Wystawa "Gemma Gemmarum" i 10 rocznica współpracy MNWr i Zamku Książ

Największa moneta świata ważąca 14 i pół kilograma oraz misa z Norymbergi z lat ok. 1520–1530 ze sceną grzechu pierworodnego to dzieła sztuki, które w tym roku Muzeum Narodowe we Wrocławiu przekazało w depozyt Zamkowi Książ w Wałbrzychu. To już 10. rocznica współpracy między instytucjami. W ciągu tego czasu do Zamku Książ trafiło blisko 100 dzieł sztuki oraz rzemiosła artystycznego.

fot. Wojciech Rogowicz, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Wszystko zaczęło się od wystawy „Metamorfozy Zamku Książ” otwartej w Zamku Książ w 2015 r. Jej kuratorką była dr Beata Lejman, kustosz z Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Pokazanych zostało wtedy 38 obrazów i 2 rzeźby ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Wśród nich znalazło się 10 obrazów z historycznej kolekcji Hochbergów, 4 barokowe portrety członków różnych gałęzi tego rodu oraz inne prace wytypowane do ozdobienia zamkowych wnętrz. Przygotowania do otwarcia ekspozycji w Zamku Książ trwały wiele miesięcy, ponieważ trzeba było stworzyć odpowiednie warunki prezentacji cennych dzieł sztuki – bardzo precyzyjnie zdefiniowane pod kątem konserwatorskim i spełniające wszelkie normy bezpieczeństwa. 

Misa, Norymberga,  ok. 1530-1520, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

W kolejnych latach do Zamku Książ trafiały kolejne dzieła. Wśród nich m.in. jeden z największych obrazów znajdujący się w zbiorach MNWr „Alaryk w Rzymie” Wilhelma von Lindenschmita, obrazy Ernsta Wilhelma Bernhardiego – artysty związanego z Książem, adres powitalny – najstarsza pamiątka związana z obecnością księżnej Daisy w Książu, a także miecz i zbroja rycerska.

Po 10 latach Muzeum Narodowe we Wrocławiu i Zamek Książ proponują nową odsłonę wystawy, pod tytułem „Gemma Gemmarum”. Jest ona w dalszym ciągu prezentacją opartą o dzieła sztuki i rzemiosła, które do tej pory Muzeum użyczyło Zamkowi Książ. Jednak rozmieszczenie obiektów jest inne. Część z nich, np. cykl „Historii Syna Marnotrawnego”, powróciła na swoje pierwotne miejsca w Zamku. 

fot. W. Rogowicz, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

„Stąd już nie zmieniamy Zamku, ale cieszymy się nim jako owym przysłowiowym »klejnotem nad klejnotami«” – wyjaśnia Piotr Oszczanowski, dyrektor MNWr. „Mianem »Gemma Gemmarum« (klejnot nad klejnotami) starożytni określali jeden ze szczególnie wyjątkowych kamieni szlachetnych – szafir (symbol m.in. miłości, wierności, młodości, spokoju; kamień, który odganiał złe moce i duchy, jest kojarzony z boskością oraz duchowością). W skali Śląska – i co do tego nie ma wątpliwości – Zamek Książ, także dzięki naszemu wsparciu, uzyskał ten status. Status wyjątkowy. Zaświadcza o tym rosnąca w nim rok do roku frekwencja turystyczna, rozmach inwestycji, wreszcie zmiany, jakim uległ w ciągu ostatnich 10 lat.

Ta pozbawiona precedensu współpraca jest sukcesem obydwu instytucji, na który składa się nasz wspólny wysiłek, profesjonalizm, odwaga, determinacja i wola mierzenia się z wyzwaniami. Cel, który sobie wspólnie przed dekadą postawiliśmy, został osiągnięty. Cenna, a częściowo ocalała spuścizna artystyczna rodu Hochbergów zachowana w zbiorach wrocławskiego muzeum powróciła do swojego pierwotnego miejsca i kontekstu. 

Moneta płytowa ze Szwecji z 1659, waga 14,27 kg, wymiary 56,5x32 cm, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Te działania są wzorcowym przykładem budowania partnerskich relacji muzealnych pomiędzy podmiotem państwowym i spółką samorządową, której założycielem i właścicielem jest Gmina Wałbrzych. Służy prezentacji licznych dzieł sztuki i rzemiosła artystycznego z bogatych zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu w miejscu, do którego były one pozyskane i wiele z nich było przez lata przechowywanych. 

To także wyjątkowe potwierdzenie umiejętności budowania wzajemnego zaufania i dialogu, efektów zgodnych z iście amerykańską ideą negocjacji win-win, to jest sytuacji, w której są tylko wygrani. Muzeum Narodowe we Wrocławiu ma bowiem sposobność prezentować jeszcze większej publiczności swoje cenne zbiory, a Zamek Książ odzyskuje w ten sposób walor oryginalności. Mamy szczególną satysfakcję, iż razem przysłużyliśmy się przywróceniu jeszcze większego piękna jednemu z najbardziej niezwykłych miejsc na mapie Śląska”. 

fot. Wojciech Rogowicz, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

„To jedno z najważniejszych wydarzeń w powojennej historii Zamku Książ w Wałbrzychu – powiedziała Dorota Karolewska, prezeska Zamku Książ.  „Dzięki współpracy z Muzeum Narodowym we Wrocławiu do Zamku Książ wróciły dzieła sztuki z historycznej kolekcji Hochbergów, zamek znów zachwyca i wraca do swojej historycznej roli”.

Z okazji 10. rocznicy współpracy ministra kultury i dziedzictwa narodowego Hanna Wróblewska odznaczyła na wniosek Muzeum Narodowego we Wrocławiu odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” byłych prezesów Zamku Książ Krzysztofa Urbańskiego i Annę Żabską.

fot Sabin Kluszczyński

informacja prasowa

Muzeum Narodowe we Wrocławiu i Zamek Książ w Wałbrzychu – piąta rocznica współpracy

Dwa barokowe obrazy, wyroby majolikowe z Florencji, meble z XVII i XVIII w. to kolejne zabytki, które Muzeum Narodowe we Wrocławiu przekaże w depozyt Zamkowi Książ w Wałbrzychu. Ozdobią one niedostępne do tej pory dla turystów, wyremontowane sale na II piętrze rezydencji. To kolejna odsłona współpracy między Muzeum Narodowym we Wrocławiu a Zamkiem Książ w Wałbrzychu, zainicjowanej w 2015 r. otwarciem wystawy „Metamorfozy Zamku Książ”.

Tableau "Klęczące anioły", Wytwórnia Cantagalli we Florencji,
Włochy, ok. 1895, majolika, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

           W tym roku do Zamku Książ w Wałbrzychu trafi 8 dzieł sztuki. Spośród nich największą wartość przedstawia XVIII-wieczny obraz nieznanego włoskiego malarza zatytułowany "Budowa pałacu", należący do historycznej kolekcji Hochbergów. Dzieło to zalicza się do klasycznego w sztuce Italii gatunku zwanego capriccio (weduta fantastyczna lub kaprys architektoniczny), który wyróżniał się zestawieniem realnych i fantazyjnych budowli w wymyślonych lub topograficznie prawdziwych widokach.
Obraz znajdował się w posiadaniu Hochbergów do 1942 r., kiedy to administracja hitlerowska przekazała go do ówczesnego Schlesisches Museum der bildenden Künste we Wrocławiu. Po wojnie został przekazany przez Referat Muzeów i Ochrony Zabytków miasta Wrocławia do zbiorów Muzeum Państwowego we Wrocławiu (od 1970 r. Narodowego).

Malarz nieznany, Budowa pałacu, Włochy, 2. ćw. XVIII w., Muzeum Narodowe we Wrocławiu

„Dziełem, które również przywołuje sztukę stojącą na najwyższym światowym poziomie, jest obraz Tymoteusz z Listry ze swoją babcią Lois – mówi Piotr Oszczanowski, dyrektor MNWr. „Jest to późnobarokowa replika znakomitego malowidła z ok. 1650 r. ucznia Rembrandta – Willema Drosta (1633–1659). Malarz wzorował się na słynnym dziele swojego nauczyciela, pt. Hannah z synem Samuelem. Oryginał obrazu Drosta znajduje się dzisiaj w Ermitażu w St. Petersburgu i przez długi czas uchodził za własnoręczne dzieło Rembrandta. Obraz wrocławski powstał w 1. poł. XVIII w. Sam temat nie był często wykorzystywany przez malarzy. Znane są nieliczne tak czułe i ciepłe prezentacje chrześcijańskiego wychowania dziecka, które w przyszłości zostało uczniem św. Pawła Apostoła, a dziś czczone jest jako święty Tymoteusz Apostoł.

Willem Drost (kopia obrazu?), Tymoteusz ze swą babcią Lois,
Niderlandy, 1. poł. XVIII w., Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Sztukę włoską reprezentują również dwa dzieła florenckiej manufaktury wyrobów majolikowych Ulissa Cantagallego (1839–1901) z końca XIX w. To kopie klasycznych kreacji florenckiego Quattrocenta – na jednym z nich można podziwiać Klęczące Anioły według fresku Benozzo Gozzolego z Palazzo Medici-Riccardi we Florencji z lat 1459–1461; na drugim zaś Marię z Dzieciątkiem – relief wzorowany na dziele ze słynnego warsztatu Luki della Robbia (1399–1481)”.
Dopełnieniem obrazów i majolik są znakomite przykłady mebli: XVII-wieczne krzesło i fotel (zapewne pochodzące z Zamku Książ), XVIII-wieczna włoska skrzynia (cassone) i łóżko krakowskie z następnego stulecia.

Tondo, Maria z Dzieciątkiem, wytwórnia Cantagalli we Florencji,
Włochy, XIX w.; majolika wzorowana na dziele z warsztatu
Luki della Robbia (1399–1481), Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu:

"Różnorodność przekazywanych w tym roku zabytków ma za zadanie dopełnić wyjątkowy charakter wnętrz Zamku Książ. Miejsca, które jest wspomnieniem dawnej rezydencji ich światłych i majętnych właścicieli – Hochbergów – oraz jedną z największych atrakcji turystycznych na Dolnym Śląsku. Wreszcie miejsca, które na naszych oczach przekształca się w prawdziwe muzeum.
Mogę tylko powtórzyć to, co powiedziałem równo rok temu, że „konsekwentnie, z uporem i z pełnym przeświadczeniem, czynimy dobro, przywracamy do Zamku Książ dzieła sztuki, które w przeszłości były jego ozdobą i chlubą. Nie ma dla historyka sztuki i muzealnika większej satysfakcji niż ta, kiedy może cenne obrazy i rzeźby umieścić w miejscu ich pierwotnego przechowywania, gdzie będą eksponowane w odpowiednich dla nich warunkach konserwatorskich, bezpieczne i chronione. Przywrócić do miejsca, dla którego zostały stworzone, dostarczone i przeznaczone”. I tylko dodać – jeżeli w sąsiedztwie tych pochodzących pierwotnie z Zamku Książ artefaktów pojawiają się równie cenne, a nadające prawdziwszy charakter tej rezydencji to… możemy się tylko cieszyć i wierzyć, że tę radość podzielą z nami kolejne rzesze odwiedzających to miejsce turystów".

Anna Żabska, prezes Zamku Książ w Wałbrzychu:

"Pięć lat współpracy z Muzeum Narodowym we Wrocławiu to niezwykle ważny okres w najnowszych dziejach Zamku Książ. Dzięki porozumieniu, które przedłużyliśmy w ubiegłym roku, do zamkowych komnat powracają sukcesywnie dzieła sztuki z dawnej kolekcji Hochbergów, które dziś stanowią własność Muzeum Narodowego. Tragiczna historia Książa z pierwszej połowy XX w. sprawiła, że najpiękniejsza i najbogatsza rezydencja arystokratyczna w tej części Europy praktycznie opustoszała. Dzięki współpracy z Muzeum Narodowym we Wrocławiu, ale także inicjatywom własnym Zamku, poszczególnym salom przywracany jest ich przedwojenny splendor".

informacja prasowa

Dolnośląski Festiwal Tajemnic 11-12.08.2018 Zamek Książ w Wałbrzychu

Już po raz szósty odbędzie się największe w Polsce spotkanie miłośników historii, poszukiwaczy, eksploratorów, archeologów oraz badaczy tajemnic. W tym roku spotykamy się  w dniach 11-12 sierpnia 2018 roku w Zamku Książ – jednym z największych i najbardziej tajemniczych zamków w Polsce.

Wykłady, bitwy, rekonstrukcje, warsztaty, zwiedzanie zamku Książ i okolic, pokaz mody historycznej – tegoroczny DTF odbywa się pod hasłem „Sto tajemnic na stulecie” i połączy tematykę z kilku epok.  Wśród tematów m.in. tajemnice Gór Sowich, zaginione kolekcje, spotkania z właścicielami zamków i pałaców, Legiony Polskie, rozpoznawanie płci na podstawie kości, największe zbrodnie w historii Dolnego Śląska, Enigma, prawo eksploracyjne, sensacyjne doniesienia z Lubiąża a także premiery nowych książek.

Zamek Książ, zdj. organizatorów

Program

WYKŁADY: 

Dwa dni spotkań z badaczami tajemnic, archeologami i poszukiwaczami. Joanna Lamparska, znana autorka książek o tajemnicach historii, opowiada o sensacyjnych dziejach kolekcji zagrabionych przez nazistów i wywiezionych do dolnośląskich pałaców, Tomasz Bonek, podróżnik i dziennikarz rozprawi się ze skandalicznymi doniesieniami o kradzieżach w klasztorze w Lubiążu, prof. Grzegorz Nowik przybliży historię polskiej kryptologii, dr Katarzyna Pawlak-Weiss przybliży badania kompleksu Riese w Górach Swoich a badacze z Zamku Książ zdradzą tajemnice zamkowych podziemi. Dwudziestu wykładowców – kilkadziesiąt sekretów do odkrycia.

WIDOWISKA HISTORYCZNE:  

W tym roku zobaczymy operację wojskową oddziału Wojska Polskiego z 1939 roku, w czasie której rozgromiona została pod Jaworowem niemiecka dywizja SS Germania pod Jaworowem. Fabularyzowane widowisko oparte jest na wspomnieniach jednego z uczestników bitwy. W pokazie wezmą udział pojazdy bojowe z epoki oraz oryginalna broń artyleryjska. W czasie widowiska pojawi się również motyw przejęcia przez armię polską szyfrogramów niemieckiego wywiadu, który wpisze się w tematykę wykładów tegorocznej edycji Festiwalu Tajemnic.

SLAJDOWISKO – KONKURS: 

Po raz pierwszy w historii  DTF przygotowujemy slajdowisko. Każdy, kto eksploruje, bada, zwiedza z tajemnicą, ma szansę na pokazanie swojej pasji, podróży, wycieczek, odkryć. W trakcie festiwalu przewidujemy trzy bloki tematyczne, do których można zgłaszać swoje pokazy i prezentacje. Czas żadnej z nich nie może przekroczyć 15 minut. Osoby prezentujące swoje pokazy w dniu pokazu wchodzą na teren festiwalowy bezpłatnie wraz z osobą towarzyszącą. Na zwycięzców czekają fantastyczne nagrody.

Zamek Książ, zdj. organizatorów

DIORAMY NA DZIEDZIŃCU ZAMKOWYM: życie codzienne żołnierzy Wojska Polskich z różnych epok historycznych, pokazy ostrzału artyleryjskiego w wykonaniu grup rekonstrukcyjnych jednostek artylerii Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej oraz Legionów Polskich.
POKAZY MODY HISTORYCZNEJ: Różne stroje, wiele epok, od średniowiecza, poprzez barok, aż do współczesności. Jak zmieniał się mundur, kiedy kobiety nosiły gorserty, dlaczego Maria Teresa musiała na swobie dźwigać sześćdziesiąt kilogramów? O tym wszystkim opowiedzą nasi modele podczas pokazów mody na dziedzińcu Zamku Książ.
SPOTKANIA Z KSIĄŻKAMI: „Ten dom ma tajemnicę. Skarby i sekrety Dolnego Śląska” Joanny Lamparskiej rozpocznie cykl książkowych premier tegorocznego festiwalu. Wśród znanych autorów również Bartosz Rdułtowski, Tomasz Bonek, Adam Węgłowski. Na stoiskach pełna oferta książek historycznych.
WYSTAWY: Zapraszamy na spotkanie z architektem wszechczasów: Bodo Ebhardtem, który rocznie odwiedzał sto zamków doradzając ich właścicielom. Ebhardtowi swój dzisiejszyc wygląd zawdzieczają Zamek Czocha i Grodziec.

Zamek Książ, zdj. organizatorów

Jednym z głównych motywów DFT będą również wydarzenia, jakie towarzyszyły powstaniu Legionów Polskich i odzyskaniu przez Rzeczpospolitą niepodległości. Im poświęcamy wystawę „Legiony Polskie 1914-1918. Droga do niepodległości” po której oprowadzać będą znawcy tematu.

SPOTKANIA Z WŁAŚCICIELAMI ZAMKÓW: Rano jedzą kawior, potem piją szampana a wieczorami korzystają z prawa pierwszej nocy? Jak naprawdę wygląda dzisiaj życie w zamku lub pałacu. O tym opowiedzą współczesni właściciele zabytków. Zapowiedzieli się m.in. panowie z dworu Sarny, zamku w Międzylesiu, pałacu w Maciejowcu i Wieży Książęcej w Siedlęcinie. Współczesne relacje porównamy z życiem w średniowieczu, o którym opowie dr Przemysław Nocuń.

WARSZTATY: Dla miłośników kryminałów i filmów historycznych warsztaty z rozpoznawania płci i wieku na podstawie wyglądu kości. Uczestnicy warsztatów na czaszkach będą uczyć się jak rozpoznać, czy czaszka należała do kobiety czy mężczyzny.

DLA DZIECI: Filmy, prezentacje, zabawy z animatorami. Strefa małego rycerza zaprasza na spotkanie z sokolnikiem, rozmowę z sową, malowanie tarcz i udział w bitwie.

DLA KONESERÓW: Dodatkowe atrakcje wieczorne: nocne zwiedzanie Zamku Książ oraz ekskluzywna kolacja w dawnej zamkowej kuchni.

Jak zwykle, także sporo rozmów o prawie w eksploracji, spotkania z konserwatorami zabytków i muzealnikami, zwiedzanie zamku Książ i jego tarasów.  Zapraszamy!

Organizatorami festiwalu są Fundacja Joanny Lamparska na Rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego „Projekt Historia” oraz Zamek Książ w Wałbrzychu.

Informacje: www.festiwaltajemnic.pl

informacja prasowa