"Małe arcydzieła. Europejska grafika dawna" - Rembrandt, Giovanni Battista Piranesi, Albrecht Dürer i inni na wystawie w Muzeum Śląskim

Od 24 lipca do 10 listopada 2024 możemy oglądać w Muzeum Śląskim grafikę artystyczną stworzoną na przestrzeni wieku. Wśród prezentowanych artystów:  Rembrandt, Giovanni Battista Piranesi, Albrecht Dürer, David Teniers, Jacques Callot, Bernard Picart i wielu innych. Wystawa obejmuje szeroki zakres tematyczny prowadzący zwiedzających przez gabinety rycin, sale map, galerie portretów czy narracje dotyczące konkretnych wydarzeń i postaci historycznych. Jest to także przestrzeń zadumy nad życiem i śmiercią, oraz odpoczynku i ukojenia w prostocie codziennego życia.

Niezwykłe bogactwo motywów i przedstawień biblijnych, zarówno ze Starego, jak i Nowego Testamentu, uzupełniają mitologiczne alegorie, sceny batalistyczne oraz bogaty zbiór rycin przedstawiających umocnienia i fortyfikacje wielu miast. Uwagę zwracają przedstawienia pól bitew autorstwa Erika Dahlbergha oraz "Bitwa pod Wiedniem" Gabriela Bodenehra z 1683 roku. Bogata kolekcja portretów ukazuje postaci historyczne, XVII-wiecznych artystów oraz mniej znane osoby, dzięki czemu możemy poznać życie różnych warstw społecznych. Wystawa oferuje również przepiękne pejzaże – zarówno sielskie, wiejskie sceny, jak i miejskie krajobrazy, przedstawiające architekturę oraz wnętrza. Prace te ukazują życie władców, arystokracji, ale i prostych ludzi, pozwalając na wgląd w codzienne życie minionych epok.

Wernisaż wystawy, fot. materiały prasowe MŚ.

Ekspozycję wzbogaca kilkadziesiąt dzieł wypożyczonych przez Fundację Pałac w Bycinie, której wciąż rozwijana bogata kolekcja grafiki dawnej poszczycić się może dziełami takich artystów jak Giovanni Battista Tiepolo, Albrecht Dürer, Albrecht Altdorfer czy Lucas van Leyden.

Liczący przeszło 3500 obiektów zbiór grafiki Muzeum Śląskiego w Katowicach może poszczycić się niezwykłymi dziełami najznamienitszych artystów. Obiekty pochodzące z nabytków przedwojennych, przywrócone w połowie lat 90. z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, wzbogacane licznymi zakupami oraz wspaniałymi darowiznami, tworzą dziś niezwykłą kolekcję grafiki. Na szeroki obraz sztuki graficznej składają się dzieła zarówno polskich artystów, z bogatą reprezentacją współczesnych grafików śląskich, jak i przeszło 500 obiektów zbioru tzw. grafiki międzynarodowej.

2.08.2024 – 10.11.2024
Muzeum Śląskie w Katowicach / przestrzeń wystaw czasowych na poziomie -4
Kurator: Łukasz Szostkiewicz

informacja prasowa

„Światło i mrok. Teatr Leszka Mądzika” - nowa wystawa w Muzeum Śląskim

Od 21 czerwca 2024 do 22 września 2025 roku Muzeum Śląskie zaprasza na wystawę  „Światło i mrok. Teatr Leszka Mądzika”. Prezentowane obiekty tworzą kolaż rekwizytów teatralnych spełniających rolę aktorów. Autorem scenariusza i aranżacji wystawy jest sam artysta. Wernisaż odbędzie się 20 czerwca o godz. 18.00.

Leszek Mądzik jest reżyserem, fotografem, plakacistą, twórcą autorskiego modelu przestrzeni teatralnej. W retrospektywnej ekspozycji widzowie mogą odnaleźć komentarz mistrza wobec własnych osiągnięć artystycznych, a także doświadczyć bodźców stanowiących źródło formy i treści jego sztuki. Scena Plastyczna Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, założona w 1969 roku, to artystyczne laboratorium i miejsce odkryć  teatralnych. Obecnie artysta współpracuje również z zespołem Centrum Pantomimy w Warszawie.

Ekspozycja realizowana w Muzeum Śląskim to widowisko poświęcone mistrzowi polskiego teatru. Należy w niej docenić autorską kreację odsłaniającą warsztat formalny i wyróżniającą kluczowe spektakle w wieloletnim dorobku. Elementy przestrzeni teatralnych pełniące na wystawie funkcje instalacji przywołują takie realizacje, jak: Ikar (1974), Pętanie (1986), Kres (2020), Tchnienie (1992), Wilgoć (1978), Bruzda (2006), Zielnik (1976), Wrota (1989), Lustro (2013).

Leszek Mądzik prowadzi widza przez retrospektywę swojego teatru bez słów. Prezentowane obiekty tworzą kolaż rekwizytów teatralnych spełniających rolę aktorów. Wewnątrz ekspozycji formy wydobyte światłem z mroku artysta uzupełnia dźwiękami kapiących kropli wody (Wilgoć) oraz podmuchów powietrza (Tchnienie). Sensualna i organiczna koncepcja przestrzeni prowokuje zwiedzających do interakcji z przestrzenią inicjowaną impresjonistycznymi fotografiami utrwalającymi reakcje artysty wobec natury. Przywołane spektakle budzą refleksję nad biologicznie przemijalnym życiem, a także otwierają pytanie dotyczące wiary w wieczność duszy i istnienie absolutu.

Światło i Mrok. teatr Leszka Mądzika
21.06.2024 – 22.09.2025
Kuratorka: Agnieszka Kołodziej-Adamczuk

Scenariusz i aranżacja: Leszek Mądzik

Muzyka ze spektaklu Wilgoć: Jan A.P. Kaczmarek

Realizacja projektu: Krystian Banik, Paweł Żelichowski, Jarosław Figura

Montaż obiektów teatralnych, aranżacja przestrzeni: Jarosław Figura i Krystian Banik

Odtworzenia rekwizytów: Krystian Banik

Wywiad z Leszkiem Mądzikiem - pod tym linkiem: 

https://kulturalneingrediencje.blogspot.com/2017/10/leszek-madzik-maluje-swiatem-na-czarnym.html

informacja prasowa

„Duch natury i inne bajki” w Muzeum Śląskim

Czasowa wystawa w Muzeum Śląskim „Duch natury i inne bajki” prezentuje prace pochodzące z kolekcji Fundacji Sztuki Polskiej ING, która obchodzi właśnie jubileusz 20-lecia. 

Za kanwę ekspozycji posłużyła książka Jana Potockiego „Rękopis znaleziony w Saragossie”. Ta powstała na przełomie XVIII i XIX wieku powieść łotrzykowska stanowiła lustro, w którym przeglądało się ówczesne społeczeństwo, dostrzegając przerysowany obraz swej epoki. Potocki przydał powieści strukturę szkatułkową, w której fabuła przechodzi z jednej opowieści w drugą.

Kurator wystawy Marek Pokorný czyni podobnie, łącząc w oryginalną całość prace, które stanowią autonomiczne opowieści. Tematem, który niczym echo odzywa się w prezentowanych dziełach, jest natura. Stąd zaczerpnięty został tytuł wystawy, na której odnaleźć można także odniesienia do dziedzictwa filozofii przyrody, w tym zwłaszcza do rozważań niemieckiego filozofa F. W. J. Schellinga, a także do trapiących nas obecnie problemów ekologicznych i klimatycznych. Zaakcentowana została także kwestia odpowiedzialności każdego z nas za kondycję środowiska naturalnego, a także ukazana analogia pomiędzy rwaną narracją powieści Potockiego
a trudnym poszukiwaniem prawdy w dzisiejszym świecie niejednoznaczności.

Na wystawie prezentowane są pochodzące z kolekcji Fundacji Sztuki Polskiej ING prace następujących artystów: Tymka Borowskiego, Piotra Bosackiego, Olafa Brzeskiego, Agnieszki Brzeżańskiej, Doroty Buczkowskiej, Oskara Dawickiego, Edwarda Dwurnika, Agaty Ingarden, Karoliny Jabłońskiej, Piotra Janasa, Pawła Jarodzkiego, Pawła Kowalewskiego, Tomasza Kowalskiego, Zofii Kulik, Joanny Malinowskiej, Gizeli Mickiewicz, Anny Okrasko, Pauliny Ołowskiej, Anny Ostoi, Joanny Piotrowskiej, Agnieszki Polskiej, Cezarego Poniatowskiego,
Katarzyny Przezwańskiej, Wilhelma Sasnala, Janka Simona, Pawła Śliwińskiego, Konrada Smoleńskiego, Grzegorza Sztwiertni, Izy Tarasewicz, Andrzeja Tobisa, Christiana Tomaszewskiego, Krzysztofa Zielińskiego i Jakuba Juliana Ziółkowskiego. Na wystawie znalazły się także prace spoza kolekcji: Zuzanny Czebatul, Lindy Dostálkovej, Danieli Dostálkovej, Kornela Janczego i Daniela Rycharskiego.

Zofia Kulik, Wspaniałość siebie III

„DUCH NATURY I INNE BAJKI”. WYSTAWA CZASOWA W MUZEUM ŚLĄSKIM
23.11.2019 – 3.05.2020, Muzeum Śląskie, Katowice, ul. T. Dobrowolskiego 1
Kurator: Marek Pokorný
Współpraca: Łukasz Adamski, Kamila Bondar, dr Seweryn Kuter
Projekt architektury wystawy: Michał Budny
Realizacja projektu architektonicznego: Wiesław Szeląg
Koordynacja techniczna: Aleksandra Grabowska, Dominika Lorek
Identyfikację wizualną wystawy stworzyły zaproszone do współpracy czeskie artystki Daniela i Linda Dostálkove, które inspirowały się piosenką „Mole in the Ground” Karen Dalton oraz okładką jej płyty

informacja i materiały prasowe Muzeum Śląskiego

Tadeusz Kantor w Nowym Jorku. Spotkanie z Czesławem Czaplińskim w Muzeum Śląskim

Muzeum Śląskie zaprasza na spotkanie z Czesławem Czaplińskim – artystą fotografem, którego wyjazd do Nowego Jorku w 1979 roku zbiegł się w czasie z obecnością Tadeusza Kantora w teatrze La MaMa.

Tadeusz Kantor, fot. Czesław Czapliński

Historia światowego tournée Cricot 2- teatru Tadeusza Kantora, zostanie przywołana w rozmowie z naszym gościem, której towarzyszyć będzie pokaz cyklu fotografii z tego okresu. Prace Czesława Czapińskiego dokumentują wystawienia Umarłej klasy w 1979 roku, Wielopola, Wielopola w 1982 roku, Niech sczezną artyści w 1985 roku oraz Nigdy tu już nie powrócę w 1988 roku w Nowym Jorku, które zachwyciły publiczność i krytyków. Tadeusz Kantor trzykrotnie został za swoje spektakle uhonorowany OBIE Award nagrodą przyznawaną przez nowojorski tygodnik The Village Voice dla najlepszych artystów Off-Broadway i Off-Off-Broadway.

Tadeusz Kantor, Wielopole, Wielopole, fot. Czesław Czapliński

Fotografie Czesława Czaplińskiego znajdują się w kolekcjach: Library of Congress w Waszyngtonie, TIME Inc. Picture Collection w Nowym Jorku, New York Public Library, Spertus Institute of Jewish Studies w Chicago, Muzeów Narodowych w Warszawie i Wrocławiu, a także  Muzeum Sztuki w Łodzi. Artysta tworzy w Nowym Jorku i Warszawie, jego prace są eksponowane na wystawach, publikowane w albumach i międzynarodowej prasie.



23.10 / środa / godz. 18:00

Muzeum Śląskie, Katowice, ul. T. Dobrowolskiego 1 / p. -4, sala H

wstęp 1 zł / bilety do nabycia przed wydarzeniem

informacja prasowa

Galeria sztuki polskiej 1800-1945 w Muzeum Śląskim

Galeria prezentuje znaczną część zbiorów malarstwa polskiego z lat 1800–1945 oraz wybrane eksponaty z ówczesnej Sekcji Rzeźby (aktualnie 122 eksponaty). Jej podstawę stanowią obiekty zgromadzone w zbiorach przedwojennego Muzeum, uzupełnione zakupami dokonywanymi od czasu restytucji placówki w 1984 roku. W zbiorach Galerii znajdują się m.in obrazy Stanisława Wyspiańskiego, Stanisława Ignacego Witkiewicza i Jacka Malczewskiego.

Galeria sztuki polskiej 1800-1949

Galeria Malarstwa Polskiego, powstała dzięki staraniom pierwszego dyrektora Muzeum Tadeusza Dobrowolskiego, wyróżniała się wysokim poziomem artystycznym zebranych dzieł. Według założeń programowych swego twórcy, miała być pozbawiona cech regionalizmu, spełniać funkcje wychowawczo‑dydaktyczno‑estetyczne, zapoznawać z kulturą artystyczną kraju oraz krzepić świadomość narodową Ślązaków. Stanowiła jeden z najbardziej kompletnych zbiorów sztuki XIX i XX wieku. Włączano do niej dzieła najwybitniejsze, najbardziej charakterystyczne dla danego twórcy  bądź nurtu artystycznego. Kupowano je głównie w prężnie działających warszawskich, krakowskich i lwowskich antykwariatach, salonach, domach sztuki oraz galeriach, a także w placówkach zagranicznych, m.in. w Paryżu i Wiedniu. Istotnym elementem polityki pozyskiwania obrazów była nowatorska decyzja Dobrowolskiego o kolekcjonowaniu sztuki współczesnej, reprezentującej okres określany dziś mianem dwudziestolecia międzywojennego. Żadne muzeum nie skupiało wówczas uwagi na gromadzeniu tego typu zbiorów. W 1939 roku kolekcja liczyła 280 obrazów olejnych, pasteli i akwarel.

Jacek Malczewski, 1913, Muzeum Śląskie w Katowicach

W czasie wojny wiele dzieł uległo zniszczeniu, a ok. 100 obrazów zaginęło. Ocalała część zbiorów była przechowywana, eksponowana i opracowywana w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu, które do 1950 roku nosiło nazwę Muzeum Śląskie. W 1988 roku zbiory zostały zwrócone naszej – restytuowanej w 1984 roku, po wielu latach starań – placówce.

St Wyspiański, Portret żony artysty z synkiem Stasiem, 1904, Muzeum Śląskie w Katowicach

Jeszcze przed powrotem galerii do Katowic reaktywowana instytucja rozpoczęła uzupełnianie przedwojennej kolekcji malarstwa polskiego. Wzbogacono ją o ok. siedemdziesiąt obrazów, w większości w drodze zakupów w galeriach i antykwariatach, od prywatnych kolekcjonerów, a także dzięki cennym darom. Jednym z pierwszych ofiarowanych dzieł był „Portret mężczyzny w berecie” pędzla Aleksandra Orłowskiego.

Stanisław Ignacy Witkiewicz, Portret kobiety, Muzeum Śląskie w Katowicach

Wśród pozyskanych obrazów znalazły się zarówno dzieła artystów, których prace stanowiły część przedwojennej kolekcji muzealnej (np. Stanisława Ignacego Witkiewicza, Władysława Podkowińskiego, Aleksandra Orłowskiego, Stanisława Czajkowskiego, a ostatnio – dzięki dofinansowaniu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego – także dzieło Józefa Brandta „Niebezpieczna przeprawa”), jak i tych, których obrazy nie były w niej reprezentowane (m.in. Franciszka Kostrzewskiego, Zygmunta Rozwadowskiego, Tadeusza Dobrowolskiego, Piotra Stachiewicza, Stanisława Grocholskiego i dwa dzieła Alfonsa Dunin‑Borkowskiego, również zakupione dzięki ministerialnemu grantowi). Dzieła te stanowią doskonałe uzupełnienie dotychczasowej  kolekcji, pełniej ilustrują określony nurt, kierunek w sztuce bądź bezpośrednio danego twórcę.

Stanisław Wyspiański, Rapsod. Portret sceniczny Andrzeja Mielewskiego, 1904,
Muzeum Śląskie w Katowicach

Otwarcie nowej siedziby Muzeum Śląskiego

Obecnie całą kolekcję polskiego malarstwa dawnego w Muzeum Śląskim tworzy ponad 260 obiektów. Uważa się ją za jedną z bardziej reprezentatywnych galerii malarstwa polskiego XIX i XX stulecia w skali ogólnokrajowej. Obejmuje ona wszystkie znaczące kierunki w sztuce polskiej lat 1800–1945: dziewiętnastowieczne malarstwo portretowe oraz pejzażowe, malarstwo romantyczne i realistyczne, nurt akademicki, malarstwo historyczne i symboliczne, a także secesyjne obrazy z okresu Młodej Polski, dzieła polskich impresjonistów, wreszcie sztukę okresu międzywojennego.

Kurator wystawy: Katarzyna Jarmuł-Niemczyk

Józef Chełmoński, Trójka, 1880, Muzeum Śląskie w Katowicach

Dodam jeszcze, że każdy obraz opatrzony jest notą popularyzatorską.

informacja prasowa

Fotograficzna opowieść o kobietach w przemyśle w Muzeum Śląskim

W Muzeum Śląskim w Katowicach 6 września została otwarta czasowa wystawa „Zakazy, wykluczenia, przesądy. Fotograficzna opowieść o kobietach w przemyśle”. Ekspozycja jest prezentowana na poziomie -2 w budynku głównym muzeum przy ul. Dobrowolskiego 1 w Katowicach do 29 grudnia.

Wystawa przybliża problem pracy kobiet w przemyśle w ostatnich 150 latach, temat pozornie wszystkim znany i przez to poddany silnej stereotypizacji. Przedstawia sprawy związane z rolą kobiet we wczesnym przemyśle włókienniczym i górnictwie, obrazuje ich rosnący udział w coraz nowocześniejszej produkcji przemysłowej, podkreśla problemy, z którymi musiały się mierzyć na przestrzeni wieków. Tytułowe wykluczenie, zakaz pracy i niechęć społeczna względem ich obecności w zakładach przemysłowych były bowiem wszechobecne.

Kobiety w przemyśle w dobie rewolucji przemysłowej

Pracownice fabryki samolotów wykańczają pleksiglasowe nosy bombowców Douglas A-20 w Long Beach w
Kaliforni, USA, październik 1942, fot. US National Archives, fotograf Amerykańskiego Biura Informacji Wojennej

Kobiety w XIX-wiecznych konserwatywnych społeczeństwach były niechętnie widziane w jakiejkolwiek pracy. Większość zawodów była zdominowana przez mężczyzn. Młoda kobieta miała wybór bardzo ograniczony i zazwyczaj wymuszony sytuacją materialną, tzn. musiała pracować tam, gdzie chciano jej cokolwiek zaoferować. Wyjątkiem były dwie branże, które po rewolucji przemysłowej dały zatrudnienie ogromnej liczbie pracowników – także kobiet: włókiennictwo i górnictwo, zarówno węglowe, jak i kruszcowe.

I wojna światowa

Siostry Edith i Emma Faulstich przy maszynach w tkalni jedwabiu Stearns w Williamsport
w Stanie Pensylwania, USA, początek XX w. , Lycoming County Historical Society, fotograf nieznany

Tkaczki i pracownice sortowni węgla w kopalniach przez długi czas były jedynymi kobietami zatrudnionymi w przemyśle. I długo nic by się nie zmieniło, gdyby nie I wojna światowa. Jej wybuch dotknął wszystkie dziedziny życia społecznego walczących państw, sprawił, że kobiety zaczęto postrzegać jako siłę roboczą. Gospodarka obydwu stron konfliktu – państw sprzymierzonych i państw centralnych – potrzebowała nowych pracowników, by udźwignąć ciężar wojny. Miliony mężczyzn powołano do wojska i wysłano na front, decydenci polityczni nie mieli więc wyjścia – powszechne zatrudnienie kobiet w przemyśle było koniecznością.

Okres międzywojenny

Pracownice sortowni kopalni węgla kamiennego w Wigan, Anglia, w studiu
fotograficznym, 887 r. National Coal Mining Museum for England, Herbert Wragg

Zatrudnienie kobiet w przemyśle kończyło się w przeważającej części wraz z powrotem weteranów z frontu do domu. Często zwalniane były z dnia na dzień, co przyjmowały z gniewem i rozczarowaniem. Wielka Wojna nie przyniosła rewolucyjnych zmian w sytuacji zawodowej kobiet – nie zagwarantowała im miejsca w fabrykach. Musiały ustąpić miejsca mężczyznom. Wydobyła jednak sprawę zatrudnienia kobiet na światło dzienne, dokonał się przełom w pojmowaniu ich roli w społeczeństwie, a one same pokazały, że mogą wykonywać z powodzeniem prace tradycyjnie uważane za męskie.

 

II wojna światowa

Grupa kobiet podczas lekcji spawania w szkole zawodowej w Daytona Beach na Florydzie,
kwiecień 1942 r., US National Archives, Amerykańskie Biuro Informacji Wojennej

II wojna światowa przyniosła podobne konsekwencje jak poprzednia, ale na jeszcze większą skalę. Był to już konflikt totalny, wpływający na losy przede wszystkim ludności cywilnej. Państwa alianckie po raz kolejny zmobilizowały do pracy setki tysięcy kobiet, podobnie państwa Osi.

 

Industrializacja i równouprawnienie w powojennej Polsce

Anna Walentynowicz, spawarka, przodowniczka pracy i przyszła legenda Solidarności,
 w Stoczni im. Lenina, lata 50. XX w., Archiwum Państwowe w Gdańsku, autor nieznany

Polska od 1944 roku znajdowała się w sferze radzieckiej dominacji. Kraj, wyniszczony i cierpiący ogromny niedobór siły roboczej, został zmuszony do przyjęcia radzieckiego modelu rozwoju gospodarczego. Błyskawiczna industrializacja wymagała zaangażowania dziesiątek tysięcy dodatkowych rąk do pracy. Kobiety, w oficjalnej propagandzie stawiane na równi z mężczyznami, uzyskały możliwość pełnego zatrudnienia w przemyśle zarówno lekkim, jak i ciężkim.

Dziś obecność kobiet w hali produkcyjnej nie wzbudza sensacji. Pracują one praktycznie we wszystkich branżach przemysłu, na różnych stanowiskach i pod każdą szerokością geograficzną.

Ekspozycja w Muzeum Śląskim prezentuje cyfrowe reprodukcje fotografii ze zbiorów instytucji europejskich i amerykańskich, jak: Muzeum Śląskie w Katowicach, Imperial War Museums, Narodowe Archiwum Cyfrowe, Archiwum Państwowe w Gdańsku, National Coal Mining Museum for England, United States Holocaust Memorial Museum i inne. Starannie wyselekcjonowane zdjęcia reprezentują praktycznie każdy typ fotografii – propagandową, dokumentalną, reporterską i artystyczną.

Kuratorem wystawy jest Mariusz Gąsior, kierownik Działu Fotografii Muzeum Śląskiego.

informacja prasowa

Perspektywa wieku dojrzewania. Szapocznikow – Wróblewski – Wajda

Wystawa w Muzeum Śląskim w Katowicach zaprezentuje twórczość trojga przedstawicieli pokolenia „zarażonych wojną”: malarza Andrzeja Wróblewskiego, rzeźbiarki Aliny Szapocznikow i reżysera Andrzeja Wajdy. Łączy ich nie tylko zbliżona data urodzenia i wczesna utrata ojca, ale też podobieństwo doświadczeń związanych z miejscem i czasem dojrzewania: okresem II wojny światowej w okupowanej Polsce. To, czego byli uczestnikami i świadkami, naznaczyło w sposób bardzo szczególny zarówno ich życie, jak i twórczość.

Literatura badająca i komentująca utwory w najrozmaitszy sposób nawiązujące do traumy i pamięci II wojny światowej jest z roku na rok obszerniejsza i zapewne wykracza już poza liczbę powstałych na ten temat dzieł – aczkolwiek każdego roku ich również przybywa. Kolejne pokolenia twórców wskazują na nowe aspekty tej tematyki i sięgają po coraz to inne formy mające odświeżyć i wyostrzyć zatartą przez dziesiątki lat zbiorową pamięć. Również kolejne pokolenia badaczy wracają do powszechnie rozpoznanych dzieł, by wydobyć z nich pominięte dotąd aspekty. Jednym z nich jest dotychczas nieuwzględniany w opracowaniach teoretycznych i na wystawach, wspólny dla niemałej grupy twórców czynnik związany z bardzo szczególnym okresem życia, w jakim zastały ich działania wojenne, czyli z pokwitaniem.

Andrzej Wróblewski, Nagrobek kobiety II, Starmach Gallery, Kraków

Okres ten jest sam w sobie postrzegany jako traumatyczny, a w szczególnych okolicznościach, wynikających z życia rodzinnego, relacji z grupą rówieśniczą, systemu edukacji oraz okoliczności, w jakich przebiega inicjacja seksualna, może mieć decydujący wpływ na przebieg całego dalszego życia. Jeśli do tych kilku zmiennych dodamy dodatkowe czynniki, takie jak śmierć jednego z rodziców i obcowanie z okrucieństwem wojny, jej demoralizacją i obscenicznością, otrzymamy bardzo szczególny, „wojenny syndrom pokwitania”.

Alina Szapocznikow, Samogłoska, 1962, Collection Karmitz, fot. Galerie Isabella Czarnowska, Berlin 

Nowe odczytywanie twórczości Aliny Szapocznikow i Andrzeja Wróblewskiego trwa od kilkunastu lat, ich nazwiska są też coraz lepiej znane w świecie. Filmy Andrzeja Wajdy cieszą się popularnością na całym świecie od półwiecza. Jednak zderzenie na jednej wystawie dzieł trojga artystów odbędzie się po raz pierwszy. Jej zamysł ogniskuje się na jednoczącym czynniku, określonym jako „perspektywa wieku dojrzewania”. Taki punkt widzenia stwarza szansę na rewizję dotychczasowego podejścia do wielu dzieł, ich ponowne odczytanie i zreinterpretowanie.

Popiół i diament, fot PAP, reprodukcja

Na wystawę złoży się około 70 prac rzeźbiarskich i rysunków Aliny Szapocznikow oraz tyle samo obrazów, gwaszy, monotypii i rysunków Andrzeja Wróblewskiego. 

Dzieło Andrzeja Wajdy zostanie zaprezentowane przez szkice do scenopisów, plakaty, fotosy i fragmenty jego 14 filmów z lat 1955–2016. Uzupełnieniem wystawy będą projekcje filmów o Szapocznikow, Wróblewskim i Wajdzie oraz archiwalnego filmu z przedstawienia "Akropolis"Jerzego Grotowskiego i Józefa Szajny z roku 1962. Wystawie towarzyszyć będzie katalog w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej.

Perspektywa wieku dojrzewania. Szapocznikow – Wróblewski – Wajda

Muzeum Śląskie w Katowicach 

23.06–30.09.2018 

Kuratorka: Anda Rottenberg

informacja prasowa

Świadomość lalki. Teatr form Jadwigi Mydlarskiej-Kowal. Nowa wystawa w Muzeum Śląskim

9 lutego 2018 roku odbędzie się wernisaż wystawy „Świadomość lalki. Teatr form Jadwigi Mydlarskiej-Kowal”, poświęconej dorobkowi twórczemu jednej z najważniejszych reformatorek polskiego teatru lalkowego XX wieku. Wystawa potrwa do 22 kwietnia.

materiały Muzeum Śląskiego

Niekonwencjonalna wyobraźnia i nowatorstwo Jadwigi Mydlarskiej-Kowal 

Przedstawienia lalkowe kojarzone są zwykle z inscenizacjami dla młodej widowni. Jednak istnieje także „dorosła” odmiana tej formy teatru, równie twórczego oraz angażującego emocje i intelekt widzów w nie mniejszym stopniu niż teatr dramatyczny. Lalki w tego rodzaju spektaklach mogą pełnić różne funkcje i stanowić zarówno partnerów dla „żywego” aktora, jak i zupełnie samodzielne formy.

W XX wieku zmieniło się rozumienie roli lalek, które zaczęto traktować jako jeden z możliwych środków ekspresji w spektaklu. Postacią sceniczną obok lalki stał się także przedmiot podniesiony do funkcji znaku teatralnego. Nie zawsze jednak z walorami artystycznymi lalek wiązała się dostosowana do potrzeb forma i konstrukcja, a ich możliwości animacyjne nie zawsze satysfakcjonowały twórców.

Jadwiga Mydlarska-Kowal należała do tych scenografów, którzy w swoich projektach zaczęli łączyć plastyczną ekspresję lalek ze zróżnicowaną konstrukcją i mechaniką dostosowaną do poszczególnych realizacji. W swojej typowej formie lalka uważana była za obiekt, przy użyciu którego nie sposób przekazać skomplikowanych przeżyć i emocji. Dzięki pracom Mydlarskiej-Kowal lalkarstwo stało się sztuką przemawiającą własnym, specyficznym dla tego medium językiem, a sama lalka przestała być jedynie obiektem poddanym animatorowi, stała się bytem samodzielnym, mającym możliwość przedstawiania na scenie złożoności ludzkich losów.

materiały Muzeum Śląskiego

Artystka związana była z Wrocławskim Teatrem Lalek, który za sprawą spektakli zrealizowanych w jej scenografii zyskał nowatorski, niepowtarzalny i zarazem charakterystyczny wyraz. Zajmowała się w nim między innymi teatrem dla dorosłych, uznawanym za najtrudniejszą z form sztuki lalkarskiej. Kluczową cechą teatru, którego Mydlarska była reformatorką, było to, że grano w nim te same spektakle, które wystawiano na deskach teatrów dramatycznych. Nie był to repertuar specjalny, przystosowany do możliwości drewnianych kukieł. Artystka wręcz odwróciła ten stan rzeczy: jej lalki zyskały takie możliwości ekspresji, iż często dobitniej przekazywały idee zawarte w sztuce, niż mógłby tego dokonać żywy aktor. W okresie, kiedy w polskich teatrach lalkowych królował tradycyjny repertuar, przeznaczony w większości dla najmłodszych widzów, we Wrocławiu wystawiano dzieła wymagające niekonwencjonalnej wyobraźni - Goethego, Witkacego, Szekspira, Kafki, Schulza. W Ryszardzie III (Wrocławski Teatr Lalek, 1997) na scenie pojawiły się zmechanizowane głowy, w Burzy (Teatr Animacji, Poznań, 1997) bezgłowe płaszcze, z których wyłaniały się ręce aktorów. Ta symbioza lalki z aktorem jest jeszcze jedną cechą, którą odnaleźć można w twórczości artystki. Nieco inne oblicze Mydlarska ukazywała, projektując scenografie do przedstawień lalkowych dla dzieci, jednak i tam przenikały elementy znane z jej „dorosłych” realizacji.

Lalka z "Fausta" J.W. Goethego

Teatr Lakowy i scenografia dla teatrów dramatycznych

Wystawa „Świadomość lalki” została podzielona na dwie przestrzenie, z których jedna pokazuje działania artystki w teatrach lalkowych, druga – jej twórczość związaną z przedstawieniami na deskach teatrów dramatycznych. Ekspozycja realizacji lalkowych prezentuje najbardziej znaczące dokonania scenografki w tej dziedzinie, począwszy od jej pierwszych wystawień we Wrocławskim Teatrze Lalek, aż do nieukończonego przedstawienia Córka Króla Mórz. 

W części dotyczącej realizacji w teatrach dramatycznych ukazano drogi kształtowania się koncepcji roli i formy lalki w aktorskim spektaklu  teatralnym oraz proces zacierania różnic pomiędzy żywym aktorem a kukłą na scenie: od Wizyty starszej pani (Teatr im. W. Bogusławskiego, Kalisz, 1994), w której twarz aktorki pokryto makijażem tworzącym z niej maskę, podobną do tych noszonych przez lalki w Gyubalu Wahazarze czy Procesie, aż po Xięgę bałwochwalczą czy Gimpela głupka, w których wprowadzono do akcji dramatu marionety wzorowane na bohaterach zrealizowanego w teatrze lalkowym Fausta.

Proces F. Kafki

Twórczość Mydlarskiej wymyka się jakimkolwiek próbom jednoznacznego zdefiniowania. Jest to teatr autorski, niepowtarzalny i pod każdym względem wyjątkowy, także na tle osiągnięć teatru światowego. Jej scenografie nigdy nie były tłem czy wizualizacją przekazu zawartego w słowie, ale niezależnymi światami wynikającymi z tekstu. Niezależnie od formy spektaklu, zawsze w centrum jej scenicznych wizji był człowiek i pytanie o jego egzystencję oraz przeznaczenie.

Kuratorką wystawy jest Sylwia Ryś

Wernisaż odbędzie się 9 lutego o godz. 18.00, wystawę oglądać będzie można do 22 kwietnia w budynkach Centrum Scenografii Polskiej oraz stolarni. Dodatkowo w przestrzeni foyer na poziomie -2 głównego budynku Muzeum Śląskiego stanie instalacja złożona z lalek grających w spektaklu Akropolis wrocławska. Szopka.

Informacja prasowa Muzeum Śląskiego, śródtytuły moje.