńskiego i Warszawskiego, czynnego polityka okresu powstania listopadowego, członka Rządu Narodowego, prezesa Towarzystwa Patriotycznego i najsłynniejszego bodaj polistopadowego emigranta. Jest on znany również jako autor pionierskich w swoim czasie publikacji w dziedzinie historii, sfragistyki, heraldyki, dziejów piśmiennictwa i księgarstwa w Polsce, historii kartografii i numizmatyki. 

Twórczość graficzna Lelewela wciąż jest jednak nieznana. Zatem kluczem tej ekspozycji będzie unikatowa graficzna spuścizna - kolekcja 230 matryc graficznych Lelewela, zakupiona przez MNK w 1897 roku od Wisławy Jadwigi Russockiej, bratanicy Joachima W kolekcji, którą przez przeszło wiek kryły muzealne magazyny, znajdują się między innymi matryce grafik nigdy w pismach Lelewela nie publikowanych. Tłem dla kolekcji graficznej będzie biografia twórcy, portrety osób, odgrywających w jego życiu szczególną rolę oraz widoki miast i instytucji, z którymi związał się poprzez życiowe wybory.  Nie zabraknie też portretów bohatera wystawy oraz pamiątek z nim związanych. 

Kuratorka: Janina Wilkosz

wrzesień – grudzień 2021

„Young Poland: The Polish Arts & Crafts Movement, 1890–1918”

[„Młoda Polska: Ruch Odrodzenia Sztuk i Rzemiosł, 1890–1919”]

William Morris Gallery w Londynie

Planowany projekt  – publikacja i wystawa – posłużą międzynarodowemu upowszechnieniu kultury polskiej, co przyczyni się do budowania i wzmacniania nowego wizerunku Polski jako kraju o bogatych zasobach kulturowych.

Popularyzacja dorobku postaci wpisujących się w kanon najwybitniejszych polskich artystów pozwoli publiczności zagranicznej poznać polską tradycję, kulturę, historię i będzie sprzyjać kreowaniu marki „Polska”. Prezentacja polskiego dziedzictwa narodowego, a co za tym idzie funkcjonujących wzorców kulturowych i wartości, umożliwi pokazanie bogatej kultury o silnych cechach rozpoznawczych, identyfikowalnych na arenie międzynarodowej. 

Projekt jest rezultatem współpracy między Muzeum Narodowym w Krakowie, William Morris Gallery i Instytutem Kultury Polskiej w Londynie podjętej w celu organizacji pierwszej na świecie wystawy popularyzującej sztukę użytkową i architekturę epoki Młodej Polski wraz z wydaniem pierwszej międzynarodowej publikacji poświęconej w całości tematyce polskiej sztuki stosowanej, rzemiosła artystycznego i architektury epoki Młodej Polski przygotowanych specjalnie z myślą o zagranicznych, głównie brytyjskich, odbiorcach. 

Kuratorzy: Andrzej Szczerski, Julia Griffin

październik 2021 – styczeń 2022

informacja prasowa