Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego w kinie Iluzjon

 W Światowy Dzień Dziedzictwa Audiowizualnego, 27 października o godz. 18:00, w kinie Iluzjon ogłosimy Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego, pionierski projekt, który w jubileuszowym roku 70-lecia Filmoteki Narodowej wyróżnia najważniejsze dzieła w historii polskiego kina. Dwa z nich – "Pruska kultura" (1908) i "Matka Joanna od Aniołów" (1960) Jerzego Kawalerowicza – zostaną pokazane w Kinie Iluzjon inaugurując cykl pokazów spotkań wokół Listy.

Przed projekcją zaplanowano dyskusję poświęconą znaczeniu i kryteriom polskiego dziedzictwa audiowizualnego. W rozmowie udział wezmą: dyrektor FINA Tomasz Kolankiewicz, zastępczyni dyrektora i pomysłodawczyni Listy dr Monika Supruniuk oraz dr Miłosz Stelmach, główny kurator FINA, który poprowadzi spotkanie.

Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego obejmuje 70 tytułów (na 70-lecie Filmoteki) – filmy, które w szczególny sposób współtworzyły polską kulturę i pamięć. Od 2026 roku cykl będzie rozwijany co roku, z udziałem publiczności przy wyborze kolejnych filmów. Pokazy w kinie Iluzjon będą odbywać się do 12 grudnia.

informacja prasowa

Has. Kroniki wyobraźni | Retrospektywa twórczości Wojciecha Jerzego Hasa w kinie Iluzjon

Rok Wojciecha Jerzego Hasa (1925-2000), jednego z najwybitniejszych i najoryginalniejszych polskich reżyserów, filmowego wizjonera i artystycznego outsidera idącego konsekwentnie własną drogą – świętujemy już na dobre: 12 lutego w kinie Iluzjon rusza wyjątkowa jubileuszowa retrospektywa „Has. Kroniki wyobraźni”.

Aleksandra Śląska i Gustaw Holoubek w filmie W. J. Hasa "Pętla"

Przypadająca 1 kwietnia 100. rocznica jego urodzin to okazja do całorocznego świętowania, celebrowania jego twórczości i odkrywania jej na nowo: w kinie Iluzjon już 12 lutego rusza wyjątkowa, jubileuszowa retrospektywa „Has. Kroniki wyobraźni”. W kolejne środowe wieczory – aż do 14 maja – pokażemy wszystkie pełnometrażowe fabuły reżysera oraz większość krótkich metraży. A do tego – i to prawdziwa kinofilska gratka – oryginalne zwiastuny dziewięciu jego filmów. Seanse poprzedzone będą filmoznawczymi prelekcjami.

Retrospektywa jest chronologiczna: otworzy ją, inspirowana francuskim czarnym realizmem poetyckim i niemieckim ekspresjonizmem, debiutancka „Pętla” (1957) według opowiadania Marka Hłaski, z wielką kreacją Gustawa Holoubka, odtąd ulubionym aktorskim medium Hasa.

Po pierwszej autorskiej adaptacji Hasa w przeglądzie zobaczymy kolejne: oparte na prozie Stanisława Dygata „Pożegnania” (1958), „Wspólny pokój” (1959) według powieści Zbigniewa Uniłowskiego i „Jak być kochaną” (1962) na podstawie słynnego opowiadania Kazimierza Brandysa – wykorzystujące konwencje melodramatu (ale też niepozbawione ironii i absurdu) filmy psychologiczne z charakterystycznymi dla twórczości reżysera bohaterem outsiderem, eksponowaną scenografią („rupieciarnia Hasa”), pesymistyczną wizją świata, fatalizmem ludzkiego losu, niszczycielską siłą czasu czy motywem życia jako teatru. 

Obok tych głośnych, docenionych tytułów pierwszego okresu – te mniej znane i teraz dopiero odkrywane: inspirowane nowelą Jadwigi Żylińskiej „Rozstanie” (1960) i „Złoto” (1961) według scenariusza prozaika Bohdana Czeszki, dwa na pozór tylko współczesne filmy Hasa, a także „Szyfry” (1966), nawiązująca do kina szkoły polskiej adaptacja opowiadania Andrzeja Kijowskiego.

W jubileuszowej retrospektywie nie mogło zabraknąć najwybitniejszych dzieł reżysera: „Rękopisu znalezionego w Saragossie” (1964) i „Sanatorium pod Klepsydrą” (1973), genialnych ekranizacji utworów uchodzących za nieprzekładalne: szkatułkowej powieści Jana Potockiego i poetyckiej prozy Brunona Schulza, tworzących razem z „Lalką” (1968) – autorską, daleką od szkolnych interpretacji adaptacją arcydzieła Bolesława Prusa – tzw. trylogię oniryczną.

Ostatnie cztery seanse przeglądu to filmy tzw. późnego Hasa, począwszy od powstałej po niemal dziesięcioletnim artystycznym milczeniu „Nieciekawej historii” (1982), na podstawie noweli Antoniego Czechowa i z kolejną wielką kreacją Gustawa Holoubka. Potem pokażemy „Pismaka” (1984) wg powieści Władysława Terleckiego i „Osobisty pamiętnik grzesznika przez niego samego spisany” (1985), adaptację romantycznego tekstu Jamesa Hogga. Retrospektywę zamkniemy inspirowaną prozą Frederica Tristana „Niezwykłą podróżą Baltazara Kobera” (1988), filmem, który ze swoją zamierzoną teatralnością, filozoficzną tematyką czy motywem sobowtóra stanowi rodzaj summy, artystycznego podsumowania ostatniego okresu twórczości Wojciecha Jerzego Hasa.

Krótkie metraże reżysera, pełniące w przeglądzie rolę dodatków filmowych wyświetlanych przed fabułami, pozwolą zobaczyć, jak doskonalił się warsztat i kształtował – mimo ideologicznych ograniczeń – styl twórcy. Pokażemy debiuty Hasa: zrealizowaną w duecie ze Stanisławem Różewiczem dokumentalną „Ulicę Brzozową” (1947) i fabularną „Harmonię” (1947). A także późniejsze filmy: powstały dla Polskiej Kroniki Filmowej „Parowóz PT 47” (1949), produkcyjniak „Pierwszy plon” (1950), instruktażową (z elementami animacji) „Scentralizowaną kontrolę przebiegu produkcji” (1951). Z drugiej zaś strony zapowiadające dojrzałą twórczość impresyjne (i posłane na półkę) „Moje miasto” (1950) i oskarżony o formalizm „Karmik Jankowy” (1952), zrealizowany z operatorem Mieczysławem Jahodą, który stanie się jednym z najważniejszych współpracowników Hasa. Zestaw uzupełniają „Zielarze z kamiennej doliny” (1952), reportaż „Harcerze na zlocie” (1952) i zamykający ten czas zawodowego terminowania Hasa „Nasz zespół” (1955).

Harmonogram retrospektywy w lutym:

12.02 godz. 20:00 Ulica Brzozowa | Karmik Jankowy | Pętla, prelekcja: Piotr Śmiałowski

19.02 godz. 17:30 Parowóz Pt-47 | Pożegnania

26.02 godz. 19:30 Harmonia | Wspólny pokój, prelekcja: Katarzyna Wajda

Partnerami jubileuszowej retrospektywy „Has. Kroniki wyobraźni” są Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych oraz Stowarzyszenie Kin Studyjnych. 

informacja prasowa

Maraton ze `Znachorem` w Kinie Iluzjon

7 grudnia w Kinie Iluzjon rozpocznie się „Maraton ze Znachorem". W jego ramach zostaną pokazane trzy adaptacje historii, którą pokochały miliony Polaków.

Opis filmu

Profesor Wilczur zostaje opuszczony przez żonę i córkę. W wyniku pobicia traci pamięć. Z cenionego lekarza staje się bezimiennym włóczęgą. Po latach profesor, żyjący pod przybranym nazwiskiem Antoni Kosiba, zyska uznanie w oczach ludzi jako znachor. Losy rozdzielonej rodziny ponownie się splotą.

7.12 - Znachor, reż. Jerzy Hoffman, Polska, 1981 (Film po rekonstrukcji jest dostępny również  bezpłatnie na ninateka.pl)

8.12 - Znachor, reż. Michał Gazda, Polska, 2023 (dostępny na serwisie Netflix). Przed projekcją odbędzie się spotkanie, którego gośćmi będą Maria Kowalska i Ignacy Jan Liss.

9.12 - Znachor, reż. Michał Waszyński, Polska, 1937 poprzedzony finałowym koncertem Retroteki, na którym wystąpi macierzysty skład Jana Emila Młynarskiego - Warszawskie Combo Taneczne

Anna Dymna i Tomasz Stockinger w filmie "Znachor" w reż. Jerzego Hoffmana

informacja prasowa

Maciej J. Drygas i Wojciech Klata na Lost & Found. Pierwszy taki festiwal w Polsce /w kinie Iluzjon/

Już w piątek w kinie Iluzjon rozpoczyna się pierwsza edycja festiwalu „Lost & Found” . Niedzielne spotkanie z Maciejem J. Drygasem poprowadzi Wojciech Klata. W ramach festiwalu pokażemy filmy polskiej i zagranicznej produkcji. Wśród nich film "Beksińscy. Album wideofoniczny" w reż. Marcina Borchardta.

Przyspieszający proces digitalizacji starych taśm w światowych archiwach zachęcił wielu artystów do tworzenia filmów montażowych będących próbą nadania nowych sensów materiałom źródłowym.

Jak wykorzystać możliwości języka filmowego do zbudowania relacji emocjonalnej pomiędzy widzem a rzeczywistością archiwalną? W jakim momencie kompilacja staje się kreacją? Jak radykalnie przeformułować pierwotny sens materiałów archiwalnych? Jakich narzędzi użyć do realizowania tego procesu? I czy ten nowy świat, który został powołany do życia na ruinach starego, jest światem osobnym?

Mamy nadzieję, że proponowany przez nas zestaw bardzo różnorodnych formalnie filmów, korzystających z materiałów archiwalnych, otworzy widzom przestrzeń do głębszej refleksji nad magią kina.

Program

5.09 (PIĄTEK)

godz. 19.15 Historia naturalna zniszczenia, reż. Sergiej Łoznica, 112 min, 2022

Zainspirowany książką W.G. Sebalda (tytuł oryginalny Luftkrieg und Literatur) i oparty na archiwalnych materiałach z II wojny światowej film stawia pytanie: czy wykorzystywanie ludności cywilnej jako środka wojennego jest moralnie dopuszczalne? Czy można usprawiedliwić masową zagładę w imię wyższych „moralnych” ideałów? Pytanie to pozostaje tak samo aktualne dziś, jak 80 lat temu, a jego znaczenie tragicznie przejawia się w bieżących wydarzeniach politycznych.

16.09 (SOBOTA)

godz. 14.00 Iskra boża, reż. Bill Morrison, 67 min, 2010, USA

Reżyser Bill Morrison ożywia archiwalne materiały filmowe, aby opowiedzieć na nowo Frankensteina Mary Shelley, z oryginalną ścieżką dźwiękową skomponowaną i wykonaną przez Dave’a Douglasa i Keystone.

 

godz. 16.00 Matka Dao żółwiopodobna, reż. Vincent Monnikendam, 88 min, 1995, Holandia

Reżyser zebrał zachowane w archiwach państwowych nitro filmy nakręcone przez holenderskich operatorów w latach 1912-1933 w koloniach w Indiach. Dokument pozwala przyjrzeć się, za pośrednictwem archiwalnych fragmentów filmów, holenderskiemu kolonializmowi w Indonezji na początku XX wieku. Zwykły komentarz został pominięty, a w jego miejsce zostały włączone do cyfrowej kompozycji dźwiękowej wiersze i piosenki w języku bahasa indonesia.

Film był pokazywany na czterdziestu ośmiu międzynarodowych festiwalach filmowych i otrzymał osiemnaście nagród i wyróżnień, w tym pięć Złotych Nagród. Film został uznany za najlepszy holenderski film 1995 roku.

 

godz. 18.00 Rentgen rodzinny, reż. Firouzeh Khosrovani, 72 min, 2020, Norwegia, Szwajcaria

Historia miłosna, dwie różne wiary, rodzina w zamęcie współczesnej historii Iranu.

„Matka poślubiła zdjęcie ojca”, mówi reżyserka Firouzeh Khosrovani na początku tego głęboko osobistego dokumentu. Nie jest to jednak przenośnia – jej matka Tayi dosłownie poślubiła portret Hosseina w Teheranie – był on w Szwajcarii i studiował radiologię i nie mógł wrócić do ojczyzny na ślub. Wydarzenie to ilustruje przepaść, która wciąż istnieje w ich małżeństwie: Hossein jest świeckim postępowcem, a Tayi pobożną, tradycyjną muzułmanką. Ta historia rodzinna jest rodzajem zdjęcia rentgenowskiego, obnażającego konflikty irańskiego społeczeństwa w okresie poprzedzającym i następującym po irańskiej rewolucji w 1979 roku. Oprócz komentarza Khosrovani, słyszymy czytane na głos listy i wspomnienia rozmów między jej rodzicami. Jednocześnie widzimy zdjęcia i filmy z rodzinnego archiwum. Te fragmenty intymności przeplatane są stylizowanymi ujęciami rodzicielskiego domu reżyserki, którego wystrój i umeblowanie subtelnie odzwierciedlają każdy nowy etap w małżeństwie jej rodziców – i w irańskim społeczeństwie.

 

godz. 20.00 Beksińscy. Album wideofoniczny, reż. Marcin Borchardt, 80 min, 2017, Polska

Dokument ukazuje życie rodziny Beksińskich za pośrednictwem prywatnych materiałów dźwiękowych i filmowych.

Historia wybitnego polskiego malarza, Zdzisława Beksińskiego i jego skomplikowanej relacji z synem Tomkiem – niezwykle popularnym dziennikarzem muzycznym, cierpiącym na depresję i podejmującym wielokrotnie próby samobójcze. Wstrząsający, dokumentalny dramat rodzinny, precyzyjnie zrekonstruowany na podstawie prywatnych, nigdy wcześniej w takiej formie niepublikowanych, dźwiękowych, filmowych i fotograficznych materiałów z archiwum Beksińskich. Scenariusz oparty na bestsellerowej biografii Magdaleny Grzebałkowskiej pt. Beksińscy. Portret podwójny.

17.09 (NIEDZIELA)

 godz. 15.00 Zamęt. Kronika rodzinna, reż. Peter Forgacs, 60 min, 1997

The Maelstrom wykorzystuje kolekcję domowych filmów nakręconych w Holandii przed i w trakcie II wojny światowej, których bohaterami są członkowie rodziny Peereboom.

Kolejny w dorobku węgierskiego mistrza dokument poświęcony losom europejskich Żydów. Wykorzystane w tym filmie ujęcia zostały nakręcone w Holandii na przełomie lat 30. i 40 ubiegłego wieku. Uwiecznieni na nich ludzie uprawiają sport, bawią się z dziećmi, flirtują, żenią się i świętują. Choć trudno znieść myśl, że nie potrafimy odróżnić jednych od drugich, są wśród nich zarówno ofiary, jak i architekci „ostatecznego rozwiązania”. Ciężko też pogodzić się z myślą, że oglądamy ostatnie chwile ludzi, którzy tak bardzo potrafią cieszyć się życiem.

 

godz. 16.15 Pożegnanie, reż. Ditteke Mensink, 90 min, 2009, Holandia

Film łączy materiały archiwalne z częściowo fabularyzowaną narracją dziennikarki Grace Drummond-Hay. W 1929 roku była ona jedyną kobietą, która wzięła udział w pierwszej podróży Grafa Zeppelina dookoła świata. Scenarzystka i reżyserka Ditteke Mensink stworzyła fikcyjny pamiętnik na podstawie artykułów prasowych i listów miłosnych Drummond-Hay. Wspomnienia dziennikarki opisują podróż słynnego zeppelina, atmosferę tamtego okresu w Europie i poza nią, a także życie osobiste tej wyjątkowej kobiety. Narracji dziennika towarzyszą wymowne ujęcia monumentalnego zeppelina, jego luksusowych wnętrz i przebiegu życia osób na pokładzie. Film przedstawia emocje odczuwane przez wszystkich pasażerów i tłumy wielbicieli na całym świecie. Film jest żywym świadectwem entuzjazmu i optymizmu okresu oddzielonego zaledwie kilkoma tygodniami od Czarnego Wtorku i krachu na Wall Street.

 

godz. 18.00 Jeden dzień w PRL, reż. Maciej J. Drygas, 58 min, Polska  (po projekcji spotkanie z autorem)

Archiwalne fragmenty audycji radiowych, milicyjne raporty, donosy, fragmenty listów, pamiętników… wszystkie te materiały łączy jedno – powstały tego samego dnia 27 września 1962 roku. Maciej Drygas bez tuszowania i ubarwiania pokazuje od – świtu do zmierzchu – zwykły dzień w Polsce Ludowej.

48. FPFF: 50 lat póżniej, 100-lecie urodzin Borowczyka, 75-lecie Łódzkiej Filmówki

Nie byłoby Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych bez pokazów specjalnych. W tym roku zapraszamy na trzy wydarzenia organizowane z wyjątkowymi partnerami.

Pokazy specjalne na 48. FPFF: 75-lecie Łódzkiej Filmówki: "Solaris mon amour" i "Tańczący jastrząb"

Łódzka Filmówka podczas 48. FPFF świętować będzie swoje 75-lecie! Z tej okazji wyświetlane będą etiudy absolwentów, którzy w tym roku mają swoje filmy w Konkursie Głównym i Konkursie Filmów Mikrobudżetowych. Na liście znalazły się następujące tytuły: Rozdzióbią nas kruki, wrony Jana Holoubka, Wstęga Möbiusa Łukasza Karwowskiego, Męska sprawa Sławomira Fabickiego, Jajko Doroty Kędzierzawskiej, Domek dla Julii Sebastiana Buttnego, Z życia strachów polnych Grzegorza Dębowskiego oraz Koniec Klaudiusza Chrostowskiego.

Wytwórnia Filmów Oświatowych i Instytut Adama Mickiewicza zapraszają na pokaz filmu Solaris mon amour w reżyserii Kuby Mikurdy. Dokument z gatunku found footage, inspirowany powieścią Stanisława Lema Solaris, składa się z fragmentów 70 filmów wyprodukowanych przez Wytwórnię Filmów Oświatowych w Łodzi w latach 60. XX wieku i pierwszych radiowych adaptacji Solaris. Jest to osobista opowieść o stracie, żałobie i pamięci.

Na wieczór z twórczością Grzegorza Królikiewicza zaprasza Filmoteka Narodowa Instytut Audiowizualny. W programie konferencja prasowa z udziałem dyrektora FINA Roberta Kaczmarka, repremiera odrestaurowanego filmu Tańczący jastrząb oraz debata zarówno o fabularnej, jak i dokumentalnej twórczości reżysera. W dyskusji udział wezmą Jacek Raginis Królikiewicz (syn reżysera) oraz dr Mateusz Werner (filozof kultury, filmoznawca), a spotkanie poprowadzi Michał Dondzik (filmoznawca).

„50 lat później” oraz 100-lecie urodzin Waleriana Borowczyka

Dwa wydarzenia na dwie okrągłe rocznice: „50 lat później”, czyli pokaz filmu Wniebowzięci Andrzeja Kondratiuka oraz 100-lecie urodzin Waleriana Borowczyka – jednego z najbardziej wyjątkowych i zarazem kontrowersyjnych twórców w historii kina.

Borowczyk – autor filmów fabularnych i animowanych, artysta plastyk, scenarzysta, scenograf i pisarz – dziś uchodzi za jednego z największych indywidualistów kina. Doceniany za artystyczną niezależność, reżyserską odwagę prowokacyjne treści i wyjątkową estetykę filmów. W ramach obchodów stulecia urodzin reżysera na 48. FPFF zaplanowano pokaz jedynego pełnometrażowego filmu Borowczyka zrealizowanego w Polsce, ekranizacji Dziejów grzechu z wyrazistą kobiecą bohaterką. Projekcji towarzyszyć będzie spotkanie z dziennikarką Agnieszką Szydłowską, pisarką Dorotą Masłowską i krytykiem filmowym oraz reżyserem Kubą Mikurdą, który Borowczykowi poświęcił jeden ze swoich dokumentów.

Sekcja „50 lat później” to z kolei wprowadzenie do obchodów 50. edycji Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, która odbędzie się już za 2 lata. Po pięćdziesięciu latach od premiery zobaczymy Wniebowziętych Andrzeja Kondratiuka z niezapomnianym duetem Himilsbach-Maklakiewicz. Film ukazuje historię dwóch dojrzałych mężczyzn, którzy niespodziewanie dostają od losu niezwykłą szansę. Wygrywają dużą sumę w toto-lotka. Za uzyskane pieniądze postanawiają wybrać się w swoją pierwszą podróż samolotem. Gdy już próbują smaku podniebnej peregrynacji, trwonią resztę gotówki na kolejne samolotowe eskapady. Po seansie o historii powstania i dzisiejszej recepcji Wniebowziętych porozmawiają redaktor naczelny kwartalnika „Ekrany” Miłosz Stelmach i reżyser Paweł Maślona.

 Joanna Łapińska Dyrektorka Artystyczna Festiwalu komentuje: „Przy omawianiu twórczości Borowczyka rzadko sięga się po Dzieje grzechu, a to ciekawy, nieoczywisty film, o który można się dziś żarliwie spierać. Jeśli natomiast chodzi o Wniebowziętych, moim zdaniem zasługują oni na nowe, świeże spojrzenie. I właśnie to chcemy w Gdyni zrobić: dać filmowi Andrzeja Kondratiuka drugie życie, równo pół wieku po premierze”.

 informacja prasowa

Nieznany w Polsce - znany w Hollywood - weekend z Lechem Majewskim

Najbardziej znany nieznany polski reżyser. Znany w Hollywood, nieznany w Polsce. Grali u Niego: Rutger Hauer, Michael York i Willem Dafoe, Gary Oldman i Dennis Hopper, Tatum O’Neal i Courtney Love, David Bowie i John Malkovich. Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny w dniach 26 maja – 25 czerwca 2023 r. organizuje przegląd twórczości reżysera Lecha Majewskiego.

Sobota 27 V – 16:00

Zapraszamy na dwa filmy reżysera:

Zwiastowanie i Cuba Libre, po projekcji odbędzie się spotkanie z Lechem Majewskim.

Zwiastowanie to próba uchwycenia przemian społeczno-obyczajowych spowodowanych przeobrażeniami industrialnymi kraju – poprzez losy przedstawicieli dwóch generacji: ojców i synów.

Cuba Libre - kobietę i mężczyznę zbliża rozmowa telefoniczna, mimo iż dzielą ich setki tysięcy kilometrów. W rolach głównych Rutger Hauer i Ulrike Grote.

Niedziela 28 V – 14:30

Pokaz filmu Rycerz

„Zapadająca w pamięć, surowa opowieść Lecha Majewskiego, obdarowanego talentem do tworzenia przesyconych poezją niezwykłych kompozycji.” Janet Maslin, The NewYork Times.

W małym średniowiecznym królestwie toczą się wojny, panuje nędza, chaos i marazm moralny. Stary Król oszukiwany jest przez swoich poddanych, którym odpowiada taki stan rzeczy. Buntuje się tylko młody Rycerz. Słysząc legendę mówiącą, że upadek królestwa nastąpił po porwaniu i zatopieniu w morzu złotostrunnej harfy, Rycerz postanawia ją odzyskać.

Pokazy tych filmów Lecha Majewskiego odbywać się będą w Sali Ziemia Obiecana

ul. Wałbrzyska 3/5.

Obowiązuje bezpłatna rejestracja.

informacja prasowa

NYKVIST-BERGMAN. Przegląd w 100. rocznicę urodzin Svena Nykvista w Kinie Iluzjon

Filmoteka Narodowa- Instytut Audiowizualny zaprasza do kina Iluzjon w dniach 15- 19 grudnia na przegląd twórczości jednego z najbardziej wyjątkowych reżysersko-operatorskich duetów w historii kina – Svena Nykvista oraz Ingmara Bergmana. W ramach retrospektywy z okazji 100. rocznicy urodzin Nykvista zaprezentowane zostaną wybrane filmy z bogatego dorobku artystycznego tych zafascynowanych rolą światła twórców. 

Oprócz dzieł dobrze znanych, takich jak Fanny i Aleksander, część filmów kino Iluzjon zaprezentuje po raz pierwszy w Polsce. W programie znalazły się rzadkie filmy reżyserowane przez samego Nykvista oraz dokumenty przybliżające kulisy powstawania filmów Bergmana. Wydarzenie stanowi unikalną okazję do odkrycia niezwykłej filmografii twórców oraz przyjrzenia się roli operowania światłem w opowiadaniu o wewnętrznych przeżyciach bohaterów.

Dla mnie ważne są twórcze poszukiwania, opieram się przy tym bardziej na doświadczeniach i  odczuciach niż na pomiarach i światłomierzach. Technika to dla mnie grunt, na którym stoję, jest środkiem, nie zaś celem. Przede wszystkim zaś nie powinna stać się celem samym w sobie. Technika powinna być sługą, a nie panem kreatywności. Chodzi o to, by pokierować techniką, żeby rezultat końcowy stał się sztuką. To rzecz najtrudniejsza – i najciekawsza (Sven Nykvist, Kult światła, przeł. J.  Balbierz, Izabelin 2006, s. 200).

100 lat temu, 3 grudnia 1922 roku urodził się Sven Nykvist, jeden z najwybitniejszych operatorów filmowych w  historii kina. Nykvist, podobnie jak Gregg Toland, Vittorio Storaro czy Jerzy Wójcik,  wielokrotnie udowadniał, że dzięki sztuce operowania światłem można opowiadać w kinie nawet o  najbardziej subtelnych doznaniach wewnętrznych człowieka. Talent Nykvista został doceniony zarówno przez kolegów-filmowców, którzy silnie inspirowali się jego stylem operatorskim, jak i przez krytyków. Ochrzczony mianem „mistrza światła” artysta dwukrotnie dostał Oscara za najlepsze zdjęcia (za Szepty i krzyki i Fanny i Alexander), a ponadto został uhonorowany między innymi Cezarem za Czarny księżyc (1975) Louisa Malle’a i Nagrodą na MFF w Cannes za Ofiarowanie (1986) Andrieja Tarkowskiego.

Nykvist wywarł wyjątkowy wpływ na medium filmowe, rozwijając subtelne i oszczędne podejście do środków wizualnych, znane jako surowy „szkic ołówkiem”. Badał ekspresyjne właściwości światła, oddające duchową atmosferę opowieści. W swoim niezwykle płodnym dorobku artystycznym wykształcił przejmujący, poetycki język wizualny. Dzięki wyjątkowej wrażliwości na jakość światła potrafił za jego pomocą wytworzyć niepowtarzalny nastrój, często przybierający wymiar metafizyczny. Inspirował się sztuką, fotografią i  otoczeniem, z obserwacji którego wyniósł lekcję techniki oświetleniowej. Doskonale rozumiał surowość skandynawskiego pejzażu oraz kontrastowość północnego światła, z którego zmienności nieustannie czerpał.

Szwedzki operator pracował z gigantami X Muzy – Romanem Polańskim, Andriejem Tarkowskim, Louisem Mallem, Woodym Allenem czy Johnem Hustonem. Nie przypadkiem kinomani łączą jednak nazwisko Nykvista przede wszystkim z Ingmarem Bergmanem. Skandynawscy filmowcy współpracowali razem przy 21 dziełach –  od Wieczoru kuglarzy (1953) po telewizyjne Po próbie (1984), tworząc jeden z  najbardziej twórczych duetów w dziejach kina.

Nykvist ożywił filmy Bergmana, zastępując kontrastowe oświetlenie bardziej ascetycznymi środkami wizualnymi oraz częstszym użyciem zbliżeń. Za pomocą intensywnych studiów ludzkich twarzy, które później stały się rozpoznawalnym podpisem ich duetu, zgłębiał świat wewnętrzny postaci i oddawał ich głębszy, psychologiczny krajobraz. Bergmana i Nykvista łączyła twórcza więź, pasja do naturalnego światła, instynkt dotyczący efektów świetlnych, świadomość emocjonalnego oddziaływania oświetlenia oraz wspólny cel, który tworzeniu każdego filmu był ten sam: zachowanie prostoty. Światło stało dla nich przewodnikiem po duszy bohaterów. Oszczędne i surowe zdjęcia Nykvista otwierają przed nami wypełniony pauzami świat narracji Bergmana, stwarzając impuls do intelektualnej refleksji nad życiem filmowych bohaterów, ich wewnętrznymi konfliktami czy prozaicznością ich problemów w zetknięciu z nieuchronnością przemijania, przenosząc całość opowieści w wymiar uniwersalny.

Nie ulega wątpliwości, że to Ingmar Bergman nauczył mnie szacunku (respektu, wdzięczności) dla światła –  naturalnego, prawdziwego i żyjącego światła –  przyznawał Nykvist  w autobiografii pod tytułem Kult światła. Bergman nie osiągnąłby jednak tak wspaniałych rezultatów, gdyby nie operatorski talent Nykvista, który współpracując z autorem Persony (1966) zrewolucjonizował między innymi sposób pokazywania ludzkiej twarzy. To Ingmar rozbudził także moje zainteresowanie twarzą i jej znaczeniem, drobnymi zmianami jej rysów, oczyma. Prawda ukrywa się często w oczach aktora. Kiedy pokazuje się oczy, odkrywa się duszę. Pełna wyrazu twarz może sama w sobie stać się opowieścią. Jedno spojrzenie może powiedzieć więcej niż tysiąc słów (…) (Kult światła, s. 203) – pisał wybitny operator.

W swoich filmach, zwłaszcza tych zrobionych z Bergmanem – zauważał Stephen Holden w „New York Times” –  światło przyjmuje metafizyczny wymiar, który wykracza poza nastrój. Wydobywa i pogłębia uczucie udręki i  duchowego oddzielenia, które dręczy bohaterów Bergmana. Ale w scenach spokoju kręconych w plenerze, światło może także przywoływać przebłyski transcendencji.

Bergman wspominał współpracę z Nykvistem: Czasami opłakuję fakt, że nie robię już filmów. Jest to naturalne i  przemija. Przede wszystkim tęsknię za pracą ze Svenem Nykvistem, być może dlatego, że obaj jesteśmy całkowicie urzeczeni problemami światła, łagodnego, niebezpiecznego, marzycielskiego, żywego, martwego, czystego, mglistego, gorącego, gwałtownego, nagiego, nagłego, ciemnego, przypominającego wiosnę, opadającego, prostego, skośnego, zmysłowego, stonowanego, ograniczonego. (Ingmar Bergman, Laterna magica, przeł. Z. Łanowski, Czytelnik, Warszawa 1991)

Zaś Nykvist komentował w 1976 roku: Ingmar Bergman znaczył dla mnie więcej niż prawie ktokolwiek inny w  całym moim życiu ze względu na to, czego mnie nauczył. Zainteresował mnie tym, co uważam za najważniejszą rzecz w fotografii - używaniem światła do tworzenia nastroju.

Nykvist i Bergman współpracowali przy tak wybitnych filmach, jak Milczenie (1963), Goście wieczerzy Pańskiej (1966) i Szepty i krzyki (1972). Choć na przeglądzie w kinie Iluzjon nie zabraknie dzieł uznawanych za najciekawsze w ich twórczości (Twarzą w twarz z 1976 roku i Fanny i Alexander z 1982), to jednak skupimy się na dziełach mniej znanych i w większości niepokazywanych dotychczas w Polsce. Adaptacja utworu Wolfganga Amadeusza Mozarta Czarodziejski flet (1975) uchodzi za jedną z  najbardziej interesujących prób adaptacji opery na język filmowy. Z kolei zrealizowany w koprodukcji ze Stanami Zjednoczonymi Dotyk (1971), który początkowo został bardzo chłodno przyjęty przez krytykę, należy do niedocenianych i odkrywanych współcześnie na nowo dzieł reżysera. Na przeglądzie pokazane zostaną również dwa unikatowe dokumenty Bergmana, który bardzo rzadko kręcił filmy w  tym gatunku. Fårödokument 1969 (1970) to obraz przedstawiający wyspę Fårö, która w  pewnym momencie stała się dla reżysera prawdziwą oazą spokoju. Z kolei Dokument o Fanny i Alexander (1983) jest swego rodzaju making-ofem, pozwalającym zobaczyć, jak wyglądała praca obydwu artystów nad jednym z największych arcydzieł kina.

W Iluzjonie zaprezentujemy ponadto dwa filmy wyreżyserowane przez samego Nykvista – mało znane Pojedynczo (1978), zrealizowane wespół z Bergmanowskimi aktorami: Ingrid Thulin oraz Erlandem Josephsonem, a także znakomity dramat Wół (1991) oparty na historii, którą operator usłyszał w dzieciństwie. Przegląd zakończymy pokazem dokumentu Więcej niż Bergman (2013), przedstawiającym „pielgrzymkę” takich reżyserów jak Martin Scorsese, Francis Ford Coppola, Lars von Trier, Michael Haneke czy Woody Allen na Bergmanowską wyspę Fårö. Prelekcję przed filmem wygłosi prof. Tadeusza Szczepański największy znawca kina skandynawskiego w Polsce, autor monografii Zwierciadło Bergmana. 

Twarzą w twarz

15 grudnia | godz. 18:00

 reż. Ingmar Bergman, scen. Ingmar Bergman, zdj. Sven Nykvist, Szwecja, Włochy, 1976, 134 min

Jedna z najciekawszych Bergmanowskich psychodram koncentruje się na postaci odnoszącej sukcesy doktor psychiatrii, która powraca do swego domu rodzinnego, gdzie – osaczona przez wspomnienia z  przeszłości – stopniowo popada w załamanie nerwowe. Niezwykłe, o wielkiej intensywności kreacje Liv Ullmann i Erlanda Josephsonna i wizyjność niczym z sennego koszmaru na długo pozostają w  pamięci widzów.

Początkowo uznany za porażkę film z czasem zaczął być coraz bardziej doceniany. Co w takich filmach jak Twarz było zbyt wyrafinowane, tu jest poruszająco bezpośrednie, co Persona, podobnie wiele przekazująca przez obraz twarzy, gubiła w chłodzie formy, tu jest boleśnie czułe – pisał o dziele Adam Garbicz (Kino, wehikuł magiczny. Podróż trzecia, s. 158). Dramat Bergmana wiele zawdzięcza zdjęciom Svena Nykvista, który właśnie w tym dziele stworzył jedne z najwspanialszych portretów ludzkiej twarzy w kinie. Warto wspomnieć, że obraz z 1976 roku w dalszym ciągu pozostaje inspirujący – przykładowo, w 2021 roku Twarzą w twarz zostało wystawione w Teatrze Powszechnym (spektakl wyreżyserowała Maja Kleczewska).

Dokument o Fårö 1969 

15 grudnia | godz. 21:00

reż. Ingmar Bergman, zdj. Sven Nykvist, Szwecja, 1970, 58 min | napisy polskie, angielskie (English friendly)

Jeden z nielicznych filmów dokumentalnych zrealizowanych przez Ingmara Bergmana. Szwedzki twórca opowiada w nim o niewielkiej wyspie Fårö, którą odkrył poszukując lokacji do filmu Jak w zwierciadle. Reżyser od początku lat 60. systematycznie przyjeżdżał na wyspę, a w 2003 zamieszkał na niej na stałe. Zrealizowany w 1969 roku dokument nie opowiada jednak o Bergmanie, ale o samej Fårö i jej mieszkańcach. Bergman przedstawia problemy Szwedów zamieszkujących surowe miejsce, które pozbawione jest udogodnień i atrakcji dostępnych na kontynencie.

Film został nakręcony przez Svena Nykvista na taśmie 16 mm. 10 lat po realizacji tego fascynującego dokumentu, będącego niepowtarzalnym zapisem świadomości ludzi skazanych na życie w trudnych warunkach, z dala od wielkich miast, reżyser zdecydował się na swego rodzaju sequel. W Dokumencie o Fårö 1979 Bergman powrócił do ludzi występujących we wcześniejszym o dekadzie dziele, by sprawdzić, jak potoczyło się ich życie. O ile jednak ten drugi dokument był kilkakrotnie pokazywany w  polskiej telewizji, o tyle Dokument o Fårö 1969 pozostaje w Polsce obrazem praktycznie nieznanym. To jedyna okazja, aby zobaczyć, jak Bergman i Nykvist sprawdzili się jako dokumentaliści.

Pojedynczo

16 grudnia | godz. 18:00

reż. Sven Nykvist, Ingrid Thulin, Szwecja, 1978, 87 min

Bardzo mało znany film zrealizowany przez najbliższych współpracowników Ingmara Bergmana – Svena Nykvista, Ingrid Thulin i Erlanda Josephsona. Sytuacja wyjściowa jest klasycznie Bergmanowska. Wyemancypowana, dojrzała kobieta – malarka, która odczuwa coraz większy ciężar życiowej pustki, braku spontanicznych i autentycznych emocji, staje wobec bariery samotności i obcości. Próbuje nawiązać bliższe więzi ze swym towarzyszem dziecięcych zabaw – starym kawalerem i dziwakiem zajętym wyłącznie swymi książkami. Wspólna wyprawa do Kopenhagi wiele zmieni w życiu obojga.

Realizatorzy dyskretnie nawiązując do kina Bergmana pokusili się o ujęcie dramatycznych dylematów wyobcowania współczesnego człowieka w tonacji mniej poważnej, a nawet miejscami humorystycznej. W efekcie powstały inteligentnie skonstruowane wariacje na tematy bergmanowskie.

Wół

16 grudnia | godz. 20:30

reż. Sven Nykvist, Szwecja, Norwegia, Dania, 1991, 92 min

Najważniejszy film wyreżyserowany przez Svena Nykvista. Rozgrywający się w drugiej połowie XIX wieku Wół zainspirowany został autentycznymi wydarzeniami. Podczas okresu wielkiego głodu szwedzki chłop Helge Roos, aby nakarmić rodzinę, zabija wołu, który należy do bogatego hodowcy bydła. Mieszkańcy wioski są wstrząśnięci zabójstwem i zaczynają szukać winnego…

Zasłyszana w dzieciństwie historia o zabiciu wołu towarzyszyła Nykvistowi przez całe życie. Wreszcie na początku lat 90. twórca przeniósł opowieść na ekran. W różnych kontekstach popularne stało się określenie dreamteam – pisał Nykvist w Kulcie światła – uważam, że taka ekipa przytrafiła mi się w  czasie realizacji Wołu. Byli tam technicy i aktorzy, z którymi współpracowałem od trzydziestu lat. Choć film pomimo nominacji do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny, nie odniósł dużego sukcesu, to jednak wydaje się dziełem niedocenionym i czekającym na ponowne odkrycie. Krytycy chwalili wspaniałe kreacje aktorów tej miary co Stellan Skarsgård, Max von Sydow i Liv Ullmann, a także wskazywali na inspiracje kinem Ingmara Bergmana.

Dotyk

17 grudnia | godz, 16:00

reż. Ingmar Bergman, Szwecja, USA, 1971, 112 min

Jeden z najmniej znanych filmów Ingmara Bergmana. Opowieść o Szwedce – przykładnej żonie i matce – która nawiązuje romans z archeologiem pracującym nieopodal jej domu. Relacja okazuje się bardzo trudna między innymi z powodu traumatycznej przeszłości mężczyzny. W Dotyku Bergman ukazuje pełne uczuciowego zamętu i miłosnej udręki spotkania Karin i Davida na tle średniowiecznych murów, archeologicznych wykopalisk, sakralnych ruin i runicznych napisów, które wobec ulotności ludzkich pragnień, dążeń i pasji składają się na kamienną scenerię niewzruszonego majestatu wiecznego trwania – pisał o filmie Tadeusz Szczepański (T. Szczepański, Zwierciadło Bergmana, s. 324)

Nakręcony na Gotlandii Dotyk był pierwszym anglojęzycznym filmem Ingmara Bergmana, zrealizowanym w koprodukcji szwedzko-amerykańskiej. Do głównej roli męskiej rozważano gwiazdy tej miary, co Paul Newman i Robert Redford. Dotyk poniósł jednak komercyjną klęskę i spotkał się z  mieszanym przyjęciem krytyków. Po latach filmoznawcy zaczęli jednak weryfikować wcześniejsze opinie. Dotyk jest dziełem bardzo rzadkim i bardzo pięknym – pisał amerykański krytyk Richard Brody w 2011 roku. Dużą zaletą dzieła Bergmana są zdjęcia Svena Nykvista, który nakręcił film w systemie Eastmancolor.

Fanny i Aleksander

17 grudnia | godz. 18:30

 reż. Ingmar Bergman, Francja, Szwecja, RFN, 1982, 188 min

Jedno z największych arcydzieł w historii kina. Zapowiadany przez Bergmana jako ostatni film, Fanny i Aleksander przynosi swego rodzaju podsumowanie wątków pojawiających się we wcześniejszych obrazach reżysera. W warstwie fabularnej jest to opis życia rodzinnego w domu surowego i  purytańskiego pastora na początku XX wieku. W warstwie głębszej ukazany jest metafizyczny konflikt dobra i zła, próby poszukiwania Boga, a co za tym idzie - sensu życia. To również pogłębiona refleksja na temat roli sztuki w życiu człowieka, jej magicznej i oczyszczającej zarazem siły.

Zainspirowane wspomnieniami Bergmana z dzieciństwa Fanny i Alexander traktowane bywa niekiedy jako summa twórczości szwedzkiego reżysera. To film nie tylko mistrzowski narracyjnie i fenomenalnie zagrany, ale też olśniewający wizualnie. Sukces artystyczny jest w dużej mierze zasługą Svena Nykvista. Patrząc na Fanny i Alexander, zadziwiać nas musi bogactwo barw, struktur, detali. Nykvist podniósł rzemiosło do rangi sztuki przez głębokie i subtelne zrozumienie tego, jak niewielkie zmiany odcieni mogą oddziaływać na cały film – pisał Bruce A. Block w recenzji cytowanej przez samego Nykvista (cyt. za: Kult światła, s. 176). Film otrzymał Oscary za najlepszy film nieanglojęzyczny, zdjęcia, scenografię i kostiumy.

Dokument o „Fanny i Aleksander”

18 grudnia | godz. 17:00

 reż. Ingmar Bergman, Szwecja, 1986, 110 min

Unikatowy dokument, będący rodzajem making-ofu z planu Fanny i Alexander. Film daje niepowtarzalną okazję zobaczenia Ingmara Bergmana i Svena Nykvista przy pracy. Jak słynny reżyser odnosił się do aktorów? Jak komunikował się z operatorem? Jak pracował Sven Nykvist? Dokument o  „Fanny i Alexander” to lektura obowiązkowa dla wszystkich fanów obydwu twórców.

Będąc jednocześnie autoportretem i surowym elementarzem sztuki reżyserowania, Dokument o „Fanny i Alexander” daleko wykracza poza wąski zakres [making ofu – przyp. red.], przekształcając i rozwijając kluczowe zagadnienia tematyczne obecne w Fanny i Alexandrze: splecionej ontologii teatru i życia (a także, co nieuniknione, teatru i filmu), (…) osobistych rozrachunków ze śmiertelnością, wytrwałości w  obliczu psychicznego i fizycznego niepokoju, niewytłumaczalnej erupcji niesamowitego w codziennej egzystencji – pisał Paul Arthur w eseju opublikowanym na stronie Criterionu.

Czarodziejski flet

18 grudnia | godz. 19:30

 reż. Ingmar Bergman, Szwecja, 1975, 135 min

Adaptacja słynnej opery Wolfganga Amadeusza Mozarta. Opowieść o księciu Tamino, który wraz ze swym pomocnikiem Papageno, wyrusza w podróż, by uratować Paminę z rąk Sarastra. Obraz Bergmana uchodzi powszechnie za jedną z najbardziej udanych prób przeniesienia opery na ekran. Reżyser, który w wieku 12 lat zobaczył Czarodziejski flet w Operze Królewskiej w Sztokholmie, od zawsze pragnął stworzyć własną inscenizację Mozarta. Film powstawał z myślą o telewizji, jednak w 1975 roku trafił także do dystrybucji kinowej.

Teraz mieliśmy sfilmować osiemnastowieczną operę – pisał Nykvist w autobiografii. – Najbardziej figlarną operę Mozarta, z fantastycznymi stworzeniami i postaciami mitologicznymi. Dlatego Ingmar chciał, żebyśmy i my zaczęli fantazjować i bawić się kolorami. Pracować światłem barwnym i różnymi filtrami, prawie dokładne przeciwieństwo wszystkiego, co robiliśmy wcześniej. Było to i dla nas nowe wyzwanie, ale Ingmara bawiło komponowanie światła. Zmiany barw miały następować w takt skomponowanej wcześniej muzyki (Kult światła, s. 98-99). Efekt okazał się znakomity – film wzbudził zachwyty krytyków i został nagrodzony nagrodą BAFTA za najlepszy zagraniczny program telewizyjny, a także nominacją do Złotego Globu za najlepszy film zagraniczny.

Więcej niż Bergman

19 grudnia | godz. 19:00

reż. Jane Magnusson, Hynek Pallas, Szwecja, 2013, 107 min

Grupa filmowców udaje się na kinofilską pielgrzymkę na Fårö, położoną na Morzu Bałtyckim wyspę, gdzie stoi dawny dom reżysera Siódmej pieczęci, obecnie pełniący funkcję muzeum. Na temat szwedzkiego mistrza, jego spuścizny i sztuki filmowej wypowiadają się artyści, którzy przyjmują pozycję gorliwych wyznawców lub próbują wcielać się w rolę obrazoburców. Szczere, zabawne i dosadne wywiady z takimi twórcami jak Lars Von Trier, Martin Scorsese, Woody Allen, Isabella Rossellini i Michael Haneke przeplatane są z nigdy wcześniej niepokazywanymi materiałami zza kulis wielu filmów szwedzkiego mistrza. Film powstał w oparciu o wcześniejszą o rok telewizyjną serię Bergmans video.

Prelekcję przed filmem wygłosi prof. Tadeusz Szczepański – historyk filmu, tłumacz, wykładowca akademicki. Autor książek Eisenstein. U źródeł twórczości (1986) i Zwierciadło Ingmara Bergmana (1997, 2002, 2007), redaktor (lub współredaktor) takich pozycji jak Eisenstein – artysta i myśliciel (1982), Cudowny Kinemo. Antologia rosyjskiej myśli filmowej (2002), Od Ibsena do Aho: filmowe adaptacje literatury skandynawskiej (2015). Znawca kina skandynawskiego, w szczególności twórczości Ingmara Bergmana. Napisana przez niego monografia Zwierciadło Bergmana, uhonorowana Nagrodą im. Bolesława Michałka za najlepszą filmową książkę roku 1999, jest najpełniejszym jak dotychczas polskim opracowaniem twórczości szwedzkiego twórcy. Tłumaczył ponadto teksty Bergmana, między innymi książkę Obrazy oraz zbiór utworów dramatycznych Przedstawienia.  

informacja prasowa

Romantyczne duchy i polskie kino | Rok Polskiego Romantyzmu w Iluzjonie

 

Dwieście lat po wydaniu Ballad i romansów Adama Mickiewicza, w roku obwołanym przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej Rokiem Romantyzmu, chcielibyśmy przyjrzeć się spuściźnie romantycznej w polskiej kinematografii. Literaturoznawcy i kulturoznawcy są zgodni co do tego, że paradygmat romantyczny dominował w polskiej kulturze nie tylko w XIX, lecz także w XX wieku, silnie wpływając na oceny i wybory Polaków postawionych w sytuacjach granicznych. Polscy filmowcy pozostawali w nieustannym dialogu z myślą romantyczną – czy to aktualizując ją w nowych warunkach historycznych, czy też gwałtownie z nią polemizując. Wielkie dzieła Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego czy Aleksandra Fredry były adaptowane na duży i mały ekran – dość wspomnieć o "Panu Tadeuszu" Andrzeja Wajdy, "Mazepie" Gustawa Holoubka, czy "Lawie" Tadeusza Konwickiego.

Kadr z filmu "Lawa"

Obecność romantyzmu w polskim kinie nie ograniczała się jednak wyłącznie do ekranizacji. Dzieła polskiej szkoły filmowej wchodziły w namiętną dyskusję z założeniami romantyzmu, uruchamiając debatę nad narodową tradycją. Czy romantyzm wciąż pozostaje żywy w polskim kinie? Jeżeli tak, to które jego elementy są inspirujące dla współczesnych filmowców? Czy filmy polskie pozwalają nam zobaczyć romantyzm z innej perspektywy? Uznaliśmy, że najlepszą formułą przeglądu będą podwójne seanse, na których konfrontować będziemy ze sobą starsze i nowsze filmy odnoszące się do tradycji romantycznej.

Na pierwszym spotkaniu obejrzymy adaptację "Dziadów" Adama Mickiewicza "Lawa" (1989) Tadeusza Konwickiego, która skonfrontowana zostanie z najnowszymi reinterpretacjami literatury romantycznej – "Królewiczem Olch" (2016) Kuby Czekaja oraz "Świtezianką" (2018) Julii i Mai Bui Ngoc.

Drugiego dnia zaprezentujemy dwie wersje "Pana Tadeusza" – niemą, zrealizowaną przez Ryszarda Ordyńskiego (1928) oraz dźwiękową Andrzeja Wajdy (1999).Trzeciego dnia zobaczymy "Diabła" (1972), frenetyczny horror Andrzeja Żuławskiego rozgrywający się pod koniec XVIII wieku, oraz głęboko zakorzenionego w tradycji romantycznej "Demona" (2015) Marcina Wrony.

Ostatniego dnia zapraszamy na pokaz słynnego "Dybuka" (1937) Michała Waszyńskiego, adaptacji dramatu Szymona Anskiego, w której tradycja żydowska w fascynujący sposób splata się z motywami charakterystycznymi dla polskiego romantyzmu. Seansowi towarzyszyć będzie spotkanie pt. Romantyczne duchy i polskie kino, prowadzone przez dra hab. Krzysztofa Kopczyńskiego (prof. UW), filmowca i wykładowcę akademickiego, autora książki "Paradygmat polskiego romantyzmu w uniwersum filmowym" (2021), a także współautora (razem z Anną Sajewiicz) "Dybuka. Opowieści o nieważności świata" (2017).

22 WRZEŚNIA

Lawa Tadeusza Konwickiego I Świtezianka Julii i Mai Bui Ngoc I Królewicz Olch Kuby Czekaja

Przed filmami prelekcję do filmów wygłosi dr Tomasz Jędrzejewski

Pierwszego dnia przeglądu zapraszamy na dzieła dialogujące – na zupełnie różne sposoby – z twórczością wielkich romantyków: Johanna Wolfganga Goethego i Adama Mickiewicza. Tadeusz Konwicki w Lawie (1989) zmierzył się z jednym z najważniejszych polskich tekstów romantycznych – z Dziadami (1823-1832) Mickiewicza. Konwicki sięgnął po słynny dramat, ponieważ chciał stworzyć portret duchowy Polaków, sięgnąć do esencji polskości. Jak pisał Marcin Maron, Były również powody osobiste. Lawa jest najbardziej bezpośrednim wyrazem romantycznych powinowactw istniejących w całej twórczości Konwickiego. Można je nazwać duchowymi, ponieważ obejmują one właśnie całą sferę romantyczną – od świata realnego naznaczonego konkretem po świat wyobrażeń mocno zakorzenionych w polskiej tradycji. W wymiarze rzeczywistym film ten stał się swoistą pielgrzymką Konwickiego w rodzinne strony – do Wilna (M. Maron, Romantyzm i kino, s. 259).

W Iluzjonie będą mogli Państwo zobaczyć również współczesną adaptację Mickiewicza – krótkometrażową Świteziankę Julii i Mai Bui Ngoc, opartą na słynnej balladzie wieszcza. Królewicz Olch (2016) Kuby Czekaja jest natomiast zainspirowany balladą Król Olch (1782) Goethego. Opowiadając o dojrzewaniu współczesnego nastolatka, Goethe jawnie odwołuje się do wyobraźni romantycznej. Podobnie jak u Goethego, u Czekaja dwie różne rzeczywistości przenikają się wzajemnie. Jak pisał Krzysztof Kopczyński, Czekaj jest trochę filozofem, a w pewnej mierze romantycznym artystą. Aby wytropić w jego filmowy wywodzie to, co istotne, należy posłużyć się wyobraźnią. Pozwala to ustalić, iż reguły rządzące oboma światami – choć pozornie opisywane przez nauki ścisłe – są nieczytelne i nierozpoznawalne. Światy te mają może wspólny umysł i duszę. Ale tylko w nieprzewidywalny sposób odbijają się w ustawionych naprzeciw siebie lustrach (…) (K. Kopczyński, Paradygmat polskiego romantyzmu w uniwersum filmowym, s. 153)

informacja prasowa

Święto Animacji w kinie Iluzjon

Treser owadów, czarodziej, alchemik, polski Disney – Władysław Starewicz jest bohaterem pierwszego Święta Animacji w kinie Iluzjon! Z okazji 140-lecia urodzin tego legendarnego artysty zostaną zaprezentowane jego filmy dźwiękowe oraz nieme z akompaniamentem muzyki wykonywanej na żywo. 

materiały promocyjne FINA

Kino Iluzjon zaprezentuje także bogactwo filmu lalkowego w najciekawszych produkcjach studia filmowego Se-Ma-For. Gościem specjalnym wydarzenia będzie wnuczka Starewicza – Léona-Béatrice Martin-Starewitch. Młodszych widzów zapraszamy m.in. na warsztaty z animacji poklatkowej. W przestrzeni kina Iluzjon będzie można także obejrzeć wystawę prac innego polskiego pioniera kina lalkowego – Zenona Wasilewskiego. Zapraszamy do kina Iluzjon już 25 i 26 czerwca!

Władysław Starewicz, fot. Wikipedia

Władysław Starewicz, twórca i pionier filmów animowanych, urodził się w Moskwie jako syn powstańca styczniowego, Aleksandra Starewicza i Antoniny Legęckiej. Po śmierci matki został wysłany do dziadków w Kownie (dzisiejsza Litwa), gdzie spędził dzieciństwo i młodość. W 1912 r. przeniósł się z rodziną do Moskwy, w 1919 r. uciekł przed bolszewikami do Paryża i tam spędził resztę życia. 

Podczas Święta Animacji zostaną zaprezentowane najważniejsze animacje artysty zarówno z jego okresu rosyjskiego jak i francuskiego. Filmom niemym towarzyszyć będzie muzyka wykonywana na żywo. Podczas uroczystości otwarcia wydarzenia o Starewiczu opowie jego wnuczka Léona-Béatrice MartinStarewitch, a rozmowę z nią poprowadzi Marcin Giżycki – historyk filmu animowanego. Finał festiwalu dopełni jedyny pełnometrażowy film w dorobku Starewicza Opowieść o Lisie.

Starewicz był także inspiracją dla wielu pokoleń twórców kina lalkowego. Chociaż nie miał okazji nigdy tworzyć w Polsce, to zawsze był obecny w świadomości polskiej kinematografii. Podczas Święta Animacji pokażemy najważniejsze animacje z legendarnego Studia Małych Form Filmowych Se- Ma- For, zarówno te dla dzieci, jak i te skierowane to widzów dorosłych. Zostaną pokazane filmy takich reżyserów jak: Zenon Wasilewski, Jerzy Kotowski, Edward Sturlis czy Tadeusz Wilkosz. Przypomnimy też rzadko prezentowane filmy polskich reżyserek: Katarzyny Latałło, Lidii Hornickiej czy Zofii Ołdak. Dopełnieniem programu będzie prezentacja na NINATECE mało znanych w Polsce animacji lalkowych ukraińskiego reżysera Stepana Kovala, który w 2003 roku zdobył Srebrnego Niedźwiedzia na Berlinale.

W tym roku odbędzie się pierwsza edycja Święta Animacji organizowanego przez Filmotekę Narodową – Instytut Audiowizualny. W kolejnych edycjach będziemy celebrować barwną i różnorodną historię oraz dokonania współczesnej animacji polskiej i światowej. Filmy skierowane będą zarówno do dzieci, jak i do dorosłych. Pokazom towarzyszyć będą także warsztaty, wystawy oraz spotkania z gośćmi.

PROGRAM WYDARZENIA:

25 CZERWCA

10:00 – Filmy SE-MA-FOR dla dzieci 10+ (Nie tylko Miś Uszatek i Colargol) – 74 min

11:30 – Warsztaty dla dzieci i młodzieży z animacji poklatkowej (10+). Prowadzenie: Magda Bryll

11:30 – Filmy SE-MA-FOR dla dorosłych – 80 min

16:00 – Uroczyste otwarcie festiwalu. Prezentacja o Władysławie Starewiczu (Léona-Béatrice

Martin-Starewitch) ok. 30 – 40 min. Po prezentacji rozmowa z Léona-Béatrice Martin-Starewitch.

Prowadzenie Marcin Giżycki

17:30 – Blok filmów Władysława Starewicza – 81 min: filmy nieme z muzyką na żywo w wykonaniu

Zbigniewa Chojnackiego

26 CZERWCA

12:30 – Warsztaty dla dzieci Bohater filmowy i jego żywot ciasteczkowy (5+) Prowadzenie: Paulina

Małochwiej– plac na zewnątrz kina/w razie deszczu w środku.

15:30 – Blok filmów dźwiękowych Władysława Starewicza – 62 min

17:00 – Finał festiwalu. Opowieść o lisie, reż. Władysław Starewicz– 70 min

Wstęp na pokazy filmów oraz spotkanie jest bezpłatny. Rezerwacji miejsc można dokonać poprzez

kontakt mailowy: kasa.iluzjon@fina.gov.pl oraz telefoniczny: +22 848 33 33. Wejściówki do odbioru

w kasie kina Iluzjon w godz. 14:00-20:30.

Na warsztaty obowiązują zapisy poprzez formularz rejestracyjny dostępny na stronie fina.gov.pl

Blok filmów niemych Władysława Starewicza z muzyką na żywo w wykonaniu Zbigniewa Chojnackiego

Zbigniew Chojnacki muzykę̨ oraz dźwięki postrzega swobodnie i umownie, najistotniejszy jest dialog i spotkanie z drugim człowiekiem. Każda forma wydawania dźwięku jest ułatwieniem nawiązania kontaktu z ludźmi. Inspiracje czerpie z elementów najczęściej niezwiązanych bezpośrednio z muzyką, jak sam mówi ,,stara pralka, źdźbło trawy, warkot silnika autobusu, a nawet zwykłe krzesło na środku sceny mogą̨ być́ inspirujące. Każdy koncert jest zupełnie inny i jedyne, co jest stałym elementem to instrument’’.

Występował na takich festiwalach jak m.in. A L’Arme Festiwal w Berlinie, Sharpe Festiwal w Bratysławie, LEM Festiwal w Barcelonie, Ring Ring Festiwal w Belgradzie czy Oct Loft jazz Festiwal w Shenzhen. Miał okazję współpracować z takimi artystami jak m.in. Adam Pierończyk, Krzysztof Knittel, Joelle Leandre, TOC, Marcin Albert Steczkowski, Anna Gadt, Krzysztof Gradziuk, Michał Urbaniak, David Kollar, Ramon Prats, Yuhan Su, John Derek Bishop. Na co dzień wraz Łukaszem Czekałą tworzy duet Backspace, który określa swoją muzykę jako improwizowaną muzykę współczesną. 

Zenon Wasilewski (1903-1966). Pionier polskiego filmu lalkowego.

Wystawa w kinie Iluzjon

Zenon Wasilewski

Zenon Wasilewski urodził się w Sosnowcu. Studiował prawo i polonistykę. W dziedzinie rysunku,

malarstwa i filmu był samoukiem. W okresie międzywojennym publikował rysunki satyryczne w prasie, m.in. w "Szpilkach" i "Cyruliku Warszawskim". W roku 1935 dołączył do pracowni Włodzimierza Kowańki – pioniera filmu rysunkowego, gdzie zaraził się bakcylem filmu animowanego. Przed wojną zrealizował pierwszą wersję filmu "Za króla Krakusa". Kopia tej animacji zaginęła w okresie wojny. W roku 1945 r. został przyjęty na stanowisko reżysera filmów kukiełkowych w Wytwórni Filmowej Wojska Polskiego. Tam powstała druga wersję animacji Za króla Krakusa (1947), która przyniosła mu nagrody na międzynarodowych festiwalach. Pomimo sukcesu, władze kinematografii utrudniały mu realizację jego autorskich pomysłów i musiał skupić się na animacjach dla dzieci. 

Do najciekawszych należą Kotek Napłotek (1957), Drewniany jeździec (1964) czy Smok z Banialuki (1964). Wśród tych skierowanych dla dorosłych warto wyróżnić takie animacje jak: Pan piórko śni (1949), Uwaga diabeł! (1959), Pięć minut dla zdrowia (1959) czy Zbrodnia na ulicy Kota Brzuchomówcy (1961). 

W latach 1946-1966 Wasilewski zrealizował łącznie 21 filmów kukiełkowych. Wystawa prezentuje wycinek z ogromnego dorobku, który pozostawił po sobie artysta. Są to materiały przedprodukcyjne do filmów: fragmenty storyboardów, projekty postaci i scenografii, a także projekty konstrukcji kukiełek filmowych.

Fragment wystawy to także zbiory fotograficzne prezentujące Wasilewskiego podczas pracy

nad swoimi filmami.

Kuratorem wystawy jest Michał Mróz. Prace Wasilewskiego będzie można obejrzeć na ekranach w

Iluzjonie podczas Święta Animacji.

Warsztaty dla dzieci i młodzieży z animacji poklatkowej (10+).

Prowadzenie: Magda Bryll

W sobotę 25 czerwca o godz. 11:30 zapraszamy na warsztaty z animacji poklatkowej w ramach

pierwszego Święta Animacji. Zajęcia odbędą się w kinie Iluzjon przy ul. Narbutta 51 a w Warszawie.

Zajęcia skierowane są od grupy wiekowej 10+. Liczba miejsc ograniczona. Zapisy przez formularz

dostępny na stronie fina.gov.pl.

Podczas zajęć dzieci dowiedzą się, czym jest animacja poklatkowa oraz stworzą swój własny film

animowany. Tematem przewodnim zajęć będą owady oraz twórczość wybitnego filmowca oraz

pioniera kina animowanego Władysława Starewicza.

Warsztaty poprowadzi Magda Bryll, absolwentka Szkoły Filmowej w Łodzi, reżyserka, twórczyni wielu filmów animowanych, uczestniczyła w realizacji m.in. filmu animowanego Piotruś i wilk, który w 2008 roku zdobył Oscara w kategorii Najlepszy krótkometrażowy film animowany. 

Warsztaty dla dzieci Bohater filmowy i jego żywot ciasteczkowy.

Prowadzenie: Paulina Małochwiej

Warsztaty dla dzieci (5+). Dekorowanie ciasteczek i babeczek w filmowym stylu – plac na zewnątrz

kina/w razie deszczu w środku. Limit: 20 osób. Odbiór wejściówek w kasie kina w dniu wydarzenia.

Warsztaty skierowane są do dzieci w wieku 4-10 lat.

Głównym tematem spotkania będzie bohater filmowy. Porozmawiamy z dziećmi na temat tego, kto

może być bohaterem filmu? Czy lubią Reksia, Uszatka, Rudolfa czy Elzę? A może wolą Maszę? A może jeszcze z kimś innym odbywają filmowe przygody? Jakie dobranocki lubią oglądać wieczorem? Co sprawia, że postać jest wyjątkowa, że chcemy razem z nią spędzać czas? I czy rodzice mają swoich

ulubionych bohaterów?

Będziemy układać filmowe puzzle i odgadywać quizy. Będziemy też rozmawiać o przysmakach jakie

lubią nasi bohaterowie. Czy Myszka Miki lubiła tylko ser? Sprawdzimy też, czy ten najbardziej

intensywnie pachnący spotka się z uznaniem Małych Kinomanów. Czy Colllargol jest fanem kakao,

czy raczej mleka z jagodami? I czy miód jest rzeczywiście przysmakiem Puchatka?

A na koniec przygotujemy czarodziejskie, kolorowe, filmowe ciasteczka i babeczki. Każda inna i każda

wyjątkowa – bo przygotowana przez małych wielbicieli kina. 

Pokazy filmów

25 czerwca (SOBOTA):

10:00 - Filmy SE-MA-FOR dla dzieci (wiek: 10+) – 74 min

Kidnaperzy, reż. Edward Sturlis, 1968, 9 min

Gang kidnaperów porywa okoliczne dzieci, żeby zdobyć za nie okup. Przestępcy nie spodziewają się

jednak jakie kłopoty mogą sprawiać małe dzieci.

Sputnikowy western, reż. Jerzy Kotowski, 1967, 6 min

Dwa sputniki toczą ze sobą walkę w kosmicznej przestrzeni dążąc do wzajemnego unicestwienia.

Dopiero pojawienie się trzeciego sputnika jednoczy je we wspólnym działaniu przeciwko intruzowi.

Upiór w pałacu, reż. Lidia Hornicka, 1960, 14 min

Pełna humoru opowieść o bogatym Amerykaninie, który kupuje od angielskiego arystokraty pałac

wraz ze straszącym tam upiorem. Okazuje się jednak, że to nie duch staje się największym

postrachem domostwa. Film zrealizowany na podstawie noweli Oscara Wilde’a.

Duecik, reż. Edward Sturlis, 1970, 4 min

Pełna tańca i zabawy opowieść o spragnionej przyjaźni wiewiórce, która zawiera bliską znajomość ze

strzelbą.

W 10 minut dookoła świata, reż. Jerzy Kotowski, 1962, 12 min

Film przedstawia kulturę i zwyczaje różnych krajów świata: hiszpańską corridę, argentyńskie

serenady, holenderskie wiatraki, weneckie gondole, eskimoską zimową scenerie z reniferami,

afrykańską wioskę, indiański obóz, arabskie pustynie, paryski teatr i polski taniec góralski.

Kwartecik, reż. Edward Sturlis, 1965, 7 min

Gdy pianista kończy ćwiczyć gamę, stojące na fortepianie figurki w starogreckich strojach same

wskakują na klawiaturę instrumentu i zaczynają grać.

Czapki na sprzedaż, reż. Jerzy Kotowski, 1963, 8 min

Sprzedawca czapek próbuje sprzedać swój towar, ale nikt nie chce mu za nie zapłacić.

Niezwykła kariera, reż. Tadeusz Wilkosz, 1962, 11 min

Historia zwykłej wiejskiej gąski, która zakosztowawszy kariery gwiazdy filmowej, wraca na swoje podwórko. 

11:30 - Filmy SE-MA-FOR dla dorosłych – 80 min

Miejsce, reż. Edward Sturlis, 1965, 7 min

Opowieść o plażowych przepychankach i walce o miejsce na piasku.

Walc, reż. Stanisław Śliskowski, 1980, 6 min

Przy dźwiękach walca wirują białe papierowe serwetki. Tańczące z nimi kolorowe kredki i flamastry

malują je w ornamenty.

Kochajmy maszyny, reż. Edward Sturlis, 1973, 9 min

Satyra na przesadne zafascynowanie techniką.

Świat w operze, Jerzy Kotowski, 1966, 11 min

Fragmenty opery „Carmen” Georges’a Bizeta odgrywane przez druciane lalki.

Człowiek i Anioł, reż. Edward Sturlis, 1966, 9 min

Przewrotna i satyryczna opowieść o człowieku i aniele, którzy zamieniają się rolami.

Człowiek z lustra, reż. Zenon Wasilewski, 1966, 11 min

Satyra na ludzi, którzy zbyt często zaglądają do kieliszka.

Kat i Katarzyna, reż. Katarzyna Latałło, 1965, 9 min

W ponurym państwie, w którym rządzi okrutny król nadworny Kat zaprzyjaźnia się z małą

dziewczynką o imieniu Katarzyna.

Cień czasu, reż. Jerzy Kotowski, 1964, 7 min

Tematem filmu jest zagadnienie odradzającego się militaryzmu.

Klient Nasz Pan, reż. Zofia Ołdak, 1963, 12 min

Satyra na system handlu w Polsce, historia klienta, który potrzebuje zrobić zakupy spożywcze, ale

w każdym sklepie spotykają go trudności

17:30 - I Blok Filmów Starewicza – 81 min

Lalki Władysława Starewicza, reż. Wadim Berestowski, Polska, 1988, 15 min

Film dokumentalny poświęcony pionierowi animacji lalkowej Władysławowi Starewiczowi. Na

potrzeby filmu w pracowni studia Se-Ma-For zrekonstruowano lalki według oryginalnych projektów

Starewicza.

Filmy nieme z muzyką na żywo w wykonaniu Zbigniewa Chojnackiego, (akordeon + elektonika):

Piękna Lukanida (Prekrasnaya Lyukanida), reż. Władysław Starewicz, Rosja, 1910, 6 min.

Baśniowa historia miłosna rozgrywająca się w czasach średniowiecznych. Jej głównymi bohaterami są

owady – Lukanida, królowa rogatych żuków oraz Hrabiego Herosa z konkurencyjnego plemienia żuków wąsatych.

Zemsta Kinooperatora (Mest kinematograficheskogo operatora), reż. Władysław Starewicz, Rosja,

1912, 12 min

Ironiczna opowieść o zdradzie małżeńskiej w świecie owadów (żuków), sfilmowanie tej zdrady przez

operatora filmowego, a następnie ujawnienie jej w kinie dla owadów.

Konik polny i mrówka (Strekoza i muravej), reż. Władysław Starewicz, Rosja, 1912, 5 min.

Film zapoczątkował w twórczości Starewicza nurt adaptacji znanych bajek i baśni. Tutaj po raz pierwszy zastosowano duże lalki, wykonane specjalnie do zbliżeń, co umożliwiało wzbogacenie mimiki postaci. Obraz jest ekranizacją bajki Iwana Kryłowa, opowiadający o mrówce, która przez cały rok gromadzi zapasy na zimę i koniku polnym, lekkoduchu, który szuka schronienia w domu pracowitej mrówki. Film, dzięki rekordowej liczbie stu czterdziestu kopii, mogli obejrzeć widzowie w całej Europie i Ameryce.

Zabawne sceny z życia owadów (Veselye stsenki iż zhizni zhivotnykh), reż. Władysław Starewicz,

Rosja, 1912, 5 min

Akcja filmu dzieje się podczas wesele owadów. Biją kościelne dzwony, a na miniaturowych

instrumentach gra orkiestra pasikoników. Para młoda to samiec jelonek rogacz i samica ważka

z rodzaju Calopteryx. Rolę kapłana przypieczętowującego ich małżeństwo odgrywa motyl

zawisakowaty. Jedzenie dla gości przygotowują i roznoszą pszczoły robotnice

Boże Narodzenie u Owadów (Rozhdestvo obitatelei lesa), reż. Władysław Starewicz, Rosja, 1913,

6 min

Dziadek Mróz schodzi z udekorowanego drzewka i idzie do lasu. Tam tworzy i ozdabia choinkę dla

leśnych stworzeń. Następnie zaprasza wszystkie owady, a także przyjazną żabę, aby przyszły i cieszyły

się przygotowanymi przez niego prezentami oraz świętowały Boże Narodzenie.

Lilia Belgii (Liliya Belgii), reż. Władysław Starewicz, Rosja 1915, 14 min

Starewicz stworzył szereg parodii obyczajowych oraz kilka grotesek politycznych o antywojennej

wymowie. Jedną z nich jest "Lilia Belgii", będąca satyrą na Wilhelmowskie Niemcy, dokonujące najazdu na Belgię. W filmie widzimy dziadka, który opowiada swojej wnuczce bajkę o napaści złych owadów na dobre.

W szponach pająka (Dans les griffes de l'araignée), reż. Władysław Starewicz, Francja, 1920, 18 min

Pierwszy film Starewicza zrealizowany we Francji. Bohaterami są: bankier, piękna i młoda aktorka

kabaretowa i zakochany w niej młodzieniec. Przed oczami widzów rozgrywa się obraz obyczajowego

rozkładu wyższych sfer. Bogaty bankier uwodzi piękną i naiwną aktoreczkę. Porywa ją do swego pałac,

ale na szczęście zakochany w niej szlachetny młodzieniec staje w jej obronie i w ostatniej chwili udaje

mu się ją uratować.

26 czerwca (NIEDZIELA):

15:30 - II Blok Filmów Starewicza – 62 min

Władysław Starewicz, reż. Wadim Berestowski, Polska, 1986, 25 min

Film poświęcony pionierowi animacji filmowej, Władysławowi Starewiczowi (1882-1965). W filmie

wykorzystano fragmenty filmów Starewicza. O nim samym mówią: córka Irena i przyjaciel, krytyk

Charles Ford.

Filmy dźwiękowe Starewicza:

Lew i Mucha (Le Lion et le Moucheron), reż. Władysław Starewicz, Francja, 1932, 8 min

Adaptacja bajki Jean de La Fontaine. Król lew jest pewnym siebie władcą, który nie szanuje swoich

poddanych. Jedynie mucha nie obawia się go i dokucza mu swoim bzyczeniem i kąsaniem. 

Lew starzeje się (Le Lion Devenu Vieux), reż. Władysław Starewicz, Francja, 1932, 8 min

Adaptacja bajki Jean de La Fontaine. Starzejący się lew wspomina swoje młodzieńcze lata kiedy żył

w Afryce, romansował z młodą lwią księżniczką i z łatwością pokonywał swoich wrogów.

Fetysz Maskotka, reż. Władysław Starewicz, Francja, 1933, 21 min.

Opowieść o chorej dziewczynce i jej matce, która nie ma pieniędzy aby kupić jej pomarańcze. Łza matki sprawie, że ożywa szyty przez nią pluszowy pies Fetysz. Pies ucieka na ulicę i robi wszystko aby zdobyć pomarańczę dla dziewczynki.

17:00 Wieczorny finał festiwalu. Opowieść o lisie, reż. Starewicz, 70 min

Opowieść o lisie (Le Roman de Renard), reż. Władysław Starewicz, Francja, 1930, 70 min

W królestwie zwierząt żyje pewien Lis, który bardzo lubi błaznować i nabierać wszystkich wokoło. Król Zwierząt - Lew - otrzymuje coraz więcej przeróżnych skarg dotyczących niesfornego Lisa. Nakazuje więc aresztować zwierzę i przyprowadzić do siebie...

informacja prasowa

Konwicki, Wilczyński, Wschód nieznany i Wieczór z Tańcem

Zachęcamy do zapoznania się z informacjami o wydarzeniach kulturalnych organizowanych w najbliższym czasie w FINIE, kinie Iluzjon i na platformie Ninateka.pl. W programie znajduje się przegląd filmów Tadeusza Konwickiego, wywiad i animacje Mariusza Wilczyńskiego, ostatnia w tym sezonie Retroteka oraz koncert edukacyjny dla małych fanów jazzu. 

Tadeusz Konwicki | Dziś są twoje urodziny

W czerwcu bohaterem cyklu będzie Tadeusz Konwicki! Pisarz, reporter, scenarzysta i reżyser. Jego twórczość prozatorska i filmowa są niezwykle spójne pod względem tematyki i typu bohatera – zagubionego, niedopasowanego do zastanej rzeczywistości. Redakcja Ninateki wybrała 5 wyjątkowych propozycji, które będą dostępne za darmo od 1 do 30 czerwca na platformie Ninateka.pl. W ramach przeglądu pokażemy: Salto, Zaduszki, Ostatni dzień lata, Jak daleko stąd, jak blisko i Lawę.

Wschód nieznany #3

Trzecia, a tym samym ostatnia przed wakacjami odsłona cyklu Wschód nieznany. Tym razem prezentujemy filmy z Polski, Ukrainy i Białorusi. W myśl hasła „razem mimo różnic” chcemy podkreślać wsparcie i solidarność z naszymi wschodnimi sąsiadami. W czterech wybranych produkcjach ukazane zostały indywidualne historie, które stały się alegorią społeczno-politycznych okoliczności lub przemian. Przegląd filmów dostępny na darmowej platformie VOD Ninateka.pl od 31 maja do 30 czerwca.

Wieczór z tańcem | Retroteka #10

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny oraz dyrektor muzyczny Jan Emil Młynarski zapraszają na Wieczór z Tańcem w kinie Iluzjon. Ostatnie w tym sezonie spotkanie z Retroteką rozpoczniemy pokazem filmu Wspomnienia z Warszawy z 1944 r. w reżyserii Franciszka Ożgi. Film wprowadzi nas w taneczny klimat dawnej Warszawy. Po seansie zapraszamy na koncert Jazz Band Młynarski – Masecki. Podczas koncertu usłyszymy piosenki z drugiej płyty zespołu zatytułowanej Płyta z zadrą w sercu, która jest inspirowana twórczością przedwojennych polskich artystów.

JAZZBAJA | Jazzowe powroty do czasów dzieciństwa | Dzień Dziecka w FINA

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny wraz z muzykami z projektu JAZZBAJA zapraszają na wyjątkowe świętowanie Dnia Dziecka i udanie się muzyczno-animowaną podróż do świata jazzu i  bajek.  W niedzielę, 5 czerwca 2022 roku o godzinie 15.30, w Sali Ziemia Obiecana przy ul.  Wałbrzyskiej 3/5 wyjątkowe Trio – Michał Niedbała /Mikołaj Sikora /Piotr Przewoźniak wraz z wokalistką Olą Przewoźniak przeniosą słuchaczy w świat kultowych polskich filmów animowanych.

Warsztat animatora. Mariusz Wilczyński

Kolejnym bohaterem Warsztatu Animatora będzie Mariusz Wilczyński – artysta, malarz, performer i reżyser filmów animowanych. Już 27 maja na darmowej platformie VOD Ninateka.pl odbędzie się premiera wyczekiwanego wywiadu z artystą. Oprócz tego zapraszamy na pokaz trzech krótkometrażowych animacji Wilczyńskiego. Jest to niepowtarzalna okazja do zobaczenia niezwykłych impresji, narysowanych charakterystyczną, zabawną, być może nawet dziecinną kreską. A wszystko to jak zawsze bezpłatnie, legalnie i bez reklam!

Jak dawniej grajcie mi znów… | Historia polsko-argentyńska

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny zaprasza w dniach 8-9 czerwca 2022 roku do siedziby FINA oraz kina Iluzjon na wyjątkowe wydarzenie organizowane z okazji stulecia polsko- argentyńskich stosunków dyplomatycznych. Termin został wybrany nieprzypadkowo – daty te pokrywają się z Argentyńskim Dniem Osadnika Polskiego, świętem obchodzonym corocznie w  Argentynie. Program złożony z panelu iberystów, koncertu Jana Młynarskiego, pokazu tanga, wystawy fotografii Zofii Chomętowskiej i projekcji filmów, dotyczących wzajemnych splotów kulturowch i historycznych Polski i Argentyny, będzie okazją do refleksji nad stosunkami obydwu państw oraz  historii polskiej emigracji w Argentynie.

informacja prasowa

Piramida kinematografii, czyli „Faraon”. Zaćmienie słońca w Iluzjonie

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny zaprasza w dniach 21-22 maja 2022 roku na wyjątkowe wydarzenie filmowe „Faraon”. Zaćmienie słońca. Jest to drugie wydarzenie z cyklu W drodze po Oscara, w którym przedstawimy dziesięć polskich filmów, walczących przed laty o najbardziej prestiżową nagrodę filmową na świecie w kategorii Najlepszy Film Nieanglojęzyczny. Panel filmoznawców, spotkanie z Jerzym Zelnikiem, wystawa i koncert zespołu Bastarda wzbogacą program wydarzenia, umożliwiając spojrzenie na film w szerszej – współczesnej perspektywie.

Program wydarzenia

Faraon zyskał uznanie nie tylko w Polsce, lecz także na świecie – zdobył Złotą Kaczkę za najlepszy film roku oraz nominację do Oscara za Najlepszy Film Nieanglojęzyczny. Krytycy skupiali się przede wszystkim na ukazanych przez reżysera technikach rządzenia. Czy jednak opowieść o  konflikcie między młodym, idealistycznym Ramzesem a chłodnym, racjonalnym kapłanem Herhortem, jest tylko dramatem władzy? Warto ponad pół wieku po premierze bliżej przyjrzeć się temu arcydziełu, które skłaniać może do rozmaitych interpretacji.

PROGRAM:

21 MAJA (SOBOTA)

12:00 – 15:00 warsztaty dla dzieci W poszukiwaniu złotego skarabeusza

Warsztaty plastyczne dla dzieci w wieku 5-10 lat

Prowadząca: Klaudia Rutkowska

Makijaż egipski: Aleksandra Plewako-Szczerbińska

13:00 – 15:00 pokaz filmów dokumentalnych wokół Faraona i panel filmoznawców, Sala Mała Czarna

Goście: prof. Krzysztof Kornacki, dr Jacek Pająk oraz prof. Piotr Sitarski

Prowadzący: dr Robert Birkholc

15:30 – otwarcie wystawy Wokół Faraona

22 MAJA (NIEDZIELA)

12.00 – projekcja filmu Faraon, Sala Stolica

14:30 – spotkanie z aktorem Jerzym Zelnikiem oraz z  filmoznawcą i miłośnikiem Faraona Andrzejem Bukowieckim oraz Katarzyną Gliwą, kierowniczką Muzeum Barbary i  Stanisława Ptaków (Dział Teatralno-Filmowy Muzeum Katowic), Sala Stolica

19.30 – koncert zespołu Bastarda, Sala Stolica

23.05 godz. 20.00 – 25.05 godz. 20.00

Film Faraon oraz nagranie ze spotkania dostępne bezpłatnie na platformie Ninateka.pl

Pokaz filmu Faraon, reż. Jerzy Kawalerowicz, Polska, 1966, 150 min

22 maja, godz. 12:00, kino Iluzjon

Kadr z filmu Faraon, Fot. WFDIF

Egipt epoki Ramesydów. Nowy faraon Ramzes XIII chce reformować państwo i budować jego potęgę kosztem kapłanów, którzy – na czele z potężnym Herhorem – za rządów poprzedniego władcy zyskali ogromne wpływy. Młodość – idealistyczna i niecierpliwa – w konfrontacji ze sceptyczną i mądrą dojrzałością przeciwnika, posiadającego bogactwa i stanowiącą silną broń wiedzę, skazana jest jednak na nieuchronną klęskę.

Piramida kinematografii, superfilm uszlachetniony, anty-Kleopatra – donosiła polska prasa po premierze Faraona w 1966 roku. Już na długo przed wejściem filmu na ekrany dziennikarze kreowali atmosferę sensacji i szumnie zapowiadali dzieło Jerzego Kawalerowicza. Relacjonowano szczegóły wielkiej produkcji, kręconej między innymi na pustyni Kyzył-Kum pod Bucharą w Uzbekistanie oraz w Egipcie i ekscytowano się liczbą statystów, w roli których wystąpili…żołnierze armii radzieckiej. Film zachowa znamiona wielkiego spektaklu, będą sceny batalistyczne, wyścigi kwadryg, wielotysięczna armia statystów, którą wypełnię ekran, ale widowiskowość tych scen będzie jedynie służyła przedstawieniu jakiegoś innego świata – zaznaczał jednak sam Kawalerowicz przed realizacją.

Choć Faraon był ogromnym przedsięwzięciem produkcyjnym, zrealizowanym przy ogromnym wysiłku wszystkich członków ekipy, to jednak dla wielu okazał się dużym zaskoczeniem. Adaptacja słynnej powieści Bolesława Prusa nie miała w sobie bowiem nic z wystawnych, komercyjnych superwidowisk w stylu Ben Hura czy Kleopatry. Zamiast mnożyć gatunkowe atrakcje i epatować widzów wizualnymi bodźcami, reżyser postawił bowiem na ascetyzm i  redukcję. W efekcie powstał jeden z najbardziej oryginalnych filmów kostiumowych w  historii światowego kina.

Idei redukcji podporządkowana została zarówno znakomita scenografia Jerzego Skrzepińskiego, jak i fenomenalne zdjęcia Jerzego Wójcika, Wiesława Zdorta i Witolda Sobocińskiego. Wielobarwna, jaskrawa, kiczowata stylistyka hollywoodzkich „supergigantów” została zastąpiona w Faraonie paletą barw opartą na ugrach, bieli, czerni i złocie, kreującą specyficzny efekt patyny.

Jerzy Zelnik w filmie Faraon, Fot. WFDIF

Spotkanie z aktorem Jerzym Zelnikiem, z  filmoznawcą i miłośnikiem Faraona Andrzejem Bukowieckim oraz Katarzyną Gliwą, kierowniczką Muzeum Barbary i  Stanisława Ptaków

22 maja, godz. 14:30, kino Iluzjon

Jerzy Zelnik – aktor filmowy, teatralny i telewizyjny, kojarzony przede wszystkim z podwójną rolą w Faraonie Jerzego Kawalerowicza, którą zagrał jeszcze jako student warszawskiej PWST. W latach 60. był aktorem Starego Teatru w Krakowie, potem warszawskiego Teatru Powszechnego za dyrekcji Zygmunta Hűbnera i po jego śmierci. Zagrał w pięciu filmach Andrzeja Wajdy: Przekładańcu (1968) wg utworów Stanisława Lema jako doktor Burton, Krajobrazie po bitwie (1970) wg Tadeusza Borowskiego jako amerykański komendant, Piłacie i innych (1971) wg Mistrza i Małgorzaty Bułhakowa w roli Judy z Kiriatu, w adaptacji powieści Ziemia obiecana Władysława Reymonta (1975) jako Stein, pracownik kantoru oraz w Smudze cienia (1976). Wcielił się też w Łukasza Niepołomskiego w ekranizacji powieści Dzieje grzechu Stefana Żeromskiego w reż. Waleriana Borowczyka (1975). Telewizyjnej widowni znany był jako szlachetny prawnik Franciszek Murek w serialu Doktor Murek (1979) wg powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza czy Zygmunt August w serialu Królowa Bona (1980) i ekranizacji Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1982) z Anną Dymną (serial i film w reż. Janusza Majewskiego). Znakomity był jako Razumow w Spiskowcach wg Conrada w teatralnym spektaklu Zygmunta Hűbnera (1979) i jako hrabia Henryk z Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego w telewizyjnym spektaklu tego reżysera (1982).

Andrzej Bukowiecki – absolwent filmoznawstwa UŁ i Studium Wiedzy o Filmie w Szkole Filmowej w Łodzi. W l. 1984–2011 pracownik, a w l. 2011-20 – dyrektor Domu Sztuki SMB „Jary” na Ursynowie. W placówce tej przez 36 lat upowszechniał kulturę filmową. Wykładał m.in. na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina w Warszawie i Akademii Polskiego Filmu. Współautor (z dr Rafałem Marszałkiem) albumu 100 lat polskiego filmu. 1908–2008 (2008). Autor m.in. monografii Kazimierza Prószyńskiego w wyd. Sto lat polskiego filmu. Część pierwsza: Początki (2008) oraz tekstu w pracy zbiorowej Jerzy Płażewski pod red. Barbary Gizy i Piotra Zwierzchowskiego (2021). Laureat Nagrody ZAIKS-u im. Krzysztofa Teodora Toeplitza za osiągnięcia w publicystyce filmowej (2020).

Katarzyna Gliwa –  magister teatrologii UJ, pracuje w Muzeum Historii Katowic, od 2010 roku kierownik Działu Teatralno-Filmowego z ekspozycją stałą „Muzeum Barbary i Stanisława Ptaków”. W zbiorach znajdują się pamiątki oraz dokumentacja życia artystycznego i prywatnego Barbary Ptak. Można tam oglądać fotografie, kostiumy sceniczne (m.in. dwie zbroje zaprojektowane do musicalu Człowiek z La Manchy, w którym wystąpił mąż Barbary, Stanisław Ptak), plakaty, nagrody, wyróżnienia oraz wiele innych ciekawostek zgromadzonych przez lata przez tę parę artystów.

Pokaz filmów dokumentalnych wokół Faraona

21 maja, godz. 13:00, kino Iluzjon

Fot. WFDIF

150 dni Faraona, reż. Grzegorz Lasota, 1966, 20 min

Film został zrealizowany dla Telewizji Polskiej podczas kręcenia dzieła Kawalerowicza i jest rodzajem making-offu.

Buchara-Faraon, reż. Ryszard Ronczewski, 2005

Wyreżyserowany przez Ryszarda Ronczewskiego – aktora grającego w adaptacji powieści Bolesława Prusa Eunanę – powstał po latach od premiery Faraona, jednak składa się głównie z fotografii zrealizowanych na planie filmu, którym towarzyszy komentarz twórców. Warto dodać, że dokument Ronczewskiego jest obrazem unikatowym, bardzo rzadko pokazywanym publicznie. 

Oskarowe kostiumy Barbary Ptak, reż. Krzysztof Korwin-Piotrowski, 2011, 48 min

Barwny, dynamiczny, pełen cennych wypowiedzi ludzi kina i teatru film o jednej z najciekawszych postaci świata polskiej kultury.

Panel filmoznawców „Piramida kinematografii“? Wokół „Faraona”

21 maja, godz. 13:00, kino Iluzjon

Fot. WFDIF

Uczestnicy debaty filmoznawczej „Piramida kinematografii“? Wokół „Faraona” pochylą się nad niezwykłą formą dzieła Kawalerowicza, postarają się odpowiedzieć na pytanie o wyjątkowość filmu na tle polskiej i światowej kinematografii, a także naświetlą rozmaite konteksty związane z jego powstaniem oraz recepcją. W spotkaniu udział wezmą dr hab. Krzysztof Kornacki (prof. UG), dr hab. Piotr Sitarski (prof. UŁ), dr Jacek Pająk oraz dr Robert Birkholc, który poprowadzi rozmowę. 

Krzysztof Kornacki – dr hab., prof. UG, filmoznawca specjalizujący się w historii kina polskiego. Autor monografii Kino polskie wobec katolicyzmu 1945 – 1970  (2004) oraz Popiół i diament Andrzeja Wajdy (2011). Współredaktor m.in. książek Sacrum w kinie: poszukiwanie i  degradowanie oraz Sacrum w kinie: dekadę później: szkice, eseje, rozprawy.

Piotr Sitarski – dr hab., prof. UŁ, filmoznawca zajmujący się kinem oraz nowymi mediami. Autor książek Rozmowa z cyfrowym cieniem. Model komunikacyjny rzeczywistości wirtualnej (2002) oraz Sens stylu: o twórczości filmowej Ridleya Scotta (2010). Współredaktor m.in. książek Filmowy świat Andrzeja Wajdy i Kamera - światło – montaż.

Jacek Pająk – dr, wykładowca w Warszawskiej Szkole Filmowej i reżyser dźwięku. Autor książki Dźwięk w filmie. Między sztuką a rzemiosłem (2018) oraz rozpraw m.in. w monografiach Antropologia postaci w dziele filmowym (2015) i Faraon. Poetyka filmu (2016) (pod red. S.  Kuśmierczyka). Przeprowadzał wywiady do książki Faraon. Rozmowy o filmie (2017) (red. S. Kuśmierczyk).

Robert Birkholc – dr, komparatysta zajmujący się relacjami literatury i filmu. Autor książki Podwójna perspektywa. O subiektywizacji zapośredniczonej w filmie (2019) oraz rozpraw m.in. w monografiach Antropologia postaci w dziele filmowym (2015) i Faraon. Poetyka filmu (2016) (pod red. S. Kuśmierczyka). Przeprowadzał wywiady do książki Faraon. Rozmowy o filmie (2017) (red. S. Kuśmierczyk).

Wystawa Wokół Faraona

Otwarcie wystawy 21 maja, godz. 15:30 

Fot. WFDIF

Na ekspozycję złożą się nagrania spotkań z osobami, które z różnych względów nie zagoszczą w głównym niedzielnym panelu. Obejrzymy rozmowy filmoznawcy  Andrzeja Bukowieckiego: ze znakomitym operatorem i reżyserem Łukaszem Guttem porozmawiają o  zmianach w sztuce operatorskiej od czasów Faraona i o tym czy film się zestarzał, z Anną Adamek –  siostrą nieżyjącej już charakteryzatorki filmu Faraon Teresy Tomaszewskiej – o jej współpracy przy tym projekcie i o tym jak charakteryzatornia zmienia się w gabinet terapeutyczny. Scenarzysta i reżyser Krzysztof Korwin-Piotrowski, autor filmu Oskarowe kostiumy Barbary Ptak, opowie swoim spotkaniu z tą wspaniałą kostiumografką. Igor Strojewski, zaprzyjaźniony z rodziną Bolesława Prusa przedstawi nam potomkinię pisarza. A egiptolog, profesor Andrzej Niwiński, znakomicie przedstawi analizę kilku scen z książki i filmu poddając je weryfikacji z punktu widzenia realiów tamtych czasów.

Na wystawie pokażemy jedyny zachowany fragment kostiumu z filmu – nakrycie głowy Faraona z ostatnich scen, w tym ze sceny śmierci. Obejrzeć będzie można nagranie makijażu egipskiego, wykonanego techniką z tamtych czasów, któremu towarzyszy opowieść o kolorach i naturalnych barwnikach.

Wystawę otworzy  Grzegorz Dziemidowicz były ambasador RP w Egipcie.

Koncert zespołu BASTARDA

22 maja, godz. 19:30, kino Iluzjon

Fot. materiały promocyjne zespołu

Zespół BASTARDA zagra koncert specjalny pod tytułem Faraon!  Muzyka tria oscylować będzie wokół tematów i motywów z filmu oraz oryginalnej ścieżki dźwiękowej Adama Walacińskiego. Odwołując się zarówno do treści jak i narracji dramatycznej dzieła, a także do wspaniałych kompozycji filmowych – BASTARDA stworzy nową, unikatową opowieść i z pewnością zabierzePaństwa w niezwykłą podróż.

BASTARDA to zespół powołany do życia przez Pawła Szamburskiego (klarnet), Tomasza Pokrzywińskiego (wiolonczela) oraz Michała Górczyńskiego (klarnet kontrabasowy). Grupa wydawniczo i środowiskowo związana z wytwórnią Lado ABC, jest również partnerem międzynarodowego projektu badawczego HERA Sound Memories. The Musical Past in Late - Medieval and Early Modern Europe. Artyści podejmują odważną próbę reinterpretacji muzyki dawnej oraz stworzenia na jej podstawie autorskiego języka dźwiękowego. Kilkusetletnie śpiewy chorałowe, motety, litanie rozbijają niejednokrotnie się na małe odcinki, stale zmieniający się kontrapunkt wczesnej polifonii imploduje w minimalizm. Muzycy improwizując wokół archaicznych melodii, komponując i aranżując na ich podstawie zupełnie nowe utwory - budują pomost łączący odległe w czasie muzyczne światy, docierają do ich uniwersalnego, duchowego wymiaru. Muzyka Bastardy to współczesna, oryginalna i bardzo osobista wypowiedź wsparta na bogatych tradycjach muzycznych

Zespół wystąpi w składzie:

Paweł Szamburski – klarnet

Tomasz Pokrzywiński - wiolonczela,

Michał Górczyński - klarnet kontrabasowy

Faraon – pokaz filmu na Ninatece!

23.05 godz. 20.00 – 25.05 godz. 20.00

W ramach wydarzenia "Faraon. Zaćmienie słońca", organizowanego przez Filmotekę Narodową – Instytut Audiowizualny i Kino Iluzjon zapraszamy na pokaz filmu Jerzego Kawalerowicza Faraon na Ninatece!

Oprócz filmu na Ninatece pojawi się również nagranie ze spotkania z aktorem Jerzym Zelnikiem oraz z filmoznawcą i miłośnikiem Faraona Andrzejem Bukowieckim oraz Katarzyną Gliwą, kierowniczką Muzeum Barbary i Stanisława Ptaków, które odbędzie się 22 maja w Kinie Iluzjon.

informacja prasowa