Magdalena Grzebałkowska: "Komeda. Osobiste życie jazzu" /recenzja książki/

Magdalena Grzebałkowska dokonała rzeczy pozornie niemożliwej. Nie tylko pasjonująco opowiedziała historię niezwykle utalentowanego artysty i powszechnie lubianego człowieka, który jako jeden z nielicznych zrobił międzynarodową karierę. Potrafiła także przywołać miniony świat - z jego kolorami, atmosferą, obyczajowością. I uczyniła to z wielkim talentem i wrażliwością.

Mój egzemplarz książki

Magdalena Grzebałkowska znana jest jako znakomita autorka kilku biografii. Dość wspomnieć "Księdza Paradoksa" (o ks. Janie Twardowskim) czy "Beksińskich", które są czymś  więcej niż rzetelnym życiorysem - to porywająca literatura! Mając w pamięci te dwie, ochoczo sięgnęłam po biografię Krzysztofa Komedy, która okazała się równie interesującą jak tamte. Nie licząc wspomnień żony, Zofii Komedowej, jest to właściwie pierwsza biografia kompozytora takich hitów, jak kołysanka do filmu Romana Polańskiego "Rosemary`s baby".

Rozpoczyna ją, rozpisana na dni, a nawet godziny, niczym film sensacyjny, opowieść o scenicznym debiucie Komedy i jego Sekstetu. Krótkie, informacyjne zdania, przypominające nieomal kronikarski zapis, wprowadzają nas w tamten miniony świat, w którym jazz był czymś więcej niż tylko muzyką - był powiewem wolności, Zachodu, miał posmak zakazanego  owocu.  Rodzaj narracji przypomina także film - stajemy się świadkami tego, o czym pisze Grzebałkowska:

"W środę ósmego dnia sierpnia 1956 roku - czytamy - około godziny dwudziestej, na zbitą z desek i częściowo przykrytą dywanem scenę wchodzi sześciu młodych mężczyzn w czarnych ubraniach.
Lekarz.
Student mechanizacji rolnictwa.
Plastyk.
Inżynier.
Student konserwatorium. Muzyk, miłośnik bobrów.
Konferansjer Leopold Tyrmand podchodzi do mikrofonu i ostrzega publiczność, że teraz usłyszy muzykę trudną, ambitną i przeznaczoną wyłącznie dla koneserów. Po czym zapowiada zespół Sekstet Komedy, co <nie oznacza angielskiego słowa komedia, tylko jest pseudonimem".

Sekstet Komedy w kondukcie pogrzebowym podczas parady otwierającej Festiwal/skan

A zaraz potem dowiadujemy się z rozdziału "Tydzień wcześniej", jak do tego historycznego momentu doszło, m. in. o tym, jak młodzi ludzie z całej Polski zjeżdżali do Sopotu jak do Mekki. Sprawa wymknęła się "służbom" spod kontroli, a ulicami maszerowali młodzi, ekstrawagancko (jak na tamte czasy) ubrani ludzie. Sekstet Komedy otwierał Festiwal w kondukcie... pogrzebowym. Trumną była skrzynia od wibrafonu, oklejona klepsydrami z tytułami najpopularniejszych polskich szlagierów - bo to był pogrzeb po muzyce popularnej i jazzie tradycyjnym.

"Nasz zespół uprawia wyłącznie jazz nowoczesny - powie dziennikarzom wówczas jeszcze nikomu nieznany Komeda. Jesteśmy pierwszym tego rodzaju zespołem w Polsce. (...) Uprawiamy muzykę dość eksperymentalną, którą trzeba umieć słuchać".

Zofia Lach z synem Tomkiem, Sopot, 1956/skan

I tak to się zaczęło. Wtedy też Krzysztof Komeda pozna Zofię Lach i jej czteroletniego syna. Później zostanie jego menadżerką, a Tomek - przybranym synem (swoich dzieci Komeda nigdy nie miał).

Od tego momentu Magdalena Grzebałkowska prowadzi nas "swoimi ścieżkami", czyli dokąd chce :-) Dowiadujemy się dzięki niej o losach rodziny Trzcińskich (takie było prawdziwe nazwisko Krzysztofa Komedy). Rodzina była zamożna:

"Niania do dzieci. Ogrodnik do roślin". Kucharka do obiadów." - pisze lakonicznie Grzebałkowska. Dowiadujemy się nawet tego, jakie były ulubione rozrywki (teatr, kino, koncerty, kawiarnie), ulubione potrawy (zupa grzybowa z suszonymi owocami, a na Wielkanoc żurek zabielany), nigdy nie rozmawiają o pieniądzach, są dla siebie uprzejmi, żadnych zakazów. Najważniejszą osobą jest dla Krzysztofa matka, Zenobia - po niej odziedziczy zamiłowanie do muzyki. Ona też jest jest jego pierwszą nauczycielką fortepianu. Ale wygląd i rude włosy odziedziczy Krzysztof po ojcu Mieczysławie.

Krzysztof Trzciński z rodzicami i siostrą Ireną, Częstochowa, lata czterdzieste/skan

Grzebałkowska snuje życiorys kompozytora nieśpiesznie, opisując równolegle życie jazzowe powojennej Polski, klimat tamtych lat i tworzących go ludzi. To równie ważne, aby zrozumieć osobowość tego artysty. Pojawiają się kultowe postaci tych czasów: Leopold Tyrmand, Roman Waschko (nb. tajny współpracownik SB).

Zanim Krzysztof zacznie być częścią tego światka, uczy się w klasie humanistycznej I Państwowego Gimnazjum i Liceum w Ostrowie Wielkopolskim, dokąd Trzcińscy przeprowadzili się po wojnie z rodzinnej Częstochowy. Chodzi także na lekcje muzyki - ćwiczy Bacha i Chopina. I choć z muzyki zbiera same piątki, w szkole uczniem jest raczej miernym. O mały włos, a nie zostałby dopuszczony do matury. Na bal maturzystów pójdzie z mamą :-) Dla niej też wybiera studia medyczne, choć bardzo tego nie chce. Ich relację zdaje się dobrze oddawać zdjęcie z balu maturalnego: Zenobia promienna i dominująca, Krzysztof - skromny i podporządkowany. Później okazuje się, że jednak nie do końca, skoro przyprowadza do domu Zofię (rozwódkę z dzieckiem!) i oznajmia, że odtąd będą razem, po czym wyjeżdża z nią do Krakowa.

Komers, czyli bal maturzystów. Krzysztof Trzciński tańczy z mamą,
Ostrów Wielkopolski, 1950 /skan

Wcześniejsze miłości poszły w cień. Zofia jest zupełnie inna od łagodnego i nieco wycofanego Krzysztofa: przebojowa, pełna pomysłów, umie jak nikt zadbać o jego interesy. Urodzona organizatorka, a przy tym urodziwa kobieta, w typie słowiańskim. Zostaje nawet "dziewczyną z okładki". To dzięki niej - łatwo nawiązującej kontakty - Krzysztof pozna środowisko aktorów, artystów, pisarzy: Leszka Herdegena, Sławomira Mrożka, a także Romana Polańskiego. Temu ostatniemu zawdzięcza światową karierę, bo właśnie dzięki jego filmom (pamiętny "Dwaj ludzie z szafą", a potem "Nóż w wodzie") staje się sławny.

Zofia dziewczyną z okładki tygodnika "Przyjaźń" - organu
Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej /skan

Charakterystyczne przy tym, że mimo tylu walorów, nikt Zofii nie akceptował. Grający wówczas w zespole Andrzej Wróblewski twierdzi wręcz, że nikt z zespołu jej nie lubił, bo wprowadzała złą atmosferę. "W nieskończoność zastanawialiśmy się, dlaczego Krzysztof z nią jest" - wspomina i przytacza taką oto anegdotę. Otóż zespół postanowił zerwać współpracę z Zofią i przygotował na piśmie listę pretensji pod jej adresem. Ktoś doniósł o tym Komedzie i kiedy nazajutrz Jerzy Milian wstał, aby w obecności lidera wygłosić zarzuty, ten mu przerwał i wyrzucił z zespołu.
"A co miał Krzysiu zrobić - kończy swoją opowieść Wróblewski - jak mu zespół niedorostków, których uczył grać, chciał wywalić menedżerkę i dziewczynę?".
Tak czy owak Zofii nikt dobrze nie wspomina, także Polański i Andrzej Krakowski, który poznał kompozytora w Stanach. W końcu związek ten zaczął ciążyć także Komedzie i będąc w Los Angeles związał się z inną kobietą.
Grzebałkowska jest jednak zbyt rzetelną biografką, aby nie oddać głosu także Zofii Komedowej (w końcu się pobrali). Chociaż bohaterka tej opowieści nie żyje, zostawiła po sobie wspomnienia, spisane wespół z synem. Ostatecznie cały ten amerykański wątek biografii kompozytora kończy się dramatycznie. Był to wprawdzie wypadek, ale w dużej mierze spowodowany przez wiecznie pijanego Marka Hłaskę. Pozornie niegroźny, spowodował powstanie krwiaka, ten zaś przyczynił się do utraty przytomności, a w końcu do śmierci Komedy.

Komeda z Markiem Hłasko, Los Angeles, 1968/skan

Autorka biografii nie tylko odbyła podróż w miejsce ostatniego zamieszkania Komedy, zadała sobie także wiele trudu poszukując ludzi, którzy znali kompozytora, w tym także jego ostatniej partnerki, obecnie cierpiącej na demencję pensjonariuszki zakładu opieki. Okazało się też, że dom, w którym mieszkał i przy którym miał wypadek, nie istnieje...

Grzebałkowska kończy swoją opowieść wzruszającą sceną, rozgrywającą się w warszawskim szpitalu, do którego przetransportowano Komedę. Jest 23 kwietnia 1969 roku. Życie toczy się jak gdyby nic się nie stało: PAP podaje, że Leopold Teliga opuścił port w Las Palmas, wieczorem wystąpi w Filharmonii Narodowej saksofonista jazzowy Nathan Davis... Tymczasem w południe stan Krzysztofa się pogarsza. Wiozą go na reanimację. Zofia biegnie za noszami i otula wystające spod kołdry nogi męża swoim swetrem...

Magdalena Grzebałkowska dokonała rzeczy pozornie niemożliwej. Nie tylko opowiedziała historię niezwykle utalentowanego artysty i powszechnie lubianego człowieka, który jako jeden z nielicznych zrobił (w tamtych czasach!) międzynarodową karierę. Potrafiła także przywołać ów miniony świat - z jego kolorami, atmosferą, obyczajowością, pomimo że sama jej nie zaznała, ponieważ należy do zupełnie innego pokolenia. Do tego zaś potrzeba nie tylko talentu, ale także pewnej wrażliwości i wyobraźni. Tego zaś odmówić jej nie sposób.

Książka Magdaleny Grzebałkowskiej "Komeda. Osobiste życie jazzu" ukazała się w Wydawnictwie Znak w 2018 roku.

Agencja Muzyczna Polskiego Radia prezentuje Krzysztof Komeda Trzciński w Polskim Radiu

Na 17 marca Agencja Muzyczna Polskiego Radia zaplanowała premierę wyjątkowego wydawnictwa. Wszystkie osiem płyt z nagraniami wybitnego pianisty i kompozytora Krzysztofa Komedy Trzcińskiego, wydawane oddzielnie w latach 2014-2019, trafią teraz do sprzedaży razem.

Krzysztof Komeda Trzciński był jedną z najważniejszych postaci początków ery jazzu w Polsce. Jego obecność na jazzowej scenie w latach 50. i 60. ubiegłego stulecia wywarła trwały ślad na stylu, który później nazwano polską szkołą jazzu. 

W ciągu piętnastu lat swojej muzycznej aktywności (zmarł tragicznie w kwietniu 1969 roku) Komeda skomponował też muzykę do ponad pięćdziesięciu filmów polskich i zagranicznych. Zaczął od szkolnej etiudy Romana Polańskiego „Dwaj ludzie z szafą”, komponując potem muzykę do niemal wszystkich filmów tego reżysera wyprodukowanych w Polsce i zagranicą, powstałych za życia kompozytora, łącznie z „Rosemary’s Baby”. Zatytułowana „Sleep Safe and Warm” kołysanka z tego filmu na stałe weszła do kanonu najwspanialszej światowej muzyki filmowej. 

Pierwsza płyta z serii „Krzysztof Komeda w Polskim Radiu” została przygotowana w Agencji Muzycznej w roku 2014. Od tamtego czasu ukazało się osiem albumów, ostatni w połowie roku 2019. To duża część nagrań, jakich Krzysztof Komeda dokonał w studiach Polskiego Radia, w latach 1952-1967, bądź które zostały zarejestrowane przez Polskie Radio w czasie festiwali Jazz Jamboree. Na ostatniej płycie, symptomatycznie zatytułowanej „Suplement”, znajduje się niezwykle ciekawa, prawie półgodzinna rozmowa, którą Magdalena Konopka przeprowadziła z Artystą w roku 1967. 

Wielkie zainteresowanie twórczością Krzysztofa Komedy Trzcińskiego i niezwykła popularność jego płyt wydawanych przez Polskie Radio stały się impulsem do przygotowania w Agencji Muzycznej Polskiego Radia specjalnego wydawnictwa – zestawu zawierającego wszystkie osiem płyt serii „Krzysztof Komeda w Polskim Radiu”.

informacja prasowa

Radiowa Trójka wspomina Krzysztofa Komedę w 50. rocznicę śmierci artysty

23 kwietnia mija dokładnie 50 lat od śmierci Krzysztofa Komedy – kompozytora i pianisty jazzowego, autora muzyki do 65 filmów. Chcąc upamiętnić życie i dorobek słynnego artysty radiowa Trójka przygotowała kilka poświęconych mu audycji. Nie zabraknie również muzyki Komedy – w jego autorskim wykonaniu oraz w interpretacji innych artystów.

Krzysztof Komeda, prasowe

Już w porannym „Zapraszamy do Trójki” (godz. 6.00-9.00) było można wysłuchać rozmowy Michała Margańskiego z Janem Ptaszynem Wróblewskim – przyjacielem Komedy i muzykiem jego zespołów – o życiu i twórczości tego niezwykłego artysty.

W popołudniowym „Zapraszamy do Trójki”, około godz. 18.40, wyemitowany zostanie reportaż Jakuba Tarki pt. „Sam jazz”. – Krzysztof Trzciński ukończył studia medyczne i pracował w Klinice Laryngologicznej w Poznaniu. Już wtedy, pod pseudonimem Komeda, rozpoczął największą przygodę – z muzyką jazzową. Grał w różnych zespołach. Do momentu, gdy w 1956 r. założył – wspólnie z m.in. Janem Ptaszynem Wróblewskim – Komeda Sextet, który wzbudził ogromne zainteresowanie na 1. Festiwalu Jazzowym w Sopocie. Największy, międzynarodowy rozgłos  przyniosła mu muzyka filmowa, dziś będąca już częścią historii Dziesiątej Muzy. Jaki był prywatnie, jak był odbierany w środowisku? – opowiedzą o tym Marek Gaszyński i pasierb Komedy – Tomasz Lach – mówi autor reportażu.

O godz. 20.00 koncert EABS, czyli Electro-Acoustic Beat Sessions z Muzycznego Studia im. Agnieszki Osieckiej. Wrocławska supergrupa pod wodzą Marka Pędziwiatra zaprezentuje materiał z debiutanckiego albumu „Repetitions (Letters to Krzysztof Komeda)” – w całości poświęconemu twórczości legendy jazzu. Znalazły się na nim wyselekcjonowane i nowocześnie zinterpretowane (jest tu hip-hop, jungle i drum’n’bass) utwory Komedy do etiud baletowych, filmów fabularnych, krótkich metraży, dokumentów, animacji oraz kompozycji ilustrujących wiersze polskich poetów. Za tę płytę EABS otrzymali nagrodę Mateusza Trójki 2017 w kategorii: „Wydarzenie jazzowe”.

A wreszcie o godz. 21.05 w „Klubie Trójki” nadany zostanie, we fragmentach, archiwalny wywiad z 1967 roku Magdaleny Konopki z Krzysztofem Komedą o jego drodze do środowiska jazzowego, początkach muzykowania i pierwszych publicznych występach. Autorka pytała w nim artystę m.in. dlaczego wybrał jazz nowoczesny, a nie tradycyjny i o problemy ze skompletowaniem kolejnych zespołów jazzowych. Nie zabrakło również takich wątków, jak współpraca z reżyserami Romanem Polańskim, Andrzejem Wajdą, Jerzym Skolimowskim i jego spojrzenia na rolę muzyki w filmie. W tej audycji również rozmowa Katarzyny Borowieckiej z Michałem Margańskim oraz Mariuszem Gradowskim – muzykologiem i dziennikarzem radiowej Dwójki, znawcą twórczości Komedy.

Ponadto przez cały dzień w Trójce będzie można usłyszeć wypowiedzi współczesnych polskich muzyków na temat Komedy, które nagrał i opracował Michał Margański.

Przypominamy, że w sklepie Polskiego Radia (sklep.polskieradio.pl/) dostępne są, wydane przez Agencję Muzyczną Polskiego Radia płyty z wyjątkowej serii „Komeda w Polskim Radiu” oraz dedykowany mu album z cyklu „Polish Radio Jazz Archives”.

informacja prasowa

Polskie Radio wspomina Krzysztofa Krawczyka

W Wielki Poniedziałek odszedł Krzysztof Krawczyk – wybitny wokalista i Przyjaciel Polskiego Radia. Publiczny nadawca upamiętni na swoich antenach życie i twórczość artysty m.in. emitując jego największe przeboje, ale również mniej znane utwory. Nie zabraknie archiwalnych wywiadów z wokalistą Trubadurów i znakomitym, solowym twórcą.

Krzysztof Krawczyk, materiały prasowe

W Jedynce przez cały dzień, w każdej godzinie pojawią się piosenki Krzysztofa Krawczyka. W poświęconych artyście „Czterech Porach Roku” (godz. 9.00-12.00) m.in. o tym, jak się można nauczyć trudnego chwytu barre? Jak powstali Trubadurzy? Czy zmienność jest niezbędną cechą każdego artysty? O tym opowiedzą – wspominając Przyjaciela – Trubadurzy: Ryszard Poznakowski i Marian Lichtman oraz Andrzej Piaseczny i Maria Szabłowska. Posłuchamy fragmentów kilku wywiadów Krzysztofa Krawczyka dla Polskiego Radia i Jedynki i... westchniemy, bo „To co dał nam świat, niespodzianie zabrał los…”. „Muzyczna Jedynka” (13.00-15.00) w całości poświęcona będzie artyście i jego różnorodnej karierze – wśród gości m.in. Andrzej Smolik, Muniek, Wojciech Trzciński. Po godz. 20.00 koncert  Krawczyka z archiwum Polskiego Radia. 

Dwójka emitować będzie utwory Boba Dylana w interpretacji Krzysztofa Krawczyka, ale wspomni zmarłych również wczoraj: aktora, reżysera i scenarzystę Zygmunta Malanowicza oraz Marcina Błażewicza – kompozytora i wykładowcę Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie.

Muzyka Krzysztofa Krawczyka towarzyszyć będzie słuchaczom Trojki przez cały dzień – najczęściej w jego nieoczywistych utworach. W „Tonacji Trójki” (godz. 18.05) Aleksandra Kaczkowska przedstawi muzyczne wspomnienie o artyście.

Czwórka także wspomina Krzysztofa Krawczyka. W ostatnim czasie popularność wokalisty wzrastała wśród młodych słuchaczy i m.in. była motywem przewodnim jednego z wieczorów sylwestrowych w Czwórce. Jego utwory oraz archiwalne wypowiedzi pojawią się w audycji „Muzyczny lunch” (godz. 13.05). Także we wtorek fragmenty podcastu Czwórki z licznymi wypowiedziami artysty w „Strefie Prywatnej” (godz. 20.05). Podcast będzie można znaleźć na platformie podcasty.polskieradio.pl oraz na innych platformach streamingowych.

Krzysztof Krawczyk urodził się 8 września 1946 roku. Debiutował w 1963 roku w zespole Trubadurzy, z którym pracował do 1976 roku. Z Trubadurami nagrał 9 płyt, kolejne ponad 100 jako wykonawca solowy – od 1971 roku. Kariera artystyczna Krawczyka trwała ponad 50 lat. Jego popularność wyznaczają tysiące kilometrów przebytych w Europie i na świecie tras koncertowych oraz wielka liczba nagród i wyróżnień. Należał do najczęściej występujących polskich piosenkarzy. Wylansował wiele przebojów. W swojej karierze śpiewał i nagrywał płyty z różnorodną muzyką: od popu, poprzez rhythm & bluesa, swing, soul, jazz, rock'n'rolla, country, tango, kolędy, piosenki i pieśni religijne, po dance, folk, funky, reggae, muzykę cygańską i biesiadną. Był Przyjacielem Polskiego Radia, wielokrotnie występował na koncertach w ramach trasy „Lata z Radiem” Jedynki.

informacja prasowa

10. Festiwal Muzyki Filmowej Krzysztofa Komedy 2018

21 kwietnia rozpocznie się w Warszawie 10. jubileuszowa edycja FESTIWALU  MUZYKI FILMOWEJ  KRZYSZTOFA KOMEDY .  Festiwal potrwa  3 dni.  Koncerty odbędą się w Studiu Koncertowym Polskiego Radia im. W. Lutosławskiego oraz Sali Kameralnej Filharmonii Narodowej.

 Festiwal jest miejscem do konfrontacji twórczości „Chopina polskiego jazzu”  oraz miejscem spotkań polskich i europejskich artystów, twórców różnych dyscyplin, których inspiruje  twórczość naszej  „ikony muzycznej”.   

Specjalne koncerty i premiery z udziałem polskich i europejskich gwiazd jazzu i  jazzowych odkryć, różnorodne wystawy, pokazy filmów z muzyką Komedy, to atrakcje festiwalu.

Festiwal Muzyki Filmowej Krzysztofa Komedy

O rozmachu przedsięwzięcia świadczy udział polskich gwiazd i wybitnych artystów w poprzednich edycjach  którzy wystąpili w specjalnych i premierowych projektach m.in.: Tomasz Stańko, Michał Urbaniak,

Urszula Dudziak, Zbigniew Namysłowski, Jerzy Milian, Leszek Możdżer, Andrzej Jagodziński, Kattorna, Paweł Kaczmarczyk, Adam Bałdych, Marcin Wasilewski , Vladislav Adzik Sendecki, Krzesimir Dębski,  Andrzej Olejniczak, Joachim Mencel, Motion Trio, Atom String Quartet, Oleś Brothers & Christopher Dell , Janusz Olejniczak.

  

Leszek Możdżer i Zohar Fresco wystąpili w Warszawie w Studio Koncertowym Polskiego Radia im. W. Lutosławskiego w ramach V FESTIWALU MUZYKI FILMOWEJ K. KOMEDY - 20.04.2013.

Gośćmi festiwalu były gwiazdy prestiżowych wytwórni europejskich z ACT  Music oraz ECM Records  –

Radio String Quartet Vienna , Bobo Stenson, Ketil Bjørnstad, Tore Brunborg, Tord Gustavsen , którzy specjalnie na festiwal grali autorskie wersje utworów Komedy.

Festiwal gościł  wybitnych reżyserów, aktorów , krytyków filmowych jak: Jerzy Kawalerowicz, Janusz Morgenstern, Lucyna Winnicka, Leon Niemczyk, Andrzej Bukowiecki,  Janusz Wróblewski.

 

Krzysztof Komeda/prasowe

Krzysztof Komeda Trzciński. Najsłynniejszy polski kompozytor muzyki jazzowej i filmowej, którego utwory zyskały światowy rozgłos. Pianista, jeden z najwybitniejszych reprezentantów „ polskiej szkoły jazzu”. W ciągu zaledwie jedenastu lat stworzył muzykę do ponad 65 filmów polskich i zagranicznych. Wywarł duży wpływ na nowoczesną polską i europejska muzykę. Zmarł w Warszawie 23 kwietnia 1969 roku .

informacja prasowa