Wszystkie posty spełniające kryteria zapytania Edward Żebrowski, posortowane według trafności. Sortuj według daty Pokaż wszystkie posty
Wszystkie posty spełniające kryteria zapytania Edward Żebrowski, posortowane według trafności. Sortuj według daty Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, 19 marca 2018

Jakub Socha: "Żebrowski – hipnotyzer" /recenzja książki/

W lutym tego roku, w czwartą rocznicę śmierci, ukazała się biografia Edwarda Żebrowskiego - scenarzysty, reżysera filmowego i pedagoga. Jej autor, Jakub Socha, nie tylko podjął udaną próbę opisania człowieka o hipnotyzującej osobowości, ale ukazał go w perspektywie dla każdego myślącego czytelnika ważnej, a mianowicie egzystencjalnej.

Jakub Socha, Żebrowski - hipnotyzer, Wyd. Czarne
Zapamiętałam pewną scenę z filmu Krzysztofa Zanussiego "Constans": główny bohater, grany przez Tadeusza Bradeckiego, podchodzi po wykładzie do profesora i trochę nieśmiało, ale i z dumą pokazuje mu swój sposób rozwiązania zadania matematycznego. Ten patrzy na kartkę, a potem odpowiada, że można i tak zadanie rozwiązać, ale ten sposób jest mniej elegancki. Twarz profesora, a także jego przyjemny baryton, pozostaje w pamięci, choć pojawia się tylko w epizodzie. Dopiero później zorientowałam się, że w tej roli wystąpił Edward Żebrowski - dla mnie przede wszystkim reżyser "Szpitala Przemienienia". Ale pamiętam też "Ocalenie", "Miłosierdzie płatne z góry"... Pozornie nieatrakcyjne, nieliczne, a przecież ważne filmy.

Edward Żebrowski w filmie K. Zanussiego "Constans"

Podobnie jest z bohaterem biografii Jakuba Sochy - niewiele o nim wiadomo, a jednak pozostaje w pamięci. To celny pomysł, żeby nadać jego biografii podtytuł "Hipnotyzer", bo zawiera się w tym istotny rys jego osobowości.

Chodząca charyzma

Chodząca powoli charyzma. barczysty brodacz z ironicznym błyskiem w oku - pisze na wstępie Socha i przytacza, podobnie jak ja scenę z filmu, gdzie Żebrowski również został zapamiętany w epizodzie. Wszyscy, którzy się z nim zetknęli, powtarzają zgodnym chórem: wspaniały reżyser, niezwykły człowiek (Maja Komorowska), zupełnie wyjątkowy (Michał Bajor), pełen niespotykanej mądrości (Zygmunt Kniaziołucki), najmądrzejszy ze wszystkich (Janusz Zaorski)...

Kim był Edward Żebrowski - na to pytanie próbuje odpowiedzieć Jakub Socha, odsłaniając cierpliwie kolejne zasłony, za którymi się skrywał. Chodzi jednak o coś więcej. Życiorys ten bowiem bowiem - jak pisze na wstępie - pozwala prześledzić przemiany całej powojennej kultury polskiej. A także skomplikowany los polskiego inteligenta. 

O Żebrowskim opowiada nie tylko autor biografii, ale również jego przyjaciele i współpracownicy, m.in. Krzysztof Kieślowski, Krzysztof Zanussi, Michał Komar, Wojciech Marczewski. Głos zabiera również sam bohater, obficie tutaj cytowany.

Film jako metafora życia

Swój zawód traktował jako coś więcej niż tylko rzemiosło:

Mówi się często, że film jest metaforą życia. Otóż metaforą życia jest sam proces powstawania filmu - dowodził w jednym z wywiadów. Trzeba coś spełnić od początku do końca, w czasie, który jest nam dany.

Nakręcił raptem trzy filmy pełnometrażowe, ponieważ chorował na nieuleczalną chorobę, ale są to filmy ważne, wyjątkowe, takie, które długo się w sobie nosi, prowadząc z nimi ciągły dyskurs. Może były szczególnie prawdziwe, bo wywiedzione z własnych doświadczeń... Mimo cierpień związanych z chorobą, do końca prowadził życie aktywne intelektualnie: pisał, uczył w Szkole Filmowej Andrzeja Wajdy, był konsultantem i opiekunem powstających tam filmów. Gdy kończyły się zajęcia, jechał na wieś w mazowieckim, gdzie miał z żoną małe gospodarstwo. Towarzyszyły im zawsze przygarnięte ze schroniska psy. Kochał je z wzajemnością, napisał nawet wiersz na śmierć ukochanego Gucia. Tam też prowadził długie rozmowy z najbliższymi przyjaciółmi, m.in. z Wojciechem Marczewskim, który dzielił z Żebrowskim przyrodniczą pasję.

Edward Żebrowski z psem/ fot, Piotr Janowski/AG
Nie był to jakiś szczególnie piękny krajobraz - opowiada Marczewski - ale Edward potrafił opowiadać o nim z zupełnie niespotykanym zrozumieniem. (...) Potrafił być bardzo uważny w obserwacji różnych form życia.   

Piękny jak młody bóg i baczny obserwator

Autor biografii odsłania przed czytelnikiem nieznane lub mało znane epizody z życia Żebrowskiego. Wprowadza czytelników do prywatnego mieszkania swego bohatera – typowego dla polskiego inteligenta domu pełnego książek, rodzinnych pamiątek (szabla po dziadku, prywatne notatki, ulubiona filiżanka).

"Pięknym jak młody bóg" nazwał go przyjaciel z czasów młodości - Marek Hłasko. Wtedy nazywał się Edward Bernstein, ale zmienił nazwisko na panieńskie swojej matki, wkrótce po tym, jak go uwięziono. Hłasko porównywał go do Stawrogina – bohatera "Biesów" Dostojewskiego, ulubionej książki Edwarda.
Żebrowski był niezwykle oczytany, a zarazem – co może zaskakiwać – był mistrzem... bójki towarzyskiej, obdarzonym wielką siłą fizyczną.

O latach włóczęgi i młodzieńczych przygód mówił w wywiadzie:

Wspominam te lata z rozrzewnieniem. Barwnie przeżywaliśmy młodość. Nasze szaleństwa były próbą buntu, ucieczką od szarości PRL-u.

Całe życie prowadził dziennik: notował w nim wrażenia, pomysły na filmy, refleksje na temat wiary, choroby, a także opisy starości ojca, którym czule się opiekował aż do śmierci. Mimo że planował napisać książkę, nigdy do tego nie doszło. Był prawdopodobnie zbyt samokrytyczny. Jego ulubioną była postawa obserwatora - tak twierdzą zarówno Marczewski, jak i Zanussi:

Niby dusza towarzystwa, a osobny, refleksyjny, ale zabawowy, czasem mroczny, a na pozór wesoły, z chochlikiem w oczach, ze zmysłem ironii - opisuje go Krzysztof Zanussi.

Zapowiadał się na geniusza: zdał maturę w wieku 15 lat, ale potem nie chciano go przyjąć na żadne studia. Wobec tego uczył się zawodu ... tokarza. W wieku lat dwudziestu poszedł na polonistykę, potem przeniósł się na filozofię, a wreszcie dostał się do szkoły teatralnej, bo namówiła go do tego koleżanka, Hanna Stankówna. Studiował, pisywał stały felieton literacki, a nawet został redaktorem działu inscenizacji i widowisk. Jednak nigdzie nie potrafił dłużej zagrzać miejsca. Na studia reżyserii został przyjęty od razu na II rok. Lata studiów w Filmówce opisuje Socha szeroko, pokazując, czym była ta szkoła z jej systemem kształcenia i obyczajowością, w tamtych latach.

Choroba jako stan materii 

Kiedy okazało się, że jest chory na nieuleczalną chorobę, zaczął poszukiwać w tym czegoś wartościowego, co może dać człowiekowi siłę. Takie rozważania pojawiają się w jego filmach, w których dotyka stosunku człowieka do choroby, walki z nią, a także gry.  Zafascynowany "Czarodziejską górą" Tomasza Manna, dochodzi jednak do wniosku, że choroba jest stanem właściwym materii, a zdrowie - czymś patologicznym i wyjątkowym. Choroba może być czynnikiem twórczym, porządkującym, nadającym wartość.

Edward Żebrowski i Maja Komorowska, "Ocalenie"
Nie dziwi więc, że poza okresem przebywania w szpitalu,  Żebrowski żyje twórczo: pisze scenariusze, kręci filmy, wykłada...

W tym kontekście staje się jasne, dlaczego właśnie Żebrowski zrealizował "Szpital Przemienienia" czy "Ocalonego". Komentując ten pierwszy mówi bardzo istotne słowa:

Dokonując czynu, w którym manifestuje się dobro, człowiek przekracza swoje ograniczenia biologiczne i uwarunkowania egzystencjalne, zaprzecza instynktowi i inteligencji. Doskonale racjonalne jest natomiast zło.

Jakub Socha napisał nie tylko interesującą biografię nietuzinkowego człowieka o charyzmatycznej osobowości, ale ukazał go w perspektywie dla każdego myślącego czytelnika ważnej, a mianowicie egzystencjalnej. W istocie każdy musi się się zmierzyć z cierpieniem, bólem i śmiercią, a dzięki temu może - paradoksalnie - uporządkować swoje życie i nadać mu sens. 

Książka Jakuba Sochy: "Żebrowski - hipnotyzer" ukazała się w Wydawnictwie Czarne na początku 2018 roku.

poniedziałek, 24 lutego 2020

Źródła i echa. Korzyński 80. Jubileuszowy przegląd twórczości kompozytora

 2 marca Andrzej Korzyński, autor niezapomnianych przebojów i muzyki do takich filmów jak „Człowiek z marmuru”, „Opętanie”, „Na srebrnym globie”, „Akademia Pana Kleksa” czy „W pustyni i w puszczy” będzie świętował 80. urodziny. Z tej okazji Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny zaprasza na przegląd twórczości Mistrza (6-21 marca). W programie pokazy filmów, do których napisał muzykę, prezentacja biograficznego dokumentu i wyjątkowe spotkanie z Jubilatem oraz koncert Stefana Wesołowskiego inspirowany twórczością kompozytora.   

Andrzej Korzyński, fot. Przemek Pomarański/GAD

Andrzej Korzyński odpowiada za brzmienie ponad 150 polskich filmów, które trafiały na kinowe ekrany w ciągu ostatnich 50 lat. Jego energetyczne rytmy, funkujące aranżacje i popularne piosenki ufundowały doświadczenie pokoleń widzów. Niezależnie od tego czy mamy tego świadomość wszyscy znamy twórczość kompozytora, który napisał muzykę do klasycznych dzieł Wajdy i Żuławskiego, ale też do „Akademii Pana Kleksa” czy „W pustyni i w puszczy”. I choć pierwszy wydany po wojnie album z muzyką filmową zbierał dzieła Korzyńskiego, dopiero w mijającej dekadzie jego twórczość zaczęła budzić należne jej zainteresowanie. Przyczyniły się do tego płyty wydawane przez brytyjską wytwórnię Finders Keepers i polskie GAD Records, a także książkowe i filmowe opracowania oraz remiksy jego utworów. 

W ramach okrągłego jubileuszu tego wybitnego kompozytora Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny zaprezentuje staranną selekcję filmów z jego muzyką; od dziecięcych i młodzieżowych klasyków, przez gatunkowe stylizacje po artystyczne arcydzieła. Wszystko rozpocznie się wyjątkowym spotkaniem z Andrzejem Korzyńskim i projekcją dokumentu o jego twórczości w warszawskim kinie Iluzjon. To jednak nie wszystko. Przegląd będzie też okazją do rozmowy o renesansie zainteresowania twórczością kompozytora i posłuchania, jak estetyka jego utworów z lat 70. i 80. inspiruje twórców młodszego pokolenia. 

6 marca o godzinie 18.00 przegląd „Źródła i echa. Korzyński 80.” otworzy pokaz poświęconego kompozytorowi dokumentu pt. „Zagubiony diament” z 2016 roku w reż. Grzegorza Brzozowicza. O godz. 19.00 odbędzie się spotkanie z kompozytorem, a o 20.00 seans filmu „Opętanie” w reż. Andrzeja Żuławskiego (1981). Wydarzenia odbędą się w warszawskim kinie Iluzjon (ul. Narbutta 50a).

Kolejnego dnia, 7 marca o godzinie 19.00, spotkanie w drugiej siedzibie Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego, na ul. Wałbrzyskiej 3/5, będzie okazją do rozmowy o fenomenie Korzyńskiego i nowej fali jego popularności. Wezmą w niej udział: szef wytwórni GAD Records – Michał Wilczyński, kompozytor Stefan Wesołowski oraz publicysta Bartek Chaciński. Chwilę później, o godzinie 20.00 rozpocznie się koncert Stefana Wesołowskiego, który na żywo zaprezentuje muzykę napisaną do dokumentu „Ucieczka na Srebrny Glob” w reżyserii Jakuba Mikurdy. Wesołowski tak opowiada o tych utworach: „Są one rodzajem hołdu dla brzmienia i języka, które Korzyński odkrył dla polskiego kina. Są również impresją na temat świata i estetyki mojego dzieciństwa. Muzyka do filmu została stworzona całkowicie na syntezatorach analogowych z lat '70 i '80 i z użyciem analogowych efektów […]Na koniec zszyłem całość fakturami rozpisanymi na cztery wiolonczele.”

„Akademia Pana Kleksa”, reż. Krzysztof Gradowski, fot. Eugeniusz Gawrysiak, z zasobów FINA

W programie obchodów jubileuszu kompozytora nie mogło zabraknąć pokazów filmów, do których muzykę skomponował Andrzej Korzyński. Przegląd ten odbędzie się potrwa do 21 marca, a zobaczyć będzie można*: 

6.03. g. 20.00 „OPĘTANIE”, reż. Andrzej Żuławski, RFN, Francja 1981, 127 minut

7.03. g. 18.00 „WSZYSTKO NA SPRZEDAŻ”, reż. Andrzej Wajda, Polska 1968, 98 minut

8.03. g. 14.00 „AKADEMIA PANA KLEKSA. PRZYGODA KSIĘCIA MATEUSZA” cz. I, reż. Krzysztof Gradowski, Polska 1983, ZSRR, 85 minut

 11.03. g. 20.15 „PIĘĆ KOBIET NA TLE MORZA”, reż. Vladislav Ikonomov, Polska, Bułgaria 1986, 94 minuty

13.03. g. 20.00 „OCALENIE”, reż. Edward Żebrowski, Polska 1972, 91 minut

14.03. g. 14.00 „AKADEMIA PANA KLEKSA. TAJEMNICA GOLARZA FILIPA” cz.II, reż. Krzysztof Gradowski, Polska, ZSRR 1983, 82 minuty

16.03. g. 18.00 „WIELKI SZU”, reż. Sylwester Chęciński, Polska 1982, 100 minut

18.03. g. 20.00 „AGENT NR 1”, reż. Zbigniew Kuźmiński, Polska 1971, 97 minut

*program przeglądu może ulec zmianie

informacja prasowa

Cyfrowa premiera "Partity" Witolda Lutosławskiego I NFM Orkiestra Kameralna Leopoldinum pod dyrekcją Richarda Tognettiego

13 listopada 2026 roku miała miejsce cyfrowa premiera "Partity" Witolda Lutosławskiego, nagranej przez NFM Orkiestrę Kameralną Leo...

Popularne posty