Stulecie teatru polskiego w Toruniu

W sobotę 28 listopada teatr polski w Toruniu będzie obchodzić swoje stulecie. Historia toruńskiej sceny polskiej rozpoczęła i toczy się do dziś w budynku wybudowanego w 1904 r. teatru, który wcześniej funkcjonował jako scena niemiecka. Dzisiaj historię tę kontynuuje Teatr im. Wilama Horzycy.

Budynek teatru w Toruniu z polską flagą, ok. 1928 r.

Pierwszym dyrektorem polskiego teatru został Franciszek Frączkowski, reżyser i aktor między innymi scen lwowskich i krakowskich. Otrzymał nominację od premiera Wincentego Witosa na dyrektora Państwowego Teatru w Toruniu. Była to pierwsza i jedyna w tamtym czasie narodowa scena w kraju. 

Uroczysta inauguracja rozpoczęła się 28 listopada 1920 r. o godzinie 12:30 odegraniem hymnu państwowego. Sala udekorowana była biało-czerwonymi wstęgami, zaś na scenie znajdowały się popiersia Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego. 

Po uroczystych przemówieniach nastąpiła część artystyczna akademii, zaś wieczorem odbyła się pierwsza polska premiera tej sceny: Zemsta za mur graniczny Aleksandra Fredry w reżyserii dyrektora Frączkowskiego i dekoracjach Włodzimierza Kuhna. Rolę Cześnika odegrał Edmund Rygier, Klary – Zofia Szumińska, Rejenta – Mieczysław Petrzycki, Wacława – Jerzy Szyndler. Natomiast w komiczną postać Papkina wcielił się sam dyrektor teatru.

Zespół Teatru Narodowego w Toruniu. Dyrektor Frączkowski w pierwszym rzędzie, w środku, 1920 r.

Zespół artystyczny w pierwszym sezonie liczył 13 kobiet i 17 mężczyzn. Do najważniejszych premier należały Dziady Mickiewicza, Mazepa Słowackiego czy Śluby panieńskie Fredry, ale warto podkreślić, że repertuar pierwszego sezonu w całości składał się ze sztuk polskich. 

W pierwszym roku działalności padł rekord frekwencyjny. Spektakle obejrzało prawie 90 tysięcy widzów. Statystyczny polski mieszkaniec Torunia odwiedził teatr trzykrotnie. 

W związku z sytuacją epidemiczną obchody stulecia sceny polskiej w Toruniu zostały przesunięte na wiosnę, jednak od piątku 27 listopada na budynku Teatru i w mieście zaczną pojawiać się rocznicowe hasła, którymi Teatr Horzycy chciałby symbolicznie zaznaczyć tę ważną rocznicę. 

Ponadto w sobotę odbędzie się wideo spektakl „Noc listopadowa – rytuał” na podstawie sceny pożegnania Demeter i Kory z "Nocy listopadowej" Stanisława Wyspiańskiego. Fragment ten recytowano 100 lat temu wśród innych tekstów podczas otwarcia sceny narodowej w toruńskim teatrze. 

Wkrótce ukaże się picture book Iwony Chmielewskiej i Pawła Kowalskiego zainspirowany 100-leciem polskiej sceny dramatycznej oraz historią Teatru im. Wilama Horzycy w Toruniu, a także rocznicowa publikacja.

informacja prasowa

Wystawa „Konfraternia Artystów w Toruniu w latach 1920 – 1939. W stulecie niepodległości”

Od 13 marca 2020 roku Muzeum Okręgowe w Toruniu zaprasza na wystawę „Konfraternia Artystów w Toruniu w latach 1920 – 1939. W stulecie niepodległości”, która będzie eksponowana w Ratuszu Staromiejskim.

B. Gęstwicki, Panorama Torunia, 1937, ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu

Okres międzywojenny w Toruniu to czas organizacji nowego życia politycznego, społecznego i artystycznego. W latach 20. XX wieku, kiedy Toruń znalazł się w granicach administracyjnych nowego państwa polskiego, ważną rolę odgrywały stowarzyszenia kształtujące kulturę miasta w okresie międzywojennym – utworzona 16 grudnia 1920 roku z inicjatywy Juliana Fałata Konfraternia Artystów w Toruniu z siedzibą w Ratuszu Staromiejskim. Jej członkowie byli aktywnymi artystami i działaczami. Organizowali wystawy w ramach powstałego 17 stycznia 1922 roku Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych oraz zabiegali o Pomorski Uniwersytet Powszechny i stałą wystawę sztuki pomorskiej.

W latach 1921–1923 działał, założony m.in. przez konfratrów – Felicjana Szczęsnego Kowarskiego i Henryka Szczyglińskiego – Zakład Graficzny „Sztuka”. Do pensjonatu, prowadzonego przez przybyłą z Zakopanego Kazimierę Żuławską, przyjeżdżali m.in. Stanisław Ignacy Witkiewicz i Tymon Niesiołowski, którzy także w Toruniu mieli swoje indywidualne wystawy. W wielonarodowym, budzącym się do nowego życia Toruniu był to czas ogromnych starań i nadziei, których zrealizowanie utrudniała sytuacja społeczno-gospodarcza połączonego po zaborach kraju. Celem Konfraterni było odbudowanie życia kulturalnego w Toruniu poprzez m.in. „pobudzanie swych członków do pracy w zakresie literackim i artystycznym, twórczym, odtwórczym i naukowym; przyczynianie się do rozbudzenia w społeczeństwie zainteresowania dla spraw z powyższego zakresu; pracy nad zachowaniem i rozwojem elementów kultury polskiej na Pomorzu”. Organizowano odczyty i dyskusje, prenumeratę czasopism, własną bibliotekę oraz wydawano w latach 1936-1938 „Tekę Pomorską”.

 Założycielami Konfraterni byli także: Eugeniusz Gros, Felicjan Szczęsny Kowarski, Zenon Nowakowski, Eugeniusz Przybył, Józef Ruffer i Henryk Szczygliński. W różnym czasie prawie dwudziestoletniej działalności stowarzyszenia do jego członków zaliczali się także artyści: Wojciech Aleksander Durek, Feliks Paweł Gęstwicki, Edward Karniej, Feliks Krassowski, Ignacy Mazurek, Wojciech Podlaszewski i Ignacy Zelek. Jedną z czołowych postaci Konfraterni był dr Otton Steinborn, pierwszy komisaryczny burmistrz Torunia po odzyskaniu przez miasto niepodległości.

Wystawa w związku z obchodami rocznicy stu lat niepodległości, oprócz dzieł sztuki, prezentuje także dokumenty związane z promowaniem kultury polskiej w Toruniu, które przejawiało się licznymi inicjatywami wystawienniczymi, pomnikowymi i publikacjami.

Anna Kroplewska-Gajewska

Konfraternia Artystów w Toruniu w latach 1920 – 1939. W stulecie niepodległości
Ratusz Staromiejski
Wystawa czynna: 13 marca – 28 czerwca
Kuratorzy: Anna Kroplewska-Gajewska, Aleksandra Mierzejewska

informacja prasowa

Wystartowała 12 edycja Międzynarodowego Festiwalu Art Moves!

Międzynarodowy Festiwal Sztuki na Bilbordach Art Moves odbywa się w Toruniu po raz dwunasty. W tym roku pod hasłem „Nadciągająca katastrofa czy szansa by uratować siebie i świat?”. W ramach festiwalu możemy zobaczyć w przestrzeni miejskiej Torunia prace zarówno uzdolnionych debiutantów, jak i uznanych, międzynarodowych twórców.

W ciągu ostatnich kilku lat sztuka prezentowana na bilbordach stała się kulturalnym „must have”. Bilbordowe wystawy odbywają się od Teheranu, Mexico City, po Paryż, Los Angeles i Nowy York. Toruń jest jednym z prekursorów tego trendu – Art Moves jest pierwszym i jak na razie jedynym na świecie cyklicznym festiwalem promującym tego rodzaju sztukę.

„Na całym świecie bilbordy kojarzą się jednoznacznie z reklamą, tylko nie w Toruniu – przez kilka jesiennych tygodni bilbord staje się w Toruniu antybilbordem. Manifestacją myśli kontestującej konsumpcjonizm, wszelkie formy intelektualnego i duchowego zniewolenia. Anglia ma swojego poruszającego sumienie Banksy’ego, my stymulujący myślenie festiwal Art Moves” – pisał o festiwalu Piotr Sarzyński w tygodniku Polityka.

–  Współcześnie mamy do czynienia z wszechobecną, jawną lub ukrytą reklamą oraz propagandą – mówi Rafał Góralski z Galerii Rusz, współtwórca festiwalu. Sztuka bilbordowa jest jak odtrutka, wytchnienie i chwila na refleksję w tym oszalałym, zapędzonym świecie. Bilbord ma szeroki zasięg działania, dociera do wszystkich, jest prodemokratyczny i egalitarny, przekracza życiowe i informacyjne nisze, w których funkcjonują ludzie. Zamienia miasto w wielką galerię sztuki, gdzie za darmo 24h / 7 dni w tygodniu można korzystać ze sztuki.

– Festiwal ma 3 poziomy oddziaływania – mówi Joanna Górska z Galerii Rusz, współtwórca festiwalu – wymyślamy temat i kierujemy go do artystów z całego świata, którzy odpowiadają na nasze pytanie, tworząc własne prace. Najlepsze prace prezentujemy w przestrzeni miejskiej Torunia. A widzowie, inspirując się pracami, mogą znaleźć swoje własne pomysły na festiwalowy temat. Łączymy więc to, co globalne z tym, co lokalne. W ramach tegorocznej edycji festiwalu na bilbordach, citylightach i ekranach LED są prezentowane prace artystów z całego świata, odnoszące się do tematu przewodniego całej imprezy: „Nadciągająca katastrofa czy szansa by uratować siebie i świat?”

Jednym z głównych elementów festiwalu jest corocznie organizowany, międzynarodowy konkurs na najlepszą pracę bilbordową. Do wystawy konkursowej wybierane są najciekawsze prace, nadesłane przez utalentowanych artystów z całego świata. W tym roku artyści zostali zaproszeni do twórczej interpretacji hasła: „Nadciągająca katastrofa czy szansa by uratować siebie i świat?”. Na tegoroczny konkurs wpłynęło niemal 1000 prac, nadesłanych przez 539 artystów z 68 krajów świata. Otrzymaliśmy prace z Rosji, USA, Tajwanu, Chin, Macedonii, Azerbejdżanu, Wielkiej Brytanii, Iranu i wielu innych! Wyjątkowo dużo prac otrzymaliśmy z Chin i Indii.  Pokazuje to, że twórcom z tych państw szczególnie bliskie jest tegoroczne hasło konkursowe.

Konkursowe hasło można traktować jako metaforę procesów, zachodzących we współczesnym świecie. Czy świat wkrótce się skończy? Czy w niedługim czasie wymrze większość gatunków roślin i zwierząt na planecie? Czy nastąpi katastrofa ekologiczna? Czy większość ludzi będzie żyła w skrajnej biedzie, a świat pogrąży się w nieustających wojnach? Tego typu informacje zalewają nas każdego dnia – wywołują strach i paraliżują. Jak nie popaść w depresję i czarnowidztwo, a alarmujące dane potratować jako wyzwanie i poszukać kreatywnych rozwiązań? Jak obudzić się z letargu? Jak znaleźć nadzieję i energię do działania? Jak pokonać stare, destrukcyjne schematy myślenia i działania, i znaleźć nowe, lepsze rozwiązania? Jak nie popaść w pesymizm i marazm, ale uwierzyć, że wiele zależy od nas – zarówno życie nasze, innych ludzi, jak i istot, które żyją obok nas? Jak wyjść poza indywidualną perspektywę, poza własne JA i dostrzec, że każdy z nas jest częścią większej całości – ludzkości i przyrody, i ma na tę całość wielki wpływ? Jak myśleć w dłuższej perspektywie, a nie tylko o krótkoterminowych korzyściach, które w dłuższej perspektywie okazują się szkodliwe? Co dobrego możemy zrobić dla siebie i świata oraz tych, którzy przyjdą tu po nas?

Jury w składzie: Adam Niklewicz / artysta / North Haven, Connecticut, USA; Mark Titchner / artysta / Londyn, Wielka Brytania; Małgorzata Augustyniak / historyk sztuki, wiceprezes zarządu AMS SA / Warszawa; Rafał Góralski / artysta, kurator, dyrektor Festiwalu Art Moves / Toruń wyróżniło 10 prac, które są obecnie pokazane na bilbordach w ramach Festiwalu Art Moves 2019.

Jury za najbardziej interesującą pracę uznało projekt, którego autorem jest Dawid Celek z Polski i właśnie do niego powędrowała Główna Nagroda Konkursu w wysokości 5000 PLN.

Dawid Celek

Zwycięska praca pokazuje paradoksy współczesnej kultury. Z jednej strony wierzymy w nieustający postęp i rozwój, i wypatrujemy na horyzoncie tzw. świetlanej przyszłości. Z drugiej strony cały czas nie potrafimy pozbyć się myśli, że coś dzieje się nie tak, że „dobrze to już było” i wypatrujemy nadciągającej katastrofy. Zwycięska praca przełamuje defetyzm i czarnowidztwo wywodzącego się z nihilistycznej kultury punk hasła No future, które zainfekowało całą współczesną kulturę i zamienia je na coś budującego i otrzeźwiającego – Now! future. Przywraca nam tym samym poczucie realizmu i namawia nas do zakasania rękawów i wzięcia się do roboty, bo nie tyle nie ma dla nas przyszłości, co nasza przyszłość jest teraz, i to właśnie dzisiejszy dzień o niej decyduje.

Patrick Baumann, Szwajcaria

Praca CHANGE/CHANCE Patricka Baumanna ze Szwajcarii opowiada o tym, że potrzebujemy zmiany, która jest naszą szansą, by zmienić siebie i nasze podejście do rzeczywistości. Potrzebujemy również wyjść poza swój narcyzm i zacząć myśleć nie tylko i wyłącznie o sobie i własnych korzyściach, ale też o szerszym kontekście naszego istnienia. Jesteśmy przecież częścią większej całości i większej wspólnoty, i razem możemy więcej (praca I CAN, WE CAN).

Salma Abbasi, Tunezja

Może warto przestać zamartwiać się tym, że mamy tyle problemów do rozwiązania i zmienić perspektywę widzenia, bo to właśnie problemy zawsze inspirowały ludzkość do rozwoju (prace Galerii Rusz Problemy i Źródła).

Joanna Górska (Galeria Rusz) / Polska 

Rafał Góralski (Galeria Rusz) / Polska 

Najwyższa pora przesunąć punkt ciężkości i zmienić priorytety. Zacząć na nowo słuchać, patrzeć i działać oraz poszerzyć perspektywę i uwzględnić szerokokątny punkt widzenia, który włącza to, co do tej pory ignorowaliśmy i staraliśmy się ze wszystkich sił z naszego pola widzenia usunąć (prace Ying-Hsiu, Chen i Hsiang-Ying, Chen oraz Mabi „SELF” Lusala).

Ying-Hsiu Chen&Hsiang-Ying Chen

   

Mabi „SELF” Lusala / Czechy  

Nie tylko artyści zmierzyli się z festiwalowym hasłem – do tworzenia włączyli się również nasi widzowie – w ramach Art Moves Workshop odbyły się warsztaty dla dzieci oraz są dostępne specjalne, interaktywne bilbordy, dzięki którym odbiorcy mogą aktywnie włączyć się w festiwalowe działania.

W ramach tegorocznej edycji festiwalu pokazujemy prace 22 artystów z 11 państw:

Dawid Celek (Polska)

Marek Maciejczyk (Polska)

Patrick Baumann (Szwajcaria)

Cristian Brinza (Mołdawia)

Salma Abbassi (Tunezja)

Paweł Miszewski (Polska)

Łukasz Dukowicz (Polska)

Mario Estevez (Meksyk)

Wei Su (Kanada)

Michael Mayevsky (Ukraina)

René Gisler i Raphi Muntwyler / Szwajcaria

Lex Drewinski / Niemcy / Polska

Ying-Hsiu, Chen i Hsiang-Ying, Chen / Tajwan

Mabi „SELF” Lusala / Czechy

Wojciech Mazur / Polska

Taber Calderon / USA

Urszula i Filip Tofil (syfon studio) / Polska

Joanna Górska i Rafał Góralski (Galeria Rusz) / Polska

Program festiwalu

01.09 - 30.09 – ekspozycja prac artystów na citylightach, umieszczonych na przystankach MZK (całe miasto)

01.09 - 30.09 – ekspozycja prac artystów na ekranach LED (ul. Kraszewskiego / Matejki, Szosa Chełmińska / Czerwona Droga, Pl. Skarbka)

05.09 - 09.10 – ekspozycja prac artystów na bilbordach (Pl. Rapackiego, ul. Wały gen. Sikorskiego, Szosa Chełmińska / Targowisko)

05.09 - 09.10 – Art Moves Workshop / warsztaty dla dzieci, interaktywne bilbordy dla dzieci, młodzieży i dorosłych (Pl. Rapackiego)

06.09 godz. 12 – Otwarcie festiwalu (Pl. Rapackiego)

06.09 godz. 12-13 – Akcja artystyczna Galerii Rusz (Pl. Rapackiego)

informacja prasowa