Stanisław Dróżdż (1939 - 2009) Światekst. Pojęciokształty. Poezja konkretna /zapowiedź wystawy/

Muzeum Współczesne Wrocław zaprasza na wystawę stałą, której bohaterem jest Stanisław Dróżdż - twórca poezji konkretnej. Na wystawie będziemy się mierzyć z przekonaniem Stanisława Dróżdża, dotyczącym rzeczywistości jako tekstu do odczytania. Zostaną wyróżnione i skonfrontowane ze sobą trzy główne wątki obecne w pracach artysty: rozważania nad językiem, czasem i ludzkim życiem. Wernisaż 20 października o 18.00.

Światekst” to neologizm wzorowany na słowotwórczych operacjach Stanisława Dróżdża, określający nadrzędne w jego twórczości przekonanie, że otaczająca nas rzeczywistość jest tekstem do odczytania. Na wystawie wyróżnione zostały trzy główne wątki, obecne w wielu pracach i przenikające się wzajemnie. To rozważania nad językiem, czasem i ludzkim życiem. Dwie prace mają charakter dzieł site specific: jedna sprowadza tekst i przestrzeń do zaprzeczającej pustce gęstości świata (tzw. „Żyłki”), druga – odwołuje się do losowej gry kośćmi, która chaosowi rzutów potrafi przeciwstawić porządek rzeczy (Alea iacta est).

Stanisław Dróżdż, fot  Andrzej Świetlik  Forum

Stanisław Dróżdż urodził się w Sławkowie 15 maja 1939 roku, zmarł 29 marca 2009 roku we Wrocławiu, gdzie mieszkał od roku 1955. Najwybitniejszy polski poeta-konkretysta i jeden z najbardziej znaczących artystów polskiej awangardy. Reprezentował Polskę na Biennale w Wenecji w 2003 roku indywidualną wystawą Alea iacta est.

W swojej twórczości przeszedł od „klasycznej” formy wiersza, do jego wizualnego zapisu, co skutkowało użyciem pojedynczych liter, znaków interpunkcyjnych, cyfr i symboli matematycznych. Z czasem Stanisław Dróżdż zaczął rozbudowywać swoje utwory w długie serie oparte na matematycznych algorytmach (przykładem jest „Klepsydra”, której pierwsza plansza umieszczona została na fasadzie MWW). Twórczość o takim charakterze nazwał „pojęciokształtami”, co równoważył z „poezją konkretną” – tak też tytułował swoje wystawy.

Dzięki Stanisławowi Dróżdżowi kierunek, który na świecie rozwijał się od połowy lat 50. do początku lat 70. XX wieku, żywy był w Polsce jeszcze kolejną dekadę, a szczególnie silny – we Wrocławiu, gdzie skupiał twórców z rożnych dziedzin szeroko pojętej sztuki.

WYSTAWA STAŁA — STANISŁAW DRÓŻDŻ (1939-2009) ŚWIATEKST. POJĘCIOKSZTAŁTY. POEZJA KONKRETNA

Kuratorki: Sylwia Świsłocka-Karwot, Elżbieta Łubowicz

Projekt przestrzeni: Aleksandra Biegańska

Projekty realizacyjne: Monika Aleksandrowicz, Iwar Romanek

Obliczenia matematyczne: Jerzy Baranowski

Partner: Galeria Starmach

informacja prasowa

Stanisław Dróżdż. Czasoprzestrzennie (OD-DO) w Galerii FOTO-GEN

W 2019 roku przypada 80. rocznica urodzin i 10. rocznica śmierci Stanisława Dróżdża, najwybitniejszego autora polskiej poezji konkretnej – poety, teoretyka, animatora i propagatora ruchu konkretystycznego oraz jednego z najbardziej znaczących artystów polskiej awangardy lat 60. i 70. XX wieku. Wernisaż wystawy w Galerii FOTO GEN poprzedzi panel "Stanisław Dróżdż. Aspekty dźwiękowe polskiej poezji konkretnej i próby jej animacji" z udziałem Daniela Brożka, Małgorzaty Miśniakiewicz, Pawła Sosnowskiego i Tadeusza Sudnika. Wernisaż wystawy: 6.12.2019 godzina 17.00.

W 2009 roku, już po śmierci artysty, Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu wydał pierwszą monograficzną książkę o twórczości Stanisława Dróżdża: początekoniec. Pojęciokształty. Poezja konkretna. Prace z lat 1967–2007 pod redakcją Elżbiety Łubowicz. Książka towarzyszyła wystawie pod tym samym tytułem, którą prezentowaliśmy w latach 2009-2011 w Muzeum Narodowym we Wrocławiu, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Galerii Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach, Górnośląskim Centrum Kultury w Katowicach, Europejskim Centrum Kultury Hellerau w Dreźnie oraz w Galerii Guardini w Berlinie. Był to pierwszy tak obszerny pokaz twórczości Stanisława Dróżdża – światowej sławy artysty działającego na pograniczu poezji i plastyki, reprezentanta Polski na weneckim Biennale w 2003 roku. Pokazanych zostało ponad 40 dzieł, od pierwszych utworów poezji konkretnej, powstałych w 1967 roku, do prac ostatnich z roku 2007. Wystawa przygotowywana była na 70. urodziny artysty, jednak stała się, niestety, podsumowaniem zamkniętego już dzieła.

Kontynuując to opracowanie i kierując się intencją podkreślenia tegorocznego jubileuszu, skupiliśmy się na dwóch istotnych aspektach twórczości Stanisława Dróżdża: jego działalności animatorskiej oraz zagadnieniu dźwięku w polskiej poezji konkretnej.
Stanisław Dróżdż, poza własnymi konsekwentnymi poszukiwaniami w wizualnej warstwie poezji, jako główny animator ruchu konkretystycznego w Polsce począwszy od lat 70. był inicjatorem i autorem szeregu wystaw, sympozjów i publikacji. Wydał antologię polskiej poezji konkretnej, prezentował twórczość autorów zagranicznych, takich jak Ian Hamilton Finlay, Bruce Cheyne, Mary Ellen Solt, Jiři Valoch, Václav Havel. Ilustracją skali tej działalności jest wybór plakatów z kolekcji Pani Anny Dróżdż, które obejmują okres od 1969 roku (VII Kłodzka Wiosna Poetycka), poprzez liczne plakaty do wystaw z lat 70. I 80. aż do wystaw współczesnych.

Mural Czasoprzestrzennie, fot. Olga Jasnowska

Tytułowa praca Czasoprzestrzennie (OD-DO), która powstała w 1969 roku i rozwinięta została w 1993 roku w serię 82 plansz, prowadzi nas do rozważań nad dźwiękową stroną poezji konkretnej, jej potencjałem obecnym w dziełach Dróżdża oraz nad faktycznymi realizacjami na tym polu w Polsce. Wizualny wiersz złożony z dwóch słów ‘”od” i „do”, następujących po sobie, wypełniających kolejne linie tekstu w przestrzeni zamkniętej planszy, poprzez mnożenie, nakładanie na siebie, zacieranie granic obu słów – tak, że oba słowa wzajemnie się przenikają – otwiera nieskończoną przestrzeń czasu. W 1994 roku, po prezentacji tej pracy w Galerii Awangarda BWA we Wrocławiu, Stanisław Dróżdż utwierdził się w przekonaniu o jej potencjale muzycznym, który dostrzegł już w latach 70. Niestety, dzieło to zrealizowane zostało dopiero po śmierci artysty w 2009 roku. Kompozycji podjął się Tadeusz Sudnik, autor muzyki elektronicznej, komponujący dla kina, teatru i baletu, kompozytor muzyki eksperymentalnej. OD-DO przyjęło formę kwadrofonicznej opery na dwa głosy dopełniając dźwiękowo wizualną przestrzeń i czas tego dzieła.

Realizując tę wystawę i publikację, mamy świadomość, że jest to kolejny, symboliczny wkład do dalszych, szerokich studiów nad twórczością Stanisława Dróżdża, niepowtarzalnej osobowości polskiej sztuki współczesnej.

Wernisaż wystawy poprzedzi panel Stanisław Dróżdż. Aspekty dźwiękowe polskiej poezji konkretnej i próby jej animacji z udziałem Daniela Brożka, Małgorzaty Miśniakiewicz, Pawła Sosnowskiego i Tadeusza Sudnika.
Panel będzie miał miejsce w piątek, 6 grudnia 2019 o godzinie 15.00
Wystawie towarzyszy publikacja z tekstami Marianny Bocian, Daniela Brożka, Małgorzaty Miśniakiewicz i Pawła Sosnowskiego.

Organizator: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego
Patronat honorowy: Cezary Przybylski – Marszałek Województwa Dolnośląskiego
Dofinansowano z Budżetu Województwa Dolnośląskiego i ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

Miejsce
Galeria FOTO-GEN Ośrodka Kultury i Sztuki we Wrocławiu Instytucji Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego
pl. bpa Nankiera 8, 50-140 Wrocław
tel. 71 344 78 40
e-mail: galeria.foto-gen@okis.pl
Wystawa
6.12.2019—3.01.2020
Wernisaż
6.12.2019 godzina 17.00
Kuratorka: Agnieszka Chodysz-Foryś
Współpraca kuratorska: Anna Dróżdż
Panel "Stanisław Dróżdż. Aspekty dźwiękowe polskiej poezji konkretnej i próby jej animacji"
Galeria FOTO-GEN
6.12.2019 godzina 15.00
Uczestnicy: Daniel Brożek, Małgorzata Miśniakiewicz, Paweł Sosnowski i Tadeusz Sudnik
Prowadzenie: Manfred Bator

informacja prasowa

Stanisław Dróżdż. Poezja konkretna - wystawa w Muzeum Współczesnym Wrocław

Muzeum Współczesne Wrocław zaprasza na wystawę "Stanisław Dróżdż. Poezja konkretna", będącą częścią projektu "Prywatne mitologie". Zakłada on stworzenie stałej przestrzeni dla międzynarodowej kolekcji sztuki współczesnej MWW, kierując się ku osobistym narracjom i intencjom, które mogą przyjmować różnorakie formy, niemniej za każdym razem wynikają z pasji opisywania, analizowania i naprawiania świata. Jednocześnie w swoim założeniu projekt stawia istotne dla MWW pytania o dziedzictwo myśli neoawangardowej. 

Projekt zainicjuje wystawa "Urodziny Marty", której istotnym elementem  jest instalacja „Poezja konkretna” Stanisława Dróżdża – artysty związanego z Wrocławiem, oryginalnego twórcy poezji konkretnej–pojęciokształtów, autora Pawilonu Polskiego na Biennale Weneckim w 2003 roku, autora muralu „Klepsydra” na fasadzie MWW.

Stanisław Dróżdż zadebiutował na początku lat 60. XX w. działaniami z obszaru poezji lingwistycznej. Już wówczas w jego tekstach zawarte było to, co zajmowało go przez całą twórczość – poszukiwanie formy, która rezygnuje z opisu i skupia się na słowie oraz jego znaczeniach. W dużej mierze umożliwiła mu to, spajająca wiersz ze sztuką wizualną, poezja konkretna.

Utwory konkretystyczne artysta zaczął tworzyć w 1967 r., od początku określając je autorskim terminem „pojęciokształty”. Stanowiły one rodzaj zapisu scalającego pojęcie czy słowo z jego konkretyzacją wizualną (graficzną). „Pojęciokształty” pozostają zarazem tekstem i obrazem, na których ostateczny kształt wpływały poezja, nauka (matematyka, logika) oraz sztuka.

Mural Czasoprzestrzennie, fot. Olga Jasnowska

Tworzone przez Dróżdża prace złożone z pojedynczych słów, liter czy cyfr z czasem zaczęły wychodzić poza płaszczyznę kartki papieru, stając się rozbudowanymi przestrzennymi instalacjami. Kluczowym momentem tej transformacji była zrealizowana w warszawskiej Galerii Foksal w 1977 r. praca między. Wnętrze galerii, łącznie z sufitem i podłogą, pokryto pojedynczymi literami składającymi się na tytułowe słowo, ale w taki sposób, że nigdzie nie pojawiło się ono w ciągu w zapisie następujących po sobie liter. Widz wchodząc do środka pomieszczenia, znajdował się jakby we wnętrzu tekstu, pomiędzy literami, próbując odczytać z następujących po sobie znaków pełen wyraz, który nieustannie mu umykał.

Stanisław Dróżdż, między, 1977, fot. ze strony artysty na FB

Rozwój twórczości Dróżdża, począwszy od wiersza lingwistycznego poprzez poezję konkretną do działań przestrzennych, był efektem ewolucji zmierzającej z jednej strony do redukcji tworzywa językowego wiersza, a z drugiej przemieszczenia prac z płaszczyzny dwuwymiarowej w przestrzeń trójwymiarową. Jednocześnie jego warstwa wizualna pozostawała konsekwentnie minimalizowana.

W 2002 r. Stanisław Dróżdż zrealizował ponownie w Galerii Foksal wystawę zatytułowaną Poezja konkretna, stanowiącą specyficzny rodzaj rozwinięcia pracy między. Jednak w tym przypadku nie używał ani jednego słowa czy litery, konkretyzując samą przestrzeń. Sala ekspozycyjna została wypełniona przez artystę przezroczystą nylonową żyłką rozciągniętą po liniach prostych między ścianami, podłogą a sufitem. Powstała szczelnie wypełniająca pomieszczenie sieć, uniemożliwiająca jednocześnie wejście do niego. Widz nie był już „pomiędzy” słowami jak w przypadku instalacji między, ale „wobec” przestrzeni konkretnego miejsca.

Stanisław Dróżdż, Klepsydra na gmachu Muzeum Współczesnego Wrocław, prasowe

Rekonstrukcja instalacji w Muzeum Współczesnym Wrocław, dostosowana do przestrzeni muzealnej, została wykonana zgodnie z autorskimi wskazaniami Dróżdża. Ponad 10 km żyłki o grubości 1 mm łączy punkty wyznaczone według specjalnego systemu na ścianach, suficie i podłodze. Przestrzeń pozostaje niedostępna, ale jednocześnie materializuje się jej fizyczny aspekt.

Wystawa jest drugą odsłoną stałej przestrzeni w MWW poświęconej Stanisławowi Dróżdżowi. Tym razem, koncentrując się na instalacji z żyłek, chcemy ukazać przestrzenne aspekty twórczości artysty oraz jego fascynację problemami czasu i przestrzeni, powiązanym, lecz nieuchwytnym ich początkiem i końcem. Próbując zwizualizować te poszukiwania w formie ekspozycji muzealnej, wystawa ma pełnić rolę samoistnego „pojęciokształtu” mieszczącego w „minimum zapisu maksimum treści”.

Stanisław Dróżdż, fot  Andrzej Świetlik  Forum

Stanisław Dróżdż (1939–2009) – twórca poezji konkretnej. W latach 1964–1969 studiował filologię polską na Uniwersytecie Wrocławskim. Od drugiej połowy lat 60. XX w. był silnie związany z polskim środowiskiem neoawangardowym. Wziął udział w ponad 300 wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce i za granicą. Od 1971 r. stale współpracował z Galerią Foksal w Warszawie. Był autorem pracy Alea iacta est w Pawilonie Polskim na 50. Biennale Sztuki w Wenecji w 2003 r., a także składającej się z 54 plansz pracy Klepsydra, z której pierwsza plansza zrealizowana została już po jego śmierci w 2009 r. w postaci muralu na fasadzie Muzeum Współczesnego Wrocław. Od 1955 r. mieszkał i tworzył we Wrocławiu.




Kurator: Piotr Lisowski

Projekt realizacji technicznej: Iwar Romanek

informacja prasowa

Stanisław Dróżdż: Poezja konkretna w przestrzeni miasta

Realizowany w ramach ESK Wrocław 2016 projekt Stanisław Dróżdż. Ścieżki tekstu przywraca szerokiej publiczności twórczość wybitnego poety konkretnego, prezentując jego utwory w przestrzeni miasta oraz publikując niewydany debiutancki tomik.

 

Stanisław Dróżdż, fot  Andrzej Świetlik  Forum

Autorką projektu jest Małgorzata Dawidek – artystka wizualna, doktor historii sztuki, badaczka literatury wizualnej, która zajmuje się twórczością Stanisława Dróżdża od kilku lat. Projekt jest bardzo oryginalny i wielowątkowy. Czy dzięki niemu uda się przywrócić zapomnianego poetę zbiorowej pamięci – to się dopiero okaże. Bez wątpienia jednak pozostanie po nim namacalny ślad.

Stanisław Dróżdź: poezja konkretna pisze obrazem

plakat projektu

Choć ten najbardziej znaczący poeta polskiej awangardy lat 60. I 70. reprezentował Polskę na najważniejszych festiwalach sztuki konceptualnej na całym świecie (Amsterdam, Wenecja, Los Angeles), w Polsce, a w szczególności we Wrocławiu, gdzie mieszkał i tworzył, jest mało znany. Być może dlatego, że nie stał się ”poetą podręcznikowym”. Ten bez wątpienia najwybitniejszy twórca poezji konkretnej (nurt wykorzystujący zapis językowy jako tworzywo wizualne, akcentując jego materialność) był absolwentem filologii polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego i przez większość swego życia mieszkał w stolicy Dolnego Śląska. Tuż po ukończeniu studiów,  w roku 1964 roku zadebiutował jako poeta wierszami tradycyjnymi w "Arce. Informatorze Klubu Młodzieży Artystycznej ZSP”. Pierwsze teksty konkretne zaczął pisać trzy lata później. Nie tylko tworzył, ale również popularyzował ten rodzaj poezji, organizując sesje naukowe jej poświęcone. Opublikował także książkę "Poezja konkretna. Wybór tekstów polskich oraz dokumentacja z lat 1967-77". W pewnym momencie został zauważony i doceniony – w  2001 roku został laureatem nagrody Fundacji Nowosielskich za "twórcze i wizjonerskie połączenie dwóch duchowych dziedzin: sztuki i poezji".

Dróżdż przełamywał konsekwentnie sposób myślenia o poezji, nadając swoim wierszom plastyczny, materialny kształt. Sam wyjaśniał:

...poezja konkretna polega na wyizolowaniu, zautonomizowaniu słowa. Wyizolowaniu go z kontekstu językowego, wyizolowaniu go także z kontekstu rzeczywistości pozajęzykowej, żeby słowo jak gdyby samo w sobie i dla siebie znaczyło. W poezji konkretnej forma jest zdeterminowana treścią, a treść formą. Poezja tradycyjna opisuje obraz. Poezja konkretna pisze obrazem.

Swoje wiersze nazywał pięciokształtami, bo były jednocześnie tekstem i obrazem. Teksty Dróżdża są różnorodne. Na jego twórczość składają się zarówno teksty literowe, jak też słowne (np. Klepsydra, Zapominanie, 1967), cyfrowe (np. Samotność, 1967), znakowe (np. Niepewność-wahanie-pewność, 1968), a także teksty-obiekty (np. między, 1977).

Bardzo dobrym przykładem poezji konkretnej może być wiersz Dróżdża Zapominanie. Tytułowe słowo powtarza się na planszy wielokrotnie, ”gubiąc” w kolejnych linijkach jedną literę, jakby ”zapominając” o niej. Na koniec nie pozostaje nic, poza kropką.

Stanisław Dróżdż, Zapominanie

Projekt Stanisław Dróżdż. Ścieżki tekstu

Projekt mający na celu popularyzację twórczości Stanisława Dróżdża jest różnorodny i ma swoją dramaturgię. Prezentacja pierwszej części odbyła się 6 września w Klubie Proza, gdzie promowano nigdy nie wydany tom poezji, będący debiutem poety. W jego skład wchodzą utwory poetyckie z lat 1962-1969, kiedy to tworzył lapidarne sentencje – tzw. poezję gnomiczną. Znajdziemy tam zapowiedź fundamentalnych tematów, które stale są obecne w jego twórczości, a dotyczą czasu, przemijania czy istoty bytu.

Do książki zatytułowanej ”Pozasłowne śródsłów międzysłowia”, gdzie obok wierszy poety znajdują się ich angielskie tłumaczenia, dołączono  także mapę miejsc we Wrocławiu związanych z Dróżdżem. 

Druga część projektu polega na rekonstrukcji instalacji artystycznej na podstawie szkicu artystki konceptualnej Barbary Kozłowskiej z 1970 roku, w którym artystka zwizualizowała wiersz ”Samotność”. Instalacja znajdzie się w Parku Popowickim.

mural Czasoprzestrzennie, fot. Olga Jasnowska

Trzecią część projektu stanowią murale na ścianach kamienic usytuowanych przy Hubskiej 35 oraz przy Legnickiej 68. Są to wielkoformatowe reprodukcje prac: „”optimum” oraz ”Zapominanie”, opracowane w 1967 roku przez poetę i malarza Stanisława Kortykę oraz ”Czasoprzestrzennie”, zaprojektowane przez Barbarę Kozłowską. Utwory poetyckie Dróżdża są także prezentowane na przystankach tramwajowych linii nr 33 oraz w galerii ulicznej Szewska Pasja. Planowane są także działania edukacyjne we wrocławskich szkołach.

Tak oto w niebanalny sposób przywraca się pamięć o poecie tak mocno związanym z Wrocławiem, a jednocześnie tak uniwersalnym. Jego prace znajdują się kolekcjach muzealnych i prywatnych zarówno w kraju (m.in. Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie), jak  i za granicą (m.in. Museum of Contemporary Art w Los Angeles, Schwarz Galeria d'Arte w Mediolanie, Museum of Modern Art w Hunfeld).

Projekt zrealizowany w ramach programu sztuk wizualnych Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016.

Artykuł ukazał się na portalu Kulturaonline w sierpniu 2016 roku.