"Gotyk w Karpatach" - nowa wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie

Od dziś do 9 sierpnia w Muzeum Narodowym w Krakowie będzie prezentowana wystawa "Gotyk w Karpatach", będąca pierwszą próbą łącznego przedstawienia sztuki schyłku średniowiecza we wszystkich krajach regionu. Zestawiono około stu obrazów i rzeźb, przewiezionych z dziewięciu krajów, które uzupełnia wykonana specjalnie na potrzeby wystawy dokumentacja fotograficzna tego, co nieprzenośne (malowidła ścienne, rzeźba architektoniczna). Zostaną pokazane Karpaty jako obszar artystyczny o utrzymanej ciągłości rozwoju, gdzie jedne dzieła sztuki dawały początek kolejnym. Po obu stronach gór działały bowiem te same warsztaty, obrazy i rzeźby przesyłane były w obu kierunkach, podobnie jak przenikały się tu tendencje w sztuce.

Jan z Nysy – atrybucja Korpus nastawy ołtarzowej z Tuchowa po 1461 Kraków,
Muzeum Narodowe w Krakowie tempera na drewnie, złocenia, srebrzenia
fot. Karol Kowalik /Pracownia Digitalizacji MNK

Wystawa zarówno prezentuje nowe odkrycia, będące rezultatem bieżących prac konserwatorskich bądź badań terenowych, jak i stanowi okazję dla naocznego zweryfikowania atrybucji postawionych dawno temu. Wykorzystujemy też możliwość scalenia – choćby chwilowego – dzieł sztuki, których elementy zostały niegdyś rozproszone.

„Gotyk w Karpatach” stanowi wyjątkową okazję zobaczenia z bliska obrazów i rzeźb na co dzień trudno dostępnych lub wręcz nigdy niepokazywanych publicznie. Dotyczy to choćby niezwykłej jakości popiersia, jedynego zachowanego fragmentu sławnego Krucyfiksu Ostrzyhomskiego, dzieła stylistycznie bardzo bliskiego monumentalnemu krucyfiksowi na belce tęczowej w kościele Mariackim w Krakowie. 

Spisz Krucyfiks (torso) po 1500 Kraków (PL), Muzeum Narodowe w Krakowie ze Starego Wiśnicza drewno lipy, polichromia, złocenia.
 fot. Tomasz Markowski, Łukasz Wojciechowski /Pracownia Digitalizacji MNK

Wielką atrakcję wystawy stanowi rzeźba Wita Stwosza młodszego, osiadłego w Braszowie syna sławnego snycerza: monumentalna figura św. Jana Chrzciciela z centralnej części nastawy ołtarzowej znajdującej się niegdyś w kościele ewangelickim w Roadeș. Niewątpliwym hitem naszej ekspozycji jest też jedna z najdoskonalszych rzeźb Mistrza Pawła z Lewoczy – Chrystus Frasobliwy z katedry preszowskiej – będąca zaskoczeniem dla tych, którzy znają dzieła tego snycerza w bazylice św. Jakuba w Lewoczy. Z kolei z kościoła Franciszkanów w Wiedniu pozyskano słynny Krucyfiks Siedmiogrodzki, który, sprowadzony w dobie baroku z Sybina do stolicy cesarstwa, stał się tam najważniejszym przedmiotem kultu.

Dokładnie pięć wieków temu inwazja osmańska spowodowała rozpad powiązań kulturowych regionu Karpat. Z kolei wieki XIX i XX zdominowała narracja historyczna z pozycji narodowych. „Gotyk w Karpatach” otwiera inną perspektywę, którą chciałoby się określić – za Zbigniewem Herbertem – jako „poszukiwanie znaków utraconej wspólnoty”.

Przestrzeń wystawy, fot. Kacper Trzmiel

Kurator i autor scenariusza wystawy: dr Wojciech Marcinkowski

Koordynacja: Katarzyna Pawłowska (współpraca: dr Štefan Valášek)

Projekt aranżacji i identyfikacji graficznej wystawy: nowy motyw - dr Adam Orlewicz, Agata Rościszewska, Danjel Stelmach

informacja prasowa

Wielkanocny pokaz starodruków ze zbiorów Biblioteki Książąt Czartoryskich

Do 5 maja w Bibliotece Książąt Czartoryskich można oglądać starodruki poświęcone Zmartwychwstaniu i Męce Pańskiej. Najstarszym z prezentowanych tu obiektów jest bogato ilustrowany inkunabuł „Horae Beatae Mariae Virginis ad usum Romanum”, wydany w Paryżu  w 1498 roku. 

Pozostałe druki pochodzą z XVI wieku z warsztatów znamienitych krakowskich drukarzy : Macieja Wirzbiety, Hieronima Wietora, Floriana Unglera oraz Jana Januszowskiego (Drukarnia Łazarzowa. Wśród eksponowanych dzieł znajdują się m.in. „Postylla”,  Mikołaja Reja, „Żywot Pana Jezu Krista”, w przekładzie Baltazara Opecia, będący jedną z najstarszych książek wydanych w języku polskim (druk H. Wietora, 1522 r.) oraz druk „Sappicon de inferorum vastatione et triumpho Christi”, Pawła z Krosna (druk F. Ungler, 1513). W tym ostatnim, znajduje się scena przedstawiająca Zmartwychwstałego Chrystusa z umieszczonym w dolnej części drzeworytu herbem Krakowa.  Dopełnieniem wymienionych tytułów jest „Missale Varmiense” z 1587 r.  Mszał został przygotowany na zlecenie biskupa warmińskiego Marcina Kromera, uwzględniał postanowienia Soboru Trydenckiego i miał być przeznaczony do korzystania w kościołach katolickich na terenie Rzeczpospolitej.

Kurator dr Paweł Wierzbicki

Koordynator Anna Sobesto

Rok Boznańskiej w Muzeum Narodowym w Krakowie

Rok 2025 został ogłoszony Rokiem Olgi Boznańskiej – jednej z najwybitniejszych polskich malarek, której twórczość na trwałe wpisała się w historię sztuki europejskiej. Z okazji 160. rocznicy jej urodzin Muzeum Narodowe w Krakowie przygotowało program wydarzeń, przybliżających życie i dorobek artystki.

Olga Boznańska, Autoportret, Muzeum Narodowe w Krakowie

Wśród nich znajdzie się pokaz i wystawa prezentujące zarówno najsłynniejsze obrazy Boznańskiej, jak i mniej znane szkice oraz pamiątki osobiste. Od 15 kwietnia jedna z gablot w Galerii Rzemiosła Artystycznego zostanie w całości poświęcona pamiątkom po artystce, natomiast 5 września zostanie otwarta wystawa czasowa “Boznańska. Kameralnie”, na której będzie można zobaczyć nie tylko obrazy malarki, ale także jej szkice, rysunki z dzieciństwa czy narzędzia pracy. 

Oprócz ekspozycji muzeum zaprasza na wykład poświęcony portretom Olgi Boznańskiej, który pozwoli zgłębić jej twórczość oraz miejsce w historii sztuki. Nie zabraknie także wydarzeń o nieco lżejszym charakterze – w programie znalazł się m.in. pokaz taneczny inspirowany epoką, w której tworzyła malarka.

Zaprosimy Państwa także na oprowadzania po wystawie oraz spacery miejskie szlakiem tej niezwykłej artystki. W planie mamy także spacer artystyczny inspirowany twórczością Boznańskiej - więcej szczegółów wkrótce na naszej stronie internetowej.

Dzięki tej różnorodności obchodów Muzeum Narodowe w Krakowie chce nie tylko przypomnieć postać Boznańskiej, ale także ukazać jej wpływ na kulturę i sztukę do dziś.

WYDARZENIA:

15 kwietnia 2025

godz. 12:15, 13:15, 14:15, Gmach Główny - hol

Olga Boznańska - happening z cyklu „Cracovia Danza: Balet w mieście”

Program nowego happeningu “Olga Boznańska” z cyklu „Cracovia Danza: Balet w mieście”, poświęcony jest tej wielkiej polskiej malarce, artystce, której rocznice obchodzimy w tym roku (160. rocznica urodzin i 85. rocznica śmierci).

Taneczny program, który Cracovia Danza zaprezentuje z tej okazji, nawiązuje do repertuaru salonów w XIX w., tych w Krakowie, Monachium i Paryżu. Pragnąc przypominać i promować postać Olgi Boznańskiej, opiera się na europejskim dziedzictwie tańca salonów z XIX w., w których artystka tańczyła.

W programie zaprezentowane zostaną  najmodniejsze wówczas formy taneczne: kontredans, kotylion, polkę i walca oraz mniej znane: écossaise, bourrée czy landler.

Ta panorama tańców z XIX wieku związana jest z miastami, w których mieszkała i tworzyła Olga Boznańska (Kraków, Monachium, Paryż).

Koncepcja, scenariusz i choreografia – Romana Agnel

Choreografia Polki Moniuszki – Leszek Rembowski

Kostiumy – Monika Polak-Luścińska, Elżbieta Wójtowicz-Gularowska

Występują: Tancerze Baletu Cracovia Danza pod dyrekcją Romany Agnel

wstęp bezpłatny

16 kwietnia 2025
18:00 - wykład: "Jakże tu teraz malować, kiedy pani Boznańska robi takie cudne obrazy?" – portrety Olgi Boznańskiej
MNK Gmach Główny, Al. 3-maja 1, sala AV u Samurajów

Słowa Stanisława Wyspiańskiego opisujące młodzieńcze dzieło Olgi Boznańskiej – portret jej matki stały się swoistym wstępem do międzynarodowej kariery kobiety-artystki z Krakowa. Podczas wykładu przyjrzymy się nie tylko najbardziej znanym portretom Boznańskiej, historii ich powstania, wzajemnym kontaktom modeli z artystką, ale przede wszystkim sposobowi ich malowania.

Prowadzenie

Urszula Kozakowska-Zaucha – historyk sztuki, kustosz w Muzeum Narodowym w Krakowie, kuratorka wystaw związanych głównie ze sztuką Młodej Polski, w tym Olgi Boznańskiej czy Jacka Malczewskiego.

Wykład odbywa się w ramach cyklu: "Wokół Wyspiańskiego", podczas którego przypomnimy najważniejsze wydarzenia z życia artysty, wątki oraz dzieła stworzone dla Krakowa i  sławiące go po dzień dzisiejszy.

wstęp bezpłatny, wymagana rezerwacja

POKAZ I WYSTAWA

od 15 kwietnia 2025

Galeria Rzemiosła Artystycznego

Pokaz pamiątek po Oldze Boznańskiej w Galerii Rzemiosła Artystycznego

Kameralny pokaz pamiątek po Oldze Boznańskiej organizowany jest w ramach cyklicznej wymiany wrażliwych obiektów tkaninowych prezentowanych w Galerii Rzemiosła Artystycznego. Jedna z gablot w sali poświęconej kulturze materialnej XIX wieku w całości będzie dedykowana artystce.

Zaprezentujemy elegancką suknię, subtelną w kolorze i zdobieniach. Także biżuterię, akcesoria mody i fotografie, te drobne przedmioty będą sukcesywnie wymieniane, co w trakcie trwania wystawy urozmaici jej wyraz.

Mimo niewielkiego rozmiaru tego pokazu nie zabraknie dzieł Olgi Boznańskiej. Nie będą to portrety, lecz równie nastrojowe kompozycje kwiatowe oraz malarskie studium wnętrza, w którym bohaterem nie jest człowiek, ale wygodny fotel. Uzupełnimy ekspozycję o używane przez nią narzędzia – paletę oraz cienkie pędzle o sztywnym włosiu.

Pokaz rozpocznie się 15 kwietnia 2025 roku, w 160. rocznicę urodzin artystki, i potrwa przez rok.

Kuratorka: Agnieszka Kwiatkowska

Od 5 września do 2 listopada 2025

Boznańska. Kameralnie

MNK Gmach Główny

W Roku Olgi Boznańskiej Muzeum Narodowe w Krakowie planuje wystawę poświęconą artystce i ukazującą ją zarówno jako doskonałą malarkę, ale również tworząc opowieść o jej życiu i codzienności.

Dla wykształconej w Monachium i robiącej karierę artystyczną w Paryżu Olgi Boznańskiej, rodzinny Kraków był niezwykle ważnym miejscem. Przez całe swoje życie z radością tu powracała, a jednocześnie z ulgą z wyjeżdżała. To właśnie do Krakowa, i do Muzeum Narodowego trafiła duża część spuścizny z paryskiej pracowni artystki. Dlatego też czujemy się w obowiązku, aby przypomnieć życie i artystyczną drogę Boznańskiej. Chcemy odświeżyć znajomość jej twórczości prezentując zarówno znane już prace, ale też takie, które nigdy, albo od prawie sześćdziesięciu lat nie były pokazywane. Są to i obrazy, ale również bogaty zbiór szkiców, szkicowników, prac młodzieńczych i dziecięcych pokazujących rozwój artystyczny Boznańskiej.  Na wystawie zobaczyć będzie można ponad sześćdziesiąt obrazów – w tym przede wszystkim tak charakterystyczne dla niej portrety, ale również martwe natury, pejzaże oraz  podobną ilość rysunków, szkiców, szkicowników i kompletnie nieznanych i zaskakujących prac dziecięcych. Dopełnieniem wystawy będą pamiątki z życia codziennego Boznańskiej – przedmioty, którymi otaczała się na co dzień: książki, lusterka, portfeliki,  bibeloty, figurki, karty do gry, a także stroje – w tym kreacje codzienne, ale również fartuch wykorzystywany do pracy malarskiej. Po raz pierwszy zaprezentowane będą również dokumenty rodzinne, a także wybór listów, między innymi od ważnego w jej życiu Józefa Czajkowskiego.

Chcemy, aby nasza wystawa była nie tylko opowieścią o Boznańskiej – artystce, ale również o Boznańskiej – kobiecie. Zachęcamy, aby przyjść do naszego Muzeum nie na Boznańską, ale do Boznańskiej -– zobaczyć i kontemplować jej twórczość i poznać jej codzienność.

Kuratorka: Urszula Kozakowska-Zaucha

Koordynatorka: Katarzyna Myszor

Projektantka aranżacji: Marta Staszków 

informacja prasowa 

WYSPIAŃSKI. TRZECIA ODSŁONA WRAZ Z POKAZEM DZIEŁ Z OKRESU PARYSKIEGO /zapowiedź wystawy/

 24 kwietnia 2024 roku zostanie otwarta wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie wystawa poświęcona Stanisławowi Wyspiańskiemu, prezentująca dzieła artysty z okresu paryskiego. Będą to nigdy wcześniej niepokazywane szerokiej publiczności dzieła pochodzące z kolekcji Ziyada Raoofa. 

Stanisław Wyspiański, Studium mężczyzny, 1893,
olej, płótno, tektura, 44,8 × 37 cm, Ziyad Raoof Collection

Oddział MNK Wyspiański mieści się w Starym Spichlerzu – XVIII-wiecznym budynku, który na przestrzeni lat pełnił funkcje m.in. spichlerza, fabryki, sklepu, siedziby Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej. Po roku 1945 został przejęty przez Muzeum, stając się na wiele lat magazynem dzieł sztuki, a w latach 2013–2021 – Ośrodkiem Kultury Europejskiej EUROPEUM, w którym pokazywano kolekcję malarstwa i rzeźby z XIV–XX wieku. Od grudnia 2021 roku jest miejscem prezentacji twórczości najwybitniejszego artysty Młodej Polski Stanisława Wyspiańskiego (1869–1907).

W oddziale prezentowanych jest blisko dwieście dzieł tego twórcy, z czego zdecydowaną większość stanowią prace pastelowe na podłożu papierowym. Jest to technika wrażliwa zarówno na mikroklimat i zanieczyszczenia, jak i na oddziaływanie światła. Z tego powodu w celu zapewnienia bezpieczeństwa zbiorów wystawa cyklicznie podlega zmianie. Obecna, trzecia odsłona zachowuje scenariusz poprzednich edycji, ale została uzupełniona o nowe prace artysty, w tym z kolekcji prywatnej.

Mowa o nieznanych w literaturze przedmiotu, nigdy wcześniej niepokazywanych szerokiej publiczności dziełach Stanisława Wyspiańskiego z kolekcji Ziyada Raoofa. Zespół liczy dwanaście prac, różnorodnych pod względem techniki i czasu powstania. Większość pochodzi z lat 1892–1893 – są to akademickie rysunki węglem i obrazy olejne (studia aktów) oraz portrety kobiet i mężczyzn powstałe w Paryżu, mieście, w którym w pełni objawiła się indywidualność młodego artysty. Dwie inne prace – przedstawiający postać mężczyzny pastel z 1897 roku oraz studium węglem popiersia aktorki Sulimy z 1901 roku – to portrety już w pełni dojrzałe, namalowane w rodzinnym Krakowie. Ponadto wzorem poprzednich odsłon ekspozycji w oddziale MNK Wyspiański na parterze można zobaczyć portrety własne Wyspiańskiego, uzupełnione o wizerunki najbliższej rodziny – żony i dzieci, a także portrety przyjaciół, mecenasów i bliskich znajomych. Przestrzeń dopełniają widoki Krakowa: pejzaże tworzone z okna mieszkania przy ulicy Krowoderskiej i wnętrza ulic rodzinnego miasta.

Na pierwszym piętrze prezentowane są dzieła Stanisława Wyspiańskiego pogrupowane zgodnie z trzema najważniejszymi wątkami w jego twórczości, stąd te części wystawy noszą nazwy: „Żywioły”, „Wawel – dramat królów” i „Apollo-Chrystus”. Wokół nich budowana jest opowieść o artyście, który w swojej twórczości w nowatorski sposób podejmował problematykę narodową i religijną, odnosząc się do pamięci o historii i inspirując antykiem i średniowieczem. Najwybitniejsze prace Wyspiańskiego – m.in. projekt witraża Bóg Ojciec do zachodniego okna kościoła Franciszkanów w Krakowie i pastelowe projekty do dekoracji malarskiej tej świątyni, model Akropolis, projekty witraży do katedry na Wawelu, propozycje dekoracji, mebli i tkanin do gmachu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego i sali „Sztuki” w krakowskim Towarzystwie Sztuk Pięknych – mają oryginalną formę artystyczną i wskazują na wielostronność działań twórczych artysty, od malarstwa przez sztukę stosowaną po architekturę.

W podziemiu budynku, w sali „Księgi moje”, jest m.in. pokazywany księgozbiór Stanisława Wyspiańskiego, z jego odręcznymi notatkami, oraz pierwodruki wydań jego dramatów, a także utworów innych autorów, do których artysta wykonał okładki i ilustracje. Obok, w przestrzeni „Metamorfozy”, można się zapoznać z teatraliami: plakatami do inscenizacji sztuk Wyspiańskiego, wybranymi zdjęciami i fragmentami filmów z najsłynniejszych inscenizacji oraz ekranizacji dzieł literackich artysty. Można również obejrzeć krótki film VR jemu poświęcony.

informacja prasowa

Zygmunt August - władca i bibliofil - wystawa w Muzeum Narodowym w Krakowie

Muzeum Narodowe w Krakowie zaprasza na wystawę prezentującą księgi ze zbiorów ostatniego z Jagiellonów - Zygmunta Augusta. Król był nie tylko koneserem sztuki, ale również bibliofilem. Na wystawie prezentowane są egzemplarze z kolekcji Biblioteki Książąt Czartoryskich, w tym najcenniejszy druk w zbiorach – pierwsze, norymberskie wydanie dzieła Mikołaja Kopernika – O obrotach sfer niebieskich z roku 1543.

Zygmunt August król polski i wielki książę litewski na żądanie stanów koronnych przywraca i wciela do Korony Polskiej Podlasie i Wołyń jako z dawna i z całym prawem należące do Korony. Lublin, 5 III 1569 Dokument z pieczęcią i podpisem króla Zygmunta II

W 500-letnią rocznicę urodzin króla pragniemy zwrócić Państwa uwagę na szczególną pasję władcy jaką było gromadzenie ksiąg. Tworzenie biblioteki było nie tylko jednym z elementów splendoru jego dworu. Książki stanowiły łącznik z rozwijającymi się na Zachodzie prądami i ideami. Gromadzona od zarania (praktycznie całkowicie bez wcielania innych księgozbiorów), prywatna i fundacyjna biblioteka królewska stała się na tle innych bibliotek europejskich zjawiskiem absolutnie nieprzeciętnym.

Zygmunt II August (1 sierpnia 1520, Kraków – 7 lipca 1572, Knyszyn) - syn Zygmunta I Starego i pochodzącej z Bari we Włoszech Bony Sforzy. Od 1529 roku Wielki Książę Litewski, od 1530 roku król Polski, ostatni męski przedstawiciel dynastii Jagiellonów (zmarł bezpotomnie). Jako jedyny władca w dziejach polskich i mając zaledwie 10 lat, został – jeszcze za życia ojca – koronowany vivente rege. Faktyczną władzę sprawować zaczął dopiero po jego śmierci w roku 1548. Był inicjatorem połączenia, na mocy Unii Lubelskiej (1569), Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego w jedno państwo – Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

Mikołaj Kopernik, De revolutionibus orbum coelestium,
 I wyd. Norynberga, 1543

Wszystkie książki posiadały jednolite, reprezentacyjne oprawy. W zwierciadle przedniej okładki umieszczano wzorowaną na pieczęciach królewskich plakietę herbową zawierającą herby Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego zwieńczone koroną i mitrą książęcą. Na każdej tylnej okładce umieszczano napis: SIGISMUNDI  AUGUSTI  REGIS  POLONIAE  MONUMENTUM  oraz datę wykonania oprawy. Użycie niebanalnego słowa „Monumentum” nawiązuje do cytatu z Pieśni Horacego: Exegi monumentum aere perennius („Stawiłem sobie pomnik trwalszy niż ze spiżu”) i świadczy o świadomej działalności króla realizującego ponadczasowe zamierzenie stworzenia książnicy na miarę innych dworów królewskich. Stąd też nazwa „Monumenta” dla ksiąg z królewskiej biblioteki. 

De revolutionibus... Układ heliocentryczny, z biblioteki króla Zygmunta II Augusta

Po śmierci króla biblioteka podróżowała i zmieniała właścicieli, powoli rozpraszając swoje zbiory. Ogółem, spośród szacowanych 4 tysięcy woluminów zachowało się tylko około 633, ale pojedyncze egzemplarze wciąż wychodzą na światło dzienne. 

Na wystawie prezentowane są egzemplarze z kolekcji Biblioteki Książąt Czartoryskich, w tym najcenniejszy druk w zbiorach – pierwsze, norymberskie wydanie dzieła Mikołaja Kopernika – O obrotach sfer niebieskich z roku 1543. Dzieło wpisano do Indeksu ksiąg zakazanych w roku 1616 a wycofano dopiero w roku 1822! 

Kuratorka wystawy: Elżbieta Zając

Wystawa "Zygmunt August - władca i bibliofil" w Muzeum Narodowym w Krakowie będzie czynna do 31 stycznia 2021 r.