Od 1. października do 30 grudnia 2026 Muzeum Narodowe we Wrocławiu zaprasza na wystawę "Nowożytne złotnictwo śląskich kościołów pokoju". Na wystawie pokazane zostaną dzieła licznych złotników śląskich doby baroku, m.in.: Hansa Boxhammera, Tobiasa Plackwitza st. i Georga Nawarry z Wrocławia, Christopha Knappe z Kowar, Johanna Friedricha Bayera ze Świdnicy, członków złotniczej rodziny Fischerów ze Świdnicy i Johanna Friedricha Wendricha z Jawora.
 |
| Kościół Pokoju w Świdnicy, fot. Magdalena Lorek |
Drewniane kościoły pokoju z połowy XVII w. – w Świdnicy oraz Jaworze – to jedne z najcenniejszych zabytków sztuki Śląska. Wraz z trzecim kościołem w Głogowie – który bardzo szybko uległ zniszczeniu w 1654 r. i chociaż odbudowany, jednak doszczętnie spłonął w 1758 r. – uznawane są za sztandarowe dzieła architektury protestanckiej w Europie jakie powstały bezpośrednio po kończącym wojnę trzydziestoletnią pokoju westfalskim (1648). O ich szczególnej wartości świadczy nie tylko forma architektoniczna i bogaty wystrój, ale także wyposażenie. Było ono konsekwentnie uzupełniane przez cały okres baroku.
Najcenniejsze zabytki na wystawie
Srebrna misa chrzcielna z 1694 r. z kościoła pokoju w Jaworze, która zachwyca wyjątkowym bogactwem przedstawień figuralnych. Została ufundowana przez majętnych mieszczan jaworskich – chirurga Georga Lahsera i Dorothy z domu Krush. Dopiero teraz został rozpoznany twórca tej misy, którym okazał się być Christoph Knappe z Kowar. Misa zostanie zaprezentowana publicznie po raz pierwszy.
Monumentalny krzyż ołtarzowy z kościoła w Świdnicy autorstwa złotnika jaworskiego Johanna Friedricha Wendricha. Krucyfiks, wykonany w 1711 r. i uzupełniony o rokokową drewnianą podstawę ok. 1752 r., ufundowała nieznana z imienia szlachcianka z rodu von Niebelschütz i baronowa von Zedlitz. Jest on przejawem hojności szlachty śląskiej, która podobnie jak mieszczaństwo świdnickie nie szczędziła środków na wzbogacanie swojej wyjątkowej świątyni.
Wyrobem złotniczym pozbawionym jakiejkolwiek analogii jest pochodzący ze świdnickiego kościoła komplet naczyń liturgicznych do udzielania sakramentów poza świątynią, przechowywany w specjalnie przysposobionej do transportu skrzyneczce. Ten wyjątkowy zestaw liturgiczny był własnością tutejszego pastora primariusa Theodosiusa Gottfrieda Fuchsa (1692–1767). Autorem znajdujących się w tym zestawie wyrobów złotniczych jest reprezentant zasłużonej dla złotnictwa świdnickiego rodziny Fischerów – Johann Fischer st.
.jpg) |
| Georg Navarra, kielich komunijny 1737, zbiory Kościoła Pokoju w Świdnicy fot. Magdalena Lorek |
Podczas przygotowań do wystawy udało się dokonać nowych odkryć.
„Niewątpliwie w naszym przypadku takimi swoistymi sensacjami było odkrycie w kościele pokoju w Świdnicy dwóch dzieł wrocławskich złotników doby nowożytnej” – mówi dr hab. Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu i kurator wystawy. „Są to najstarszy wyrób złotniczy, jaki posiada obecnie kościół w Świdnicy – srebrna puszka z 1638 r. autorstwa wrocławskiego mistrza cechowego Hansa Boxhammera oraz barokowy kielich, którego autorem okazał się być jeden z najwybitniejszych złotników wrocławskich Georg Nawarra”.
Celem wystawy jest również przypomnienie dzieł sztuki pochodzących ze śląskich kościołów pokoju, które znajdują się obecnie poza granicami Polski. Wśród nich najcenniejszym, a całkiem zapomnianym, jest – wywieziony z Polski w 1958 r. i obecnie przechowywany w siedzibie Die Union Evangelischer Kirchen w Berlinie – manierystyczny kufel z ok. 1615 r. autorstwa wybitnego złotnika norymberskiego Hansa Reiffa. Na rok przed rozpoczęciem budowy kościoła pokoju w Świdnicy w 1655 r. został on podarowany parafii luterańskiej przez księżną Sybillę von Württemberg (1620–1707). Chociaż ten manierystyczny kufel ma charakter świecki, to pierwotnie służył luteranom świdnickim za naczynie do udzielania sakramentu. Stąd jego wyjątkowe znacznie i wielka wartość historyczna.
 |
| Johann Fischer st. Patera, 1715, zbiory Kościoła Pokoju w Świdnicy, fot. Magdalena Lorek |
Wystawa została wpisana w tegoroczny program XII Festiwalu Kultury Protestanckiej we Wrocławiu, który odbędzie się w dniach 24–31 października 2026 r. pod hasłem „Odwaga sumienia”.
Zabytki złotnicze z kościołów pokoju w Świdnicy i Jaworze, pochodzące z ich zbiorów, a także wypożyczone z muzeów, można będzie oglądać w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Wystawa jest pierwszą historyczną prezentacją najmniej znanej części dziedzictwa wchodzącego w skład świątyń wpisanych na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wśród pokazywanych obiektów znajdą się wyjątkowo cenne dzieła: srebrna misa chrzcielna z 1694 r., monumentalny krzyż autorstwa Johanna Friedricha Wendricha oraz komplet naczyń liturgicznych do udzielania sakramentów poza świątynią.
Wydarzenia towarzyszące
■ Wykłady
11.10, g. 12.00
Nowożytne złotnictwo śląskich kościołów pokoju
Prowadzenie: dr hab. Piotr Oszczanowski
8.11, g. 13.00
Historia powstania oraz dzieje Kościoła Pokoju w Świdnicy
Prowadzenie: dr Agnieszka Seidel-Grzesińska
28.11, g. 12.00
Paramenty Kościoła Pokoju w Świdnicy
Prowadzenie: dr hab. Piotr Oszczanowski
6.12, g. 12.00
O luterańskiej liturgii i jej odzwierciedleniu w nowożytnej sztuce kościelnej
Prowadzenie: dr Marcin Wisłocki
20.12, g. 13.00
Puszka Boxhammera z Kościoła Pokoju w Świdnicy, czyli co nowego przynoszą badania nad wrocławskim złotnictwem czasów manieryzmu
Prowadzenie: dr hab. Piotr Oszczanowski
■ Zajęcia dla dzieci i młodzieży
11.10, g. 11.00
Łowcy blasku. W pracowni barokowego złotnika
Warsztaty edukacyjno-plastyczne dla dzieci w wieku 6–12 lat, prowadzenie: Evelina Kachynska
28.11, g. 11.00
Dekoracja na wagę złota
Warsztaty metaloplastyczne dla dzieci w wieku 6–12 lat, prowadzenie: Małgorzata Lewińska
19.12, g. 15.00
Śląskie kościoły pokoju w miniaturze
Warsztaty rzeźbiarskie dla dzieci i młodzieży w wieku 7–15 lat, prowadzenie: Grzegorz Wojturski
■ Lekcje dla grup zorganizowanych
„Sztuka cenniejsza niż złoto” – o wyrobach złotniczych w muzeum
Lekcja muzealna dla dzieci z klas III–VI SP
Sztuka i reformacja
Lekcja muzealna dla młodzieży z klas VII–VIII SP oraz uczniów szkół średnich
informacja prasowa
