G.F. Händel: "Mesjasz" w Narodowym Forum Muzyki /zapowiedź koncertu/

16 stycznia 2022 roku w Narodowym Forum Muzyki we Wrocławiu zabrzmi oratorium "Mesjasz" Georga Friedicha Händla w wykonaniu Wrocławskiej Orkiestry Barokowej i solistów. 

RIAS Kammerchor / © Matthias Heyde

Oratorium "Mesjasz" Georga Friedricha Händla należy do największych arcydzieł muzycznych sztuki baroku. Chociaż jego autor był Niemcem, wielką sławę i uznanie zdobył w Anglii, gdzie darzono go wielką estymą. Od momentu prawykonania w 1742 roku w Dublinie "Mesjasz" nigdy nie stracił na popularności. W Narodowym Forum Muzyki utwór ten zabrzmi pod dyrekcją Justina Doyle`a -  głównego dyrygenta i dyrektora artystycznego RIAS Kammerchor.

Anglicy mieli wyjątkowe upodobanie do muzyki chóralnej. Ponieważ opery włoskie pomału wychodziły z mody ze względu na niezrozumiały język, Händel wpadł na pomysł pisania utworów chóralnych po angielsku, czym zaskarbił sobie życzliwość zarówno wykonawców, jak i odbiorców. Jego oratoria są pozbawionymi akcji scenicznej odpowiednikami oper. Mesjasz składa się z trzech części. 

Angielskie wydanie oratorium "Mesjasz"

Treścią pierwszej jest nadejście Zbawiciela. W drugiej poznajemy historię jego życia, śmierci i zmartwychwstania, natomiast trzecia jest zapowiedzią zbawienia całej ludzkości. Wiele jest tu odcinków niezmiernie efektownych i mocno zapadających w pamięć słuchacza. W arii The trumpet shall sound, anonsującej Sąd Ostateczny, basowi towarzyszy trąbka, w przeznaczonej dla tego głosu Why do the nations so furiously rage together akompaniament oparty jest na szybkich powtórzeniach dźwięków, gwałtownych skokach interwałowych i melizmatach na słowie rage (szaleć). W innym miejscu słowom opowiadającym o zmartwychwstaniu towarzyszy wznosząca melodia głosu solowego. Najbardziej znanym fragmentem oratorium jest wieńczący drugą jego część chór Alleluja. Kontrast pomiędzy zawołaniami chóru i epizodami utrzymanymi w technice imitacyjnej utrzymują uwagę słuchaczy w napięciu.

Kompozytor w swoich utworach proponował słuchaczom efektowne i niekonwencjonalne jak na tamte czasy fuzje stylistyczne. Ostra rytmika wskazuje na inspiracje muzyką taneczną, z fragmentami tymi sąsiadują jednak kunsztowne odcinki polifoniczne. Komunikatywna, pełna życia, efektowna i optymistyczna muzyka "Mesjasza" sprawia, że dzieło to nadal cieszy się ogromną popularnością.

Wykonawcy:

Justin Doyle – dyrygent

Julia Doyle – sopran

Tim Mead – kontratenor

Thomas Hobbs – tenor

Johannes Weisser – bas

RIAS Kammerchor

Wrocławska Orkiestra Barokowa

Program:

G.F. Händel Mesjasz – oratorium HWV 56

I część

[55']

***

II część

III część

[80']

informacja prasowa

.........................................................................................................................................

Relację z koncertu oratorium "Mesjasz" G.F. Händla w 2016 roku  znajdziecie pod tym linkiem.

Wydarzenia w Muzeum Narodowym we Wrocławiu i oddziałach 12–17.09.2023

 Kolekcja polskiej sztuki współczesnej Muzeum Narodowego we Wrocławiu liczy ponad 20 tysięcy eksponatów, ale muzealne sale mają swoje wystawiennicze limity, dlatego w cyklu #dziełomiesiąca prezentowane są wybrane prace nieeksponowana na co dzień na wystawie stałej. We wrześniu w Pawilonie Czterech Kopuł będzie można obejrzeć serię szkiców Jana Sawki do niezrealizowanego malarsko-świetlnego spektaklu „Mesjasz”, który miał być integralną częścią Międzynarodowego Festiwalu Oratoryjno-Kantatowego Wratislavia Cantans w 1992 roku. Na 49 kartach i 15 modelach ten znakomity artysta stworzył propozycje iluminacji najważniejszych budowli publicznych Wrocławia.

Jan Sawka, Mesjasz, 1992, fot. W. Rogowicz 

#dziełomiesiąca

Jan Sawka, szkice do projektu plastycznego „Mesjasz” w ramach

festiwalu „Wratislavia Cantans”, 1992

5 września – 7 pażdziernika 2023

Seria szkiców Jana Sawki do niezrealizowanego malarsko-świetlnego spektaklu „Mesjasz”, który

miał być integralną częścią Międzynarodowego Festiwalu Oratoryjno-Kantatowego Wratislavia

Cantans w 1992 roku, to dzieło miesiąca prezentowane we wrześniu w Pawilonie Czterech Kopuł.

Na 49 kartach i 15 modelach ten znakomity artysta stworzył propozycje iluminacji najważniejszych

budowli publicznych Wrocławia, m.in. kościołów św. Wojciecha i NMP na Piasku, Ratusza, Gmachu

Głównego Uniwersytetu Wrocławskiego czy Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

„Informujemy melomanów, zwłaszcza wrocławskich, że z urlopów należy powrócić przed

6 września….” – tak troskliwie nawoływała lokalna prasa w 1992 r. 6 września we Wrocławiu

rozpoczęła się 27. edycja Międzynarodowego Festiwalu Oratoryjno-Kantatowego Wratislavia

Cantans. 

Muzyczne święto nad Odrą rozpoczęły i stosownie zwieńczyły dwa wykonania

najsłynniejszego dzieła G.F. Händla „Mesjasz”. Organizatorzy chcieli w ten sposób uczcić 250-lecie

prawykonania tego oratorium pod dyrekcją samego kompozytora w Dublinie.

Program festiwalu obfitował w wiele wyjątkowych muzycznych wydarzeń. Zabrakło w nim jednak

plenerowej instalacji plastyczno-muzycznej, którą specjalnie na tę okazję skrupulatnie i z rozmachem

zaprojektował Jan Sawka – malarz, grafik, scenograf i architekt, który od 1977 r. mieszkał na stałe

w Stanach Zjednoczonych, lecz swoje projekty realizował na całym świecie.

Z Wrocławiem artysta był związany już studiów i pierwszych praktyk, kiedy jako swoisty rzecznik

polskiej kontrkultury przez wiele lat był odpowiedzialny za oprawę graficzną m.in.

Międzynarodowego Studenckiego Festiwalu Teatru Otwartego czy festiwalu Jazz nad Odrą – i to

właśnie jazzowe projekty z lat 70. są jednymi z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych

prac artysty. Działania opozycyjne Sawki w grupie wrocławskich artystów (J.J. Aleksiun,

J. Czerniawski, E. Get-Stankiewicz), których prace zaprezentowano na wystawie „Czterech”

w Muzeum Plakatu w Wilanowie w 1976 r., doprowadziły ostatecznie do wydalenia go z kraju,

z którym jednak nigdy się nie rozstał. Realizował i dostarczał swoje projekty korespondencyjnie,

a kiedy w końcu przyjechał do Polski, prezentował w wielu miastach swoje prace na wystawach pod

wspólną nazwą „The Returns (Powroty)”.

Na festiwal Wratislawia Cantans artysta rozrysował na 49 kartach propozycję iluminacji ważniejszych

budowli publicznych, które miały towarzyszyć händlowskiej edycji Wratislavia Cantans. W szkicach

artysta zawarł przemyślane wizualizacje, wstępnie zaprojektowane konstrukcje, rozwiązania

technologiczne, widoki z lotu ptaka, rzuty boczne budynków oraz wykazy potrzebnych sprzętów czy

przeliczenie obsługi oświetlenia. Do projektu „Mesjasz” Sawka dołączył także niewielkie, opracowane

z dwóch stron, modele sztandarów, które docelowo miały wypełnić przestrzeń południowej strony

Rynku między Sukiennicami a pomnikiem Aleksandra Fredry. Artysta zaplanował w tej przestrzeni 15 płacht podwieszonych po łuku, jedna za drugą, na delikatnych konstrukcjach, eksponowanych zmieniającymi się

układami świateł.

Po koncercie inauguracyjnym w katedrze św. Marii Magdaleny, a dokładnie po zakończeniu

oratorium, na fasadzie kościoła miał rozjarzyć się mieniącymi kolorami symboliczny „Mesjasz”

o wysokości 6 metrów i rozpiętości skrzydeł 3 metry. Sawka chciał, by przez cały czas trwania

festiwalu postać ta rozświetlała się po zmroku i pulsowała fluorescencyjnymi kolorami, którymi

pokryte było całe płótno.

Po świetlnej uwerturze w mieście miały rozpocząć się projekcje na budynkach, które artysta wybrał

ze względu na znakomitą ekspozycję i wyjątkową prezencję. Miał być wśród nich kościół

św. Wojciecha, kościół NMP na Piasku, Ratusz, Gmach Główny Uniwersytetu Wrocławskiego czy

Muzeum Narodowe we Wrocławiu, dla których stworzył stosowne szkice.

Na fasadzie budynku Muzeum Narodowego miała zostać wyświetlona iluminacja z motywem oczu.

W ten sposób Sawka chciał szczególnie wyeksponować miejsce wystawy prac swoich oraz Eugeniusza

Geta-Stankiewicza i Anny Skibskiej, a także miejsce koncertu uświetniającego wernisaż, który był

zorganizowany w ramach festiwalu. Finalnie na tej wystawie zaprezentowano także wszystkie rysunki

przygotowawcze do projektu „Mesjasz”, który nie doszedł do skutku, ponieważ niemal w ostatniej

chwili wycofał się jego sponsor.

Justyna Chojnacka

Dział Grafiki i Rysunku Współczesnego Muzeum Narodowego we Wrocławiu

Animacje szkiców: https://mnwr.pl/w-bialych-rekawiczkach-jan-sawka/

Prezentację z cyklu #dziełomiesiąca dopełni w dniu 24 września o g. 16:00 wykład Justyny Chojnackiej pt. „Jan Sawka. Architekt spektakli multimedialnych”. Prelegentka przyjrzy się innym, pokrewnym w charakterze, realizacjom tego znakomitego artysty. Przeanalizowana zostanie propozycja Sawki na rozświetlenie wrocławskich budynków w ramach Międzynarodowego Festiwalu Oratoryjno-Kantatowego Wratislavia Cantans w 1992 roku, a także zaprezentowane projekty zrealizowane później w Tokio, Houston, Teksasie czy ukończony tuż przed śmiercią spektakl multimedialny „Voyage”.

Z kolei 20 września o g. 12:00 Iwona Gołaj poprowadzi warsztaty dla dorosłych, którego uczestnicy, inspirując się pomysłami Jana Sawki, stworzą własne projekty dekoracji gmachu Pawilonu Czterech

Kopuł.

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

16.09, g. 12:00

Pałace Wrocławia – wykład Anny Zwiech w ramach cyklu „Mój Śląsk. Fascynacje”. Wydarzenie towarzyszące Europejskim Dniom Dziedzictwa

Będzie to opowieść o dawnych budowlach pałacowych istniejących we współczesnej przestrzeni architektonicznej Wrocławia, które w przeszłości pełniły funkcję reprezentacyjno-mieszkalną, obecnie zaś wiele z nich mieści muzea, biblioteki, hotele czy służy jako siedziby instytucji.

Wstęp wolny

Miejsce: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, s. 116

16.09, g. 15:00

Ciekawostki muzealne: „Śladami Piastów śląskich” [PJM] – oprowadzanie dla dzieci i dorosłych (Głuchych) z tłumaczeniem na polski język migowy. Prowadzenie: Sławomir Ortyl, tłumaczenie PJM: Elżbieta Resler

Uczestnicy spotkania obejrzą wizerunki władców i książąt z dynastii Piastów z „Pocztu królów Polski” Jana Matejki oraz poznają kilka ciekawostek z życia artysty. Omówione zostaną: drzewo genealogiczne książąt wrocławskich, detale na sarkofagach Henryka II Pobożnego i Henryka IV Probusa oraz zagadkowe losy ich szczątków, legenda o św. Jadwidze śląskiej, kultura rycerska i wreszcie obraz, na którym… zamalowano księcia.

Bilety w cenie 3 zł

Zapisy: edukacja@mnwr.pl, 71 372 51 48

Miejsce: Muzeum Narodowe we Wrocławiu

16.09, g. 16:00

Szlakiem paradoksów przez wystawy stałe – spotkanie dla osób 60+ w ramach obchodów Wrocławskich Dni Seniora, prowadzanie: Grzegorz Wojturski

Spacer tematyczny po wystawach stałych Muzeum Narodowego we Wrocławiu będzie okazją do poznania historii zawierających nieoczywiste perypetie bohaterów i zaskakujące finały. Na pozór sprzeczne emocje i decyzje postaci przedstawionych w opowieściach z kart Biblii, historii świata lub mitologii są świadectwem różnorodności ludzkich charakterów i postaw; są też przestrogą przed stereotypowym, powierzchownym myśleniem o takich wartościach jak miłość, nienawiść, śmierć, poświęcenie czy doświadczanie satysfakcji życiowej.

Wstęp wolny

Zapisy: edukacja@mnwr.pl, 71 372 51 48

Miejsce: Muzeum Narodowe we Wrocławiu

17.09, g. 12:00

Jak dawniej bywało, czyli o przemianach obyczajów – wykład Jadwigi Jasińskiej-Sadury w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa

Spotkanie poświęcone zmianom w obrębie różnych dziedzin: wychowania dzieci, podejścia do rodziny, relacji żona–mąż, rozrywek, mody, tradycji czy przesądów – zilustrowane dziełami sztuki i fotografiami.

Wstęp wolny

Miejsce: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, s. 116

List powitalny z okazji przybycia do Książa pary książęcej: Hansa Heinricha XV Hochberga 
księcia von Pless i Mary (Daisy) von Pless, fot. B. Lekarczyk-Cisek

Muzeum Etnograficzne

16.09, g. 17:00

„Chłopki. Opowieść o naszych babkach” – spotkanie z autorką książki Joanną Kuciel-Frydryszak. Wydarzenie w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa

Chłopki, wieśniaczki, włościanki. Dziewczynki, które marzą o szkole, ale muszą pomagać w polu, więc chodzą do niej tylko zimą; dziewczęta na wydaniu, które modlą się, by nie wyjść „za dziada” albo wdowca z czwórką dzieci. Biedne gospodynie, ale też żony bogatych kmieciów – wiecznie zapracowane, dla siebie samych nieważne, poświęcające się dla rodziny. Często lekceważone, od dziecka przyuczane do służenia innym, pracy ponad siły i godzenia się z najgorszym, niewybranym przez siebie losem. O czym marzyły? Za czym tęskniły? Co odmieniało ich los?

Wstęp wolny

Miejsce: Muzeum Etnograficzne

17.09, g. 12:00

Kasztanowe ludki – warsztaty rodzinne dla dzieci w wieku 7–12 lat w ramach cyklu „ETNO w południe”, prowadzenie: Julia Szot

Na zajęciach stworzymy figurki z kasztanów i innych darów jesieni. Spróbujemy poruszyć wyobraźnię i w liściach, łupinach i korze dostrzec zwierzęta i ludziki. To będą zajęcia dla cierpliwych, ale dostarczające inspiracji i sporej dawki satysfakcji!

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja@muzeumetnograficzne.pl, 71 344 33 13

Miejsce: Muzeum Etnograficzne

17.09, g. 17:00

„Pamiętnik” – spektakl dokumentalny. Przedstawienie w wykonaniu Klaudii Kący-Jasic (reż. Jolanta Sakowska, scen. Jerzy Welter). Wydarzenie w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa

Monodram powstał w oparciu o tekst autentycznego pamiętnika przywołującego dramatyczne przeżycia dziecka, którym była w czasie wojny i tuż po jej zakończeniu autorka zapisków. Treść wspomnień odczytuje po śmierci babci jej wnuczka, dla której pamiętnik został napisany. Tekst odsłania wrażliwość i wewnętrzne bogactwo autorki, co bohaterkę przedstawienia skłania do refleksji i stawiania pytań o to, dlaczego tak często brakuje nam czasu na rozmowę i odwagi na zadanie prostych pytań bliskiej przecież osobie. Spektakl odwołuje się do doświadczenia powszechnego, bo jakże często przychodzi nam żałować, że nie zapytaliśmy o coś bliskich, póki żyli. Jakże często zbyt późno dowiadujemy się, że ktoś był świadkiem i uczestnikiem niezwykłych wydarzeń. W monodramie przyjęta została perspektywa młodego człowieka, który by poznać prawdę o przeszłości, ma już tylko do czynienia z zatartymi śladami.

Spektakl dokumentalny zrealizowany we współpracy z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego

Premiera 2019 roku we Wrocławiu, Teatr na Faktach

Czas trwania: 50 min.

Wstęp wolny

Miejsce: Muzeum Etnograficzne

Szafa wrocławska, Śląsk, Wrocław, ok. 1760, wystawa "Szaleństwo rokoka!",
fot. B. Lekarczyk-Cisek

Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

12.09, g. 12:00

„Szaleństwo rokoka!” – oprowadzanie dla seniorów. Spacer po wystawie czasowej „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)” – wydarzenie w ramach Wrocławskich Dni Seniora

Ekspozycja jest pierwszą w historii muzealnictwa próbą zaprezentowania do tej pory niedostrzeganego, niedocenianego i pomijanego zjawiska w sztuce regionu jakim było rokoko. To także demonstracja zmian stylistycznych, które miały miejsce na Śląsku w drugiej połowie XVIII w., również ponownego zafascynowania nimi na przełomie XIX i XX w., a wreszcie szukania odpowiedzi na pytanie, czy ta stylistyka interesuje i fascynuje współczesnych.

Wstęp z biletem na wystawę czasową, wstęp wolny dla osób 60+.

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

15.09, g. 16:00

O czwartej pod Kopułami – oprowadzanie po wystawie czasowej „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)”

A może by tak zacząć weekend od spotkania ze sztuką? Pawilon Czterech Kopuł zaprasza na oprowadzanie po wystawie czasowej, będącej pierwszą w historii muzealnictwa próbą zaprezentowania do tej pory niedostrzeganego, niedocenianego i pomijanego zjawiska w sztuce regionu jakim było rokoko. To także demonstracja zmian stylistycznych, które miały miejsce na Śląsku w drugiej połowie XVIII w., również ponownego zafascynowania nimi na przełomie XIX i XX w., a wreszcie szukania odpowiedzi na pytanie, czy ta stylistyka interesuje i fascynuje współczesnych.

Wstęp z biletem na wystawę czasową

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

16.09, g. 11:00

Sznurówka, bawet, rogówka – warsztaty plastyczno-ruchowe Barbary Przerwy dla dzieci w wieku 6–10 lat w ramach cyklu „Muzealne poruszenie”

Sznurówka, rogówka, cztery bawety… Kto chciał pięknie w rokoku wyglądać, musiał znać różne modowe sekrety!

Zapraszamy do podziwiania zabytkowych strojów na wystawie „Szaleństwo rokoka!”, omówimy dokładnie, z jakich elementów składała się suknia typu francuskiego oraz wykwintny strój męski. Dziecięce portrety będą inspiracją dla uczestników warsztatów do zaprojektowania stroju w stylu rokokowym.Wstęp z biletem na wystawę czasową, wstęp wolny dla osób 60+.

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

16.09, g. 11:00

Nie tylko Rydet – obrazy polskiej wsi na fotografiach z kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Wykład Aleksandry Szwedo w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa

Obraz polskiej wsi i jej mieszkańców utrwalił się w historii fotografii głównie dzięki „Zapisowi socjologicznemu” Zofii Rydet. Podczas wykładu zostaną zaprezentowane mniej znane prace artystów fotografików przedstawiające wiejski habitat.  

Wstęp wolny

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

17.09, g. 13:00

Oprowadzanie w języku niemieckim po wystawie czasowej „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)”. Prowadzenie: Nicole Ullrich

Ekspozycja jest pierwszą w historii muzealnictwa próbą zaprezentowania do tej pory niedostrzeganego, niedocenianego i pomijanego zjawiska w sztuce regionu jakim było rokoko. To także demonstracja zmian stylistycznych, które miały miejsce na Śląsku w drugiej połowie XVIII w., również ponownego zafascynowania nimi na przełomie XIX i XX w., a wreszcie szukania odpowiedzi na pytanie, czy ta stylistyka interesuje i fascynuje współczesnych.

Wstęp z biletem na wystawę czasową

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

17.09, g. 11:00

Rokokowe kwiatki do skrzaciej chatki – rodzinne warsztaty Sławomira Ortyla dla dzieci w wieku 3–5 lat, w ramach wydarzeń towarzyszących wystawie „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)”

Dawno, dawno temu żyła na świecie królowa Maria Antonina. Wyczerpana pałacowymi intrygami na wersalskim dworze, królowa rozkazała zbudować wioskę z pięknymi chatkami, spichlerzami a nawet młynem. A gdy wioska już stanęła, władczyni zamieszkała w położonej pośrodku (murowanej, rzecz jasna) chatce. I udając pasterkę pasała (wykąpane i wypachnione ponoć) owce, zbierała z kurnika (co oczywiste, wymyte wcześniej przez służącą) jajka. I w ogóle miło spędzała tam czas, spacerując nad brzegiem jeziora i tańcząc przy dźwiękach plenerowej orkiestry. A gdy tę historię poznały wrocławskie krasnale, zapragnęły podobnych chatek! Nie masz wyjścia… musisz przyjść, by pomóc im w budowie!

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

17.09, g. 12:00

Rokokowy wdzięk. Ubiory i wnętrza na Śląsku – Oprowadzanie w stroju z epoki po wystawie czasowej „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)”, prowadzenie: Anna Prorok

Rokokowa stylistyka w XVIII stuleciu widoczna była – obok architektury, malarstwa i rzeźby – także w dziełach rzemiosła artystycznego takich jak ubiory, meble, szkło, ceramika i złotnictwo. Na wystawie zobaczyć można m.in. suknie dworskie w stylu francuskim i angielskim, stroje męskie, kamizelkę króla Fryderyka II, sznurówki i haftowane pantofelki. Sferom życia codziennego arystokratów i mieszczan na Śląsku towarzyszyły meble, naczynia szklane, ceramiczne i metalowe.

Uczestnicy oprowadzania obejrzą także elementy wyposażenia z Pałacu Królewskiego we Wrocławiu: żyrandol, zwierciadło, porcelanowy serwis i kartonierę, a przy okazji dowiedzą się, jak jadano, bawiono się na balach i polowano.

Prelegentka wystąpi w kostiumie historycznym według wzorów z połowy XVIII stulecia.

Wstęp z biletem na wystawę czasową

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

informacja prasowa

"Mesjasz": genialne dzieło Händla /relacja/

Piękna muzyka, wzniosłe słowa i wspaniali wykonawcy arcydzieła G. F. Händla w Narodowym Forum Muzyki we Wrocławiu - relacja z koncertu, który odbył się 10 kwietnia 2016 roku.

Ruby Hughes Ruby Hughes  (sopran), foto B. Beszlej

Dzięki koncertom w Narodowym Forum Muzyki wrocławska publiczność regularnie i dogłębniej poznaje twórczość Fryderyka Georga Händla. W ubiegłym roku poświęcono temu kompozytorowi całą Akademię, ale i podczas kolejnych edycji festiwalu Wratislavia Cantans  jego kompozycje pojawiały się nieomal regularnie. Zawsze w najznakomitszym wykonaniu. że wspomnę choćby niezapomnianego "Salomona" w interpretacji Paula McCreesha czy arie z oper Händla w wykonaniu Julii Lehznevej. 10 kwietnia jednak mieliśmy do czynienia z najsłynniejszym utworem  wielkiego kompozytora - z oratorium "Mesjasz". 

Jak powstało arcydzieło

Kiedy słucha się tak pięknej muzyki, to trudno uwierzyć, że powstała ona w okresie dla kompozytowa bardzo trudnym, a w dodatku w stosunkowo krótkim czasie - trzech i pół tygodnia. Był to okres, kiedy Händla po prostu bojkotowano w Londynie. Jego biograf Romain Rolland opowiada, że stworzono rodzaj koalicji przeciw kompozytorowi: starano się, aby na jego koncertach sale świeciły pustkami, opłacano ludzi zdzierających afisze, zmawiano się, aby zapraszać gości w dniach, gdy grane były jego oratoria, by w ten sposób odebrać mu słuchaczy... Dopiero po wielu latach uznano go za niekwestionowanego następcę Henry Purcella, wcześniej jednak borykał się nie tylko z brakiem akceptacji, ale wręcz z wrogością Anglików. Toteż chętnie skorzystał z zaproszenia do Dublina, by poprowadzić tam kilka koncertów, aby - jak się wyraził - ofiarować temu szlachetnemu i uprzejmemu narodowi coś nowego. Irlandczycy przyjęli go rzeczywiście z wielkim entuzjazmem, co było dla kompozytora miłą odmianą. Najważniejsze było jednak to, że stworzył w tym czasie swoje najbardziej znane dzieło - oratorium "Mesjasz". Podobno namówił go do tego porucznik William Cavendish, który jako dyplomata przebywający chwilowo w Dublinie, zaprosił kompozytora do udziału w kolejnym sezonie oratoryjnym w imieniu lokalnych towarzystw dobroczynnych. Oratorium jest dziełem całkowicie oryginalnym, nie ma w nim zapożyczeń tak charakterystycznych dla Händla - kompozytora oper. Utwór został wykonany po raz pierwszy 13 kwietnia 1742 roku w Dublinie (mija zatem 275 lat od jego powstania) i wzbudził prawdziwy entuzjazm. "Mesjasz" został wówczas okrzyknięty najpiękniejszym napisanym dotąd utworem muzycznym:

Brakuje słów, by wyrazić niezwykłą rozkosz, jaką sprawił on pełnemu podziwu tłumowi publiczności - pisał recenzent "Dublin Journal” 17 kwietnia 1742 roku. Niezrównane, wspaniałe i tkliwe, do najwznioślejszych, najbardziej majestatycznych i poruszających słów, które sprzysięgły się, by porwać i oczarować serce i ucho. 

Chór NFM, foto B. Beszlej

W Londynie oratorium zostało wystawione rok później, pod zmienionym tytułem: "A Sacred Oratorio", ale nie odniosło oczekiwanego sukcesu. Stało się to dopiero po roku 1750. Podobno Händel grał "Mesjasza" na organach na krótko przed śmiercią. Rolland podaje, że w połowie utworu zasłabł, ale po chwili opanował się i wspaniale improwizował. Powróciwszy do domu wyraził życzenie, aby mógł umrzeć w Wielki Piątek w nadziei połączenia się z mym dobrym Bogiem, mym słodkim Panem i Zbawcą w dniu Jego Zmartwychwstania. Życzenie kompozytora spełniło się: zmarł 14 kwietnia 1759 roku - w Wielką Sobotę...

Mesjasz - refleksja nad spełnieniem Bożego planu

Oratorium "Mesjasz" było dla samego kompozytora dziełem szczególnym, skoro wielokrotnie wzbogacał  je i rozwijał. Początkowo orkiestrę stanowiły tylko smyczki i jeden instrument koncertujący – trąbka. Oboje i fagoty dodane zostały później, podczas koncertów w Londynie. Istotną częścią oratorium jest jego libretto, zaczerpnięte z ksiąg prorockich Starego Testamentu (głównie z Ks. Izajasza oraz Ks. Psalmów), a także z Nowego Testamentu (Ewangelia św. Mateusza, św. Łukasza i św. Jana, Listy św. Pawła). Ich wyboru i zestawienia dokonał Charles Jennens, a istotą libretta jest ukazanie konsekwencji Bożego planu i refleksja nad nim. 

Układ treści obejmuje trzy części, z których pierwsza dotyczy zapowiedzi przyjścia Mesjasza. Każde z ogniw tej części zawiera proroctwo. Część druga opowiada o życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Zbawiciela. Początkowo muzyka odpowiada raczej pełnemu skupienia i melancholijnemu, a potem dramatycznemu nastrojowi, prowadzącemu słuchacza do rozważenia Pasji. Następnie staje się pogodniejsza – tematem pięciu z siedmiu scen tej części jest zmartwychwstanie, zwycięstwo i chwała Boga. Z tej części pochodzi też najbardziej znany fragment – chór "Hallelujah". Tematyka części trzeciej dotyczy Dobrej Nowiny:  zbawienia ludzkości. Muzyka tej części ma charakter triumfalny, głównie za sprawą koncertujących trąbek. 

Wspaniały Chór NFM i znakomici wykonawcy

Niedzielny koncert miał poprowadzić jeden z czołowych brytyjskich dyrygentów, specjalizujący się w repertuarze klasycznym i barokowym - Christian Curnyn, ale z powodu niedyspozycji zastąpił go szef Wrocławskiej Orkiestry Barokowej - Jarosław Thiel. Poradził sobie znakomicie, dyrygując nie tylko swoją orkiestrą, ale i wspaniałym Chórem NFM, którego występ przygotowała Agnieszka Franków - Żelazny. Chór śpiewał zresztą znakomicie - mając bowiem do dyspozycji takie możliwości, jakie stwarza "Mesjasz", mógł zaprezentować różne barwy swojego brzmienia, począwszy od pięknie współbrzmiących i przeplatających się głosów we wstępnym "And the glory of the Lord", zapowiadającą tekstem Izajasza chwałę Pańską, poprzez radosną zapowiedź narodzin: "For unto us a child is born", triumfalne "Hallelujah", którego publiczność wysłuchała stojąc, jak niegdyś król Jerzy II, a na patetycznym ostatecznym triumfie Mesjasza, z radosnym Amen, kończąc.

Piotr Olech (kontratenor),  Wrocławska Orkiestra Barokowa, Chór NFM, foto B. Beszlej

"Oratorium" ma także wiele wspaniałych arii i recytatywów. Najpiękniejsze i najliczniejsze są arie altu. Zamiast Hilary Summers, wystąpił polski kontratenor - Piotr Olech. Niestety, był słabo słyszalny, momentami wręcz zdominowany przez orkiestrę i nie udało mu się wyśpiewać tych wszystkich cudowności, jakie stworzył kompozytor z przeznaczeniem na ten właśnie głos. Nawet w przepięknym duecie z sopranem w "He shall feed his flock like a shepherd", zapowiadającej nadejście Dobrego Pasterza (mojej ulubionej) nie udało się osiągnąć tego stopnia emocji i wzruszenia, które są tam ewidentnie zawarte. Ruby Hughes (sopran) śpiewała pięknie, podobnie jak Joshua Ellicott (tenor), dysponujący mocnym, wyrazistym głosem. Jednakże najbardziej podobały mi się arie basu - Dereka Weltona, który niezwykle niskim, majestatycznym głosem znakomicie interpretował tekst oratorium. Koncert, mimo zmian obsadowych, należałoby zaliczyć do wydarzeń muzycznych  tego sezonu.

Relacja ukazała się pierwotnie na portalu Kulturaonline w kwietniu 2016 roku.

Wydarzenia w Muzeum Narodowym i oddziałach 20-24.09 oraz kurs historii sztuki

Muzeum Narodowe we Wrocławiu rozpoczyna kolejny semestr cyklu „Kurs historii sztuki” wykładem nt. sztuki prehistorycznej. Ponadto włącza się w obchody Roku Aleksandra Fredry, organizując spacer tematyczny po Wrocławiu. W Muzeum Etnograficznym 23 września można bezpłatnie zwiedzić wszystkie wystawy, a to w ramach Dni Trójkąta – corocznego święta dzielnicy Przedmieście Oławskie. Pawilon Czterech Kopuł zaprasza na wykład i warsztaty dla dorosłych towarzyszące prezentacji #dziełomiesiąca, a we wrześniu jest to „Mesjasz” Jana Sawki – projekt plastyczny w ramach festiwalu „Wratislavia Cantans” (1992).

F. W. Hoepffner, Christine Henriette Stolberg-Stolberg, Niemcy (?), 1762.
wystawa "Szaleństwo rokoka!", fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

23.09, g. 12:00

„Cześć mistrzowi, cześć mu, cześć!” – o lwowskim pomniku Fredry we Wrocławiu i nie tylko – spacer tematyczny w ramach wydarzeń rocznicowych związanych z Aleksandrem Fredro, prowadzenie: Barbara Andruszkiewicz

Spotkanie przy pomniku Aleksandra Fredry przed wejściem do ratusza na wrocławskim rynku.

Zapisy: edukacja@mnwr.pl, 71 372 51 48

23.09, g. 15:00

„Barokowi herosi…” – oprowadzanie kuratorskie, prowadzenie: Barbara Andruszkiewicz

Współkuratorka wystawy przybliży sylwetkę Johanna Georga Urbansky’ego i przedstawi jego realizacje, zwracając jednocześnie uwagę na zawiłe losy rzeźb w czasie i po II wojnie światowej. Opowie także o swoich poszukiwaniach w trakcie przygotowań do wystawy i najnowszych odkryciach.

Wstęp z biletem na wystawę czasową

Zapisy: edukacja@mnwr.pl, 71 372 51 48

Miejsce: Muzeum Narodowe we Wrocławiu

24.09, g. 11:00

Sztuka prehistoryczna – wykład Joanny Głowińskiej w ramach cyklu „Kurs historii sztuki”

Zaproszenie do podróży w głąb wieków, a nawet tysiącleci – do czasów praprzodków. Słuchacze prześledzą rozwój sztuki prehistorycznej w kontekście przemian cywilizacyjnych, jakim podlegał człowiek u zarania jego historii.

Bilety w cenie 10 zł

Miejsce: Muzeum Narodowe we Wrocławiu, s. 116

W roku szkolnym 2023/2024 Muzeum Narodowe we Wrocławiu zaprasza na cykl wykładów poświęconych historii sztuki.

Spotkania w cyklu „Kurs historii sztuki” pozwalają poznać najistotniejsze dla danej epoki kluczowe zagadnienia artystyczne, nurty i idee oraz najbardziej charakterystyczne dla prezentowanego okresu dzieła sztuki.

Zajęcia prowadzą edukatorzy MNWr oraz zaproszeni wykładowcy.

Cykl wykładów w wybrane niedziele o godz. 11:00, sala 116 (I p.), bilety w cenie 10 zł.

Plan wykładów – I semestr:

24 września 2023 — Sztuka prehistoryczna – prowadzenie: Joanna Głowińska

8 października 2023 — Sztuka starożytnego Egiptu – prowadzenie: Michał A. Pieczka

29 października 2023 — Sztuka starożytnej Grecji – prowadzenie: Izabela Trembałowicz-Chęć

5 listopada 2023 — Sztuka starożytnego Rzymu – prowadzenie: Grzegorz Wojturski

19 listopada 2023 — Sztuka bizantyjska – prowadzenie: dr Dariusz Galewski

3 grudnia 2023 — Sztuka romańska – prowadzenie: dr Jacek Witkowski

17 grudnia 2023 — Sztuka gotycka – architektura i rzeźba – prowadzenie: Agata Stasińska

7 stycznia 2024 — Sztuka gotycka – rzeźba i malarstwo – prowadzenie: Michał A. Pieczka

28 stycznia 2024 — Sztuka renesansu – architektura – prowadzenie: Izabela Trembałowicz-Chęć

24.09, g. 14:00

„Barokowi herosi” – oprowadzanie w PJM. Oprowadzanie dla Głuchych po wystawie „Barokowi herosi. Wrocławskie rzeźby Johanna Georga Urbansky’ego z lat 20-tych XVIII wieku” z tłumaczeniem na polski język migowy. Prowadzenie: Michał A. Pieczka, tłumaczenie PJM: Elżbieta Resler

Prowadzący przybliży sylwetkę Johanna Georga Urbansky’ego i przedstawi jego realizacje, zwracając jednocześnie uwagę na zawiłe losy rzeźb w czasie i po II wojnie światowej. Opowie o znaczeniu artysty i jego dorobku w sztuce rzeźby barokowej na Śląsku.

Bilety w cenie 3 zł

Zapisy: edukacja@mnwr.pl, 71 372 51 48

Miejsce: Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Wystawa "Nie zapomnisz." - widok ogólny, 
fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Muzeum Etnograficzne

23.09, g. 10:00–16:00

Dni Trójkąta 2023

W ramach corocznego święta dzielnicy – Przedmieścia Oławskiego – zapraszamy na darmowe zwiedzanie Muzeum Etnograficznego – wystawy stałej i wystaw czasowych: „Nie zapomnisz. Pamięć, pamiątka, pamiętnik” i „Intrygujące!”.

Wstęp wolny

Miejsce: Muzeum Etnograficzne

Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

20.09, g. 12:00

„Mesjasz” Jana Sawki – projekt plastyczny w ramach festiwalu „Wratislavia Cantans” (1992). Warsztaty dla dorosłych w ramach cyklu „Dozwolone od lat osiemnastu”, prowadzenie: Iwona Gołaj

Jan Sawka, Mesjasz, 1992, fot. W. Rogowicz 

Jan Sawka (1946–2012), w młodości związany z kulturą studencką Wrocławia, stworzył wraz z Eugeniuszem Getem-Stankiewiczem i Janem Jaromirem Aleksiunem cenioną w kraju wrocławską szkołę plakatu. Zaproszony przez Centrum Sztuki im. G. Pompidou – wyjechał w 1976 roku z rodziną do Paryża, a następnie na stałe do Nowego Jorku. Jego emigracyjna twórczość odniosła wielki sukces. Współpracował z opiniotwórczym tygodnikiem „New York Times”, wystawiał w amerykańskich galeriach, projektował scenografię dla nowojorskich teatrów. Jedną z jego najbardziej znanych realizacji jest oprawa plastyczna do cyklu koncertów zespołu Grateful Dead.

Do tej samej kategorii dzieł co multimedialne widowisko dla tej popularnej grupy rockowej należy prezentowana – jako dzieło września w Pawilonie Czterech Kopuł – seria szkiców Sawki do niezrealizowanego malarsko-świetlnego spektaklu „Mesjasz”, który miał być integralną częścią Międzynarodowego Festiwalu Oratoryjno-Kantatowego „Wratislavia Cantans” w 1992 roku.

W trakcie warsztatów, inspirując się pomysłami artysty, stworzymy własne projekty dekoracji gmachu Pawilonu Czterech Kopuł.

Bilety w cenie 10 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

22.09, g. 16:00

O czwartej pod Kopułami – oprowadzanie z audiodeskrypcją po wystawie czasowej „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)”

A może by tak zacząć weekend od spotkania ze sztuką? Pawilon Czterech Kopuł zaprasza na oprowadzanie po wystawie czasowej, będącej pierwszą w historii muzealnictwa próbą zaprezentowania do tej pory niedostrzeganego, niedocenianego i pomijanego zjawiska w sztuce regionu jakim było rokoko. To także demonstracja zmian stylistycznych, które miały miejsce na Śląsku w drugiej połowie XVIII w., również ponownego zafascynowania nimi na przełomie XIX i XX w., a wreszcie szukania odpowiedzi na pytanie, czy ta stylistyka interesuje i fascynuje współczesnych. Piątkowe spotkanie „pod Kopułami” jak zwykle o czwartej!

Wstęp z biletem na wystawę czasową

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

23.09, g. 11:00

„Szaleństwo rokoka!” – oprowadzanie kuratorskie. Spotkanie na wystawie czasowej „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)”. Prowadzenie: Małgorzata Macura”

Oprowadzanie po jubileuszowej ekspozycji, będącej pierwszą w historii muzealnictwa próbą zaprezentowania do tej pory niedostrzeganego, niedocenianego i pomijanego zjawiska w sztuce regionu jakim było rokoko. To także demonstracja zmian stylistycznych, które miały miejsce na Śląsku w drugiej połowie XVIII w., również ponownego zafascynowania nimi na przełomie XIX i XX w., a wreszcie szukania odpowiedzi na pytanie, czy ta stylistyka interesuje i fascynuje współczesnych.

Wstęp z biletem na wystawę czasową

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

23.09, g. 16:00

W świecie koronek i złotej nitki [PJM] – warsztaty dla dorosłych w ramach cyklu „Zobacz i poczuj”, z tłumaczeniem na polski język migowy, prowadzenie: Barbara Przerwa, tłumaczenie: Elżbieta Resler. Wydarzenie towarzyszące wystawie „Szaleństwo rokoka!”

Moda rokokowa to prawdziwe szaleństwo! Koronki, marszczenia, falbany i falbanki. Wzorzyste jedwabie, hafty złotą nitką i do tego pudrowane peruki. Zapraszamy w świat subtelnej elegancji i wyrafinowanego stylu. Inspirując się pracami Volkera Hermesa, zaprojektujemy współczesne stroje w stylu rokokowym.

Wstęp wolny

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

23.09, g. 18:00

Charaktery w ruchu – warsztaty tańca intuicyjnego dla dorosłych w ramach cyklu „Co mnie porusza w sztuce współczesnej”, prowadzenie: Barbara Przerwa. Wydarzenie towarzyszące wystawie „Szaleństwo rokoka!”

Jak lubimy tańczyć? Czy potrafimy zatańczyć wbrew własnym preferencjom? Jak bardzo nasza osobowość, nasz charakter determinują nasz ruch? Inspiracją do dyskusji i tańca intuicyjnego będzie obraz Johanna Georga Platzera „Alegoria muzyki”, na którym postacie o określonych cechach utożsamiane są z czterema rodzajami temperamentów. Zapraszamy do eksploracji ruchu w stylu flegmatyka, choleryka, sangwinika i melancholika. To będą improwizacje o bardzo zróżnicowanym charakterze!

Bilety w cenie 10 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

24.09, g. 11:00

Rytm kolorów – rodzinne warsztaty Mai Kwiecińskiej dla rodziców i dzieci w wieku do lat 2, wydarzenie w ramach cyklu #muzealniaki_pod_kopułą

Czy Maria Jarema malowała tańczące postacie? Nie, na jej obrazach wirują kolory! Obejrzymy obrazy tej wspanialej artystki, która nie tylko miała niezwykłe wyczucie kolorystyczne, ale także stosowała nietypową technikę malowania. Na warsztatach wspólnie wprawimy barwy w ruch.

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

24.09, g. 13:00

Tańczące obrazy – rodzinne warsztaty Mai Kwiecińskiej dla rodziców i dzieci w wieku 3–5 lat w ramach cyklu „Sztuczki w Pawilonie”

To oczywiste, że dzieci lubią i mogą tańczyć. A czy mogą tańczyć też obrazy? Tego dowiemy się na wystawie, oglądając niezwykle kolorowe obrazy Marii Jaremy. Następnie każdy wykona własny abstrakcyjny obraz, który będzie także …się poruszał.

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

24.09, g. 16:00

Jan Sawka. Architekt spektakli multimedialnych – wykład Justyny Chojnackiej w ramach cyklu „Prawdziwa twarz mistrza. Artyści Pawilonu”, towarzyszący prezentacji #dziełomiesiąca w Pawilonie Czterech Kopuł

Prezentacja szkiców Jana Sawki do niezrealizowanego ostatecznie we Wrocławiu spektaklu multimedialnego „Mesjasz” jest znakomitą okazją, by przyjrzeć się innym, pokrewnym w charakterze, realizacjom tego znakomitego malarza, grafika, scenografa i architekta. W trakcie wykładu przeanalizowana zostanie propozycja artysty na rozświetlenie wrocławskich budynków w ramach Międzynarodowego Festiwalu Oratoryjno-Kantatowego „Wratislavia Cantans” w 1992 roku, a także zaprezentowane projekty zrealizowane później w Tokio, Houston, Teksasie czy ukończonego tuż przed śmiercią spektaklu multimedialnego „Voyage”.  

Wstęp wolny

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

17.09, g. 11:00

Rokokowe kwiatki do skrzaciej chatki – rodzinne warsztaty Sławomira Ortyla dla dzieci w wieku 3–5 lat, w ramach wydarzeń towarzyszących wystawie „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)”

Dawno, dawno temu żyła na świecie królowa Maria Antonina. Wyczerpana pałacowymi intrygami na wersalskim dworze, królowa rozkazała zbudować wioskę z pięknymi chatkami, spichlerzami a nawet młynem. A gdy wioska już stanęła, władczyni zamieszkała w położonej pośrodku (murowanej, rzecz jasna) chatce. I udając pasterkę pasała (wykąpane i wypachnione ponoć) owce, zbierała z kurnika (co oczywiste, wymyte wcześniej przez służącą) jajka. I w ogóle miło spędzała tam czas, spacerując nad brzegiem jeziora i tańcząc przy dźwiękach plenerowej orkiestry. A gdy tę historię poznały wrocławskie krasnale, zapragnęły podobnych chatek! Nie masz wyjścia… musisz przyjść, by pomóc im w budowie!

Bilety w cenie 5 zł

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

17.09, g. 12:00

Rokokowy wdzięk. Ubiory i wnętrza na Śląsku – Oprowadzanie w stroju z epoki po wystawie czasowej „Szaleństwo rokoka! Fascynacja rokokiem na Śląsku (XVIII–XXI w.)”, prowadzenie: Anna Prorok

Rokokowa stylistyka w XVIII stuleciu widoczna była – obok architektury, malarstwa i rzeźby – także w dziełach rzemiosła artystycznego takich jak ubiory, meble, szkło, ceramika i złotnictwo. Na wystawie zobaczyć można m.in. suknie dworskie w stylu francuskim i angielskim, stroje męskie, kamizelkę króla Fryderyka II, sznurówki i haftowane pantofelki. Sferom życia codziennego arystokratów i mieszczan na Śląsku towarzyszyły meble, naczynia szklane, ceramiczne i metalowe.

Uczestnicy oprowadzania obejrzą także elementy wyposażenia z Pałacu Królewskiego we Wrocławiu: żyrandol, zwierciadło, porcelanowy serwis i kartonierę, a przy okazji dowiedzą się, jak jadano, bawiono się na balach i polowano.

Prelegentka wystąpi w kostiumie historycznym według wzorów z połowy XVIII stulecia.

Wstęp z biletem na wystawę czasową

Zapisy: edukacja.pawilon@mnwr.pl, 71 712 71 81

Miejsce: Pawilon Czterech Kopuł Muzeum Sztuki Współczesnej

informacja prasowa

XXXV Festiwal „Maj z Muzyką Dawną” – znamy program!

 XXXV Festiwal „Maj z Muzyką Dawną” to jubileuszowa edycja jednego z najważniejszych wydarzeń poświęconych wykonawstwu historycznemu na Dolnym Śląsku, która odbędzie się w dniach 19–24 maja we Wrocławiu oraz 30–31 maja w regionie dolnośląskim. Festiwal łączy najwyższy poziom artystyczny z misją edukacyjną, tworząc przestrzeń spotkania tradycji, historii i współczesnej wrażliwości muzycznej. Tegoroczną edycję „Maja z Muzyką Dawną” zainauguruje wyjątkowy koncert pt. Spanish Night z udziałem wybitnego gitarzysty Krzysztofa Meisingera i kwartetu „Prima Vista”.

Kolejne dni przyniosą recital organowy Bartosza Rzymana na zabytkowych organach Englera, premierowy program Jacka Kowalskiego poświęcony Bolesławowi Chrobremu z okazji 1000-lecia Królestwa Polskiego, wykład muzykologiczny Marka Dyżewskiego pt. Duchowość epoki Bacha w obrazach i pieśniach oraz koncert „Na Styku Kultur” w wykonaniu Zespołu ROCAL FUZA i Zespołu Wokalnego  HAERI, prezentujący muzykę dawną i tradycyjną Europy i Gruzji.

Uroczystym zwieńczeniem Festiwalu będzie wykonanie oratorium „Mesjasz” Georga Friedricha Händla w interpretacji Wrocław Baroque Ensemble pod dyrekcją Andrzeja Kosendiaka. W Strzelinie i Żórawinie w ramach festiwalowego programu usłyszymy natomiast duet Duo Des Rêveurs, który wykona utwór pt. Lascia ch’io [suoni per voi].

PROGRAM FESTIWALU

Wrocław (19-24 maj 2026 r.)

19 maja (wtorek), godz. 18.00,

Koncert pt. Spanish Night w wykonaniu Krzysztofa Meisingera oraz „Prima Vista String Quartet”,

Katedra św. Wincentego i św. Jakuba, pl. Nankiera 15, Wrocław

Wykonawcy:

Krzysztof Meisinger – gitara

Patrycja Betley – perkusja

Michał Sobuś – kontrabas

Kwartet Smyczkowy „Prima Vista String Quartet”

– Krzysztof Bzówka – I skrzypce

– Jakub Grott – II skrzypce

– Marek Czech – altówka

– Tomasz Błaszczak – wiolonczela

Izabela Starzec prowadzenie koncertu

Program:

– M. de Falla – Danza Española de „La vida breve”

– Romance de Amor

– M. de Falla – Danza del Molinero

– F. Tarrega – Recuerdos de la Alhambra

– F. Tarrega – Gran Jota

– M. Ravel – Pavane pour une Infante Defunte

– El Vito

– M. de Falla – Cancion del Fuego Fatuo

– En Noi de la Mare

– L. Boccherini – Fandango

– I. Albeniz – Asturias

– V. Amigo – Requiem

– V. Amigo – Roma

21 maja (czwartek), godzina 19.00,

Recital Organowy Bartosza Rzymana pt. „Variationen”,

Kościół Garnizonowy Bazylika Mniejsza pw. Św. Elżbiety we Wrocławiu, Świętej Elżbiety 1/2, Wrocław

Recital na odrestaurowanych organach Englera z 1761 roku, z okazji 20–lecia działalności artystycznej B. Rzymana.

Program obejmuje szerokie spectrum barokowych wariacji, stąd tytuł recitalu „Variationen”. Od wariacji na temat popularnej pieśni wczesnego baroku, poprzez wariacje ostinatowe, do wariacji chorałowych w spojrzeniu kompozytorów barokowej szkoły północno-niemieckiej i południowo niemieckiej, ze zwieńczeniem w słynnej kompozycji Bacha.

Wykonawca:

Bartosz Patryk Rzyman – organy

Izabela Starzec – słowo o muzyce

Program:

„Wariacja i chorał”

Johann Pachelbel (1653-1706) – Ciacona in f

Johann Kaspar Kerll (1627-1693) – Passacaglia in d (Modulatio Organica, 1686)

Dietrich Buxtehude (1637-1707) – „Ach Herr, mich armen Sünder”  BuxWV 178

Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621) – Pavana hispanica SwWV 327

Jan Pieterszoon Sweelinck – Ballo del Granduca SwWV 319

Dietrich Buxtehude – „Komm, Heiliger Geist, Herre Gott” BuxWV 178

Georg Boehm (1661-1733) – Partita über die Arie „Jesu du bist allzu schöne”

22 maj (piątek), godzina 18.00

Koncert pt. „O Bolesławie Chrobrym Pieśń Srebrnozłota” z okazji 1000-lecia Królestwa Polskiego w wykonaniu Jacka Kowalskiego i Klubu Świętego Ludwika,

Sala Wielka Ratusza, Wrocław

gra Klub Świętego Ludwika na instrumentach dawnych, w składzie:

Jacek Kowalski: tekst autorski, przekład pieśni Galla Anonima, śpiew, gitara, lira średniowieczna

Agnieszka Obst-Chwała: fidel, rebek

Tomasz Dobrzański: opracowanie muzyczne, dudy, flety, szałamaje, mandora

Jan Kiernicki: lutnie

Jacek Muzioł: instrumenty perkusyjne

«Hymn o Koronie Polskiej» Poznańska premiera nowego, autorskiego programu Jacka Kowalskiego i nowego albumu CD. Epicka i zarazem liryczna opowieść o Bolesławie Chrobrym, swobodnie nawiązująca do dawnych kronik i żywotów świętych («Kronika polska» Galla Anonima, «Vita Sancti Adalberti» Brunona z Kwerfurtu, «Kronika» Ademara z Chabannes) i polskiej tradycji historycznej. Po części hołduje stylistyce średniowiecznej pieśni epickiej, nie stroniąc od aktualizacji, jak i akcentów bliskich polskiej piosence poetyckiej.

23 maja (sobota), godzina 15:00,

Wykład muzykologiczny Marka Dyżewskiego,

Klub Muzyki i Literatury, pl. Kościuszki 10, Wrocław

Wykład pt. Duchowość epoki Bacha w obrazach i pieśniach

23 maj (sobota), godzina 18:30,

Koncert pt. Na Styku Kultur, dawna muzyka zachodnioeuropejska i tradycyjna polifonia gruzińska w wykonaniu Zespołu ROCAL FUZA i Zespołu Wokalnego  HAERI,

Aula Oratorium Marianum Uniwersytetu Wrocławskiego, plac Uniwersytecki 1, Wrocław

Skład Zespołu ROCAL FUZA (instrumentarium: fidel kolanowa, szałamaja, flety proste, gitterna, mandora, viola da gamba, Scheitholt, Seitentamburin oraz instrumenty perkusyjne):

Radosław Dembiński,

Ryszard Dominik Dembiński

Skład zespołu HAERI:

Veronika Bratrychová,

Anna A. Kopecká,

Kristina Mezereková,

Anička Raimbaultová,

Šárka Seifertová,

Keti Sepherteladze

Program:

Dwa tańce irlandzkie ………………………………………………………………………………… Anonim

Megruli Alilo ……………………………………………………………………. mel. tradycyjna (Gruzja)

Ase čonguri – Didavoi nana …………….. melodia tradycyjna z regionu Samagrelo (Gruzja)

La Sexte Estampie Real ………………………………………………………………….. Anonim XIII w.

Patskha ……………………………………………………………………………. mel. tradycyjna (Gruzja)

Quand je suis mis au retour (virelei) ……………………. Guillaume de Machaut (1300-1377)

Khertlis Naduri ………………………………………………………………….. mel. tradycyjna (Gruzja)

Nanila …………………………………….. mel. tradycyjna, kołysanka z regionu Svaneti (Gruzja)

La Seconde Estampie Real ………………………………………………………………. Anonim XIII w.

Elia Lrde …………………………………………………………………………,… mel. tradycyjna (Gruzja)

Aslanuri Mravalzhamier ……………………………… mel. tradycyjna z regionu Guria (Gruzja)

Los Bilbilicos (La Rosa Enflorece) ……………………………………………………. Anonim XV w.

Amiranis Perkhuli ……………………………………………………………. mel. tradycyjna (Gruzja)

Šen alazano …………………………………………….. mel. tradycyjna z regionu Tusheti (Gruzja)

Helas, Olivier Basselin ………………………………… Anonim (manuskrypt z Buayeux XV w.)

Veengara ……………………………. mel. tradycyjna, kołysanka z regionu Samegrelo (Gruzja)

 

24 maja (niedziela), godzina 17:00

Koncert Jacka Kowalskiego z okazji 800-lecia parafii pw. św. Maurycego we Wrocławiu, pt. Rzeczypospolitej pieśni niezłomne, Koncert wspólnie śpiewany,

Kościół św. Maurycego we Wrocławiu

Wykonawcy:

Jacek Kowalski – gitara podróżna, śpiew, słowo

Karolina Kaiser-Cichocka – skrzypce, fidel, flet

Wojciech Winiarski – gitara, gitarolutnia

W programie: Pieśni niezłomne

24 maja (niedziela), godzina 19:00

Koncert Finałowy pt. „Mesjasz” G.F. Händla w wykonaniu Wrocław Baroque Ensemble NFM, Katedra św. Jana Chrzciciela,

Plac Katedralny 18, Wrocław

Wykonawcy:

Andrzej Kosendiak – dyrygent

Wrocław Baroque Ensemble:

Aleksandra Turalska, Stanislava Mihalcová, Natalia Kiczyńska – sopran I

Aldona Bartnik, Anna Zawisza, Małgorzata Kątnik – sopran II

Daniel Elgersma, Piotr Olech, Bartosz Wasiluk, Ewelina Wojewoda – alt

Maciej Gocman, Florian Cramer, Jacek Wisłocki, Marek Belko – tenor

Jaromír Nosek, Volodymyr Andrushchak, Jussi Lehtipuu, Andrzej Zawisza – bas

Geoffrey Coates, Fiona Last – obój

Beniamin Lewi – fagot

Fruzsina Hara, Karol Valentina Cortes Cusba – trąbka

Jarosław Kopeć – kotły

Zbigniew Pilch, Małgorzata Kosendiak, Dominika Małecka, Kamila Guz, Barłomiej Fraś,

Katarzyna Cendlak – skrzypce I, II

Dymitr Olszewski, Agnieszka Papierska, Elżbieta Stonoga – altówka

Julia Karpeta – viola da gamba

Kzysztof Karpeta, Jakub Kościukiewicz – wiolonczela

Łukasz Macioszek – violone

Premysl Vacek – lutnia

Marta Niedźwiecka – pozytyw

Program:

G.F. Händel Mesjasz – oratorium HWV 56

Dolny Śląsk (30-31 maj)

30 maja (sobota), godz. 16.00

Koncert pt. Lascia ch’io [suoni per voi] w wykonaniu Duo Des Rêveurs,  Kościół Rzymskokatolicki Pw. Podwyższenia Krzyża Świętego,

ul. Świętego Floriana 2, Strzelin

Wykonawcy:

Duo des Rêveurs

Justyna Wróblewska – klawesyn

Stanisław Stanicki – wiolonczela barokowa, wiolonczela piccolo (pięciostrunowa)

Program:

Georg Friedrich Händel (1685 – 1759) [5’]

Pena Tiranna [Amadigi di Gaula, HWV 11]

Giovanni Buononcini (1670-1747) [9’]

Sonata in La Minore

Andante Allegro

Menuet. Grazioso

Georg Friedrich Händel (1685 – 1759), arr. David Popper (1843–1913) [3’10’’]

Ombra mai fu [Serse, HWV 40]

Pietro Giuseppe Gaetano Boni (ca. 1650/1700-c. 1750) [5’]

Sonata in Sol Minore, Op. 1

Largo

Allegro Alla francese

Jean-Baptiste Barrière (1707-1747) [8’30]

Sonate n° 3 en Re Mineur, Livre II

Adagio

Allemande [Allegro]

Sarabanda

Minuetto

Georg Friedrich Händel (1685 – 1759) [5’]

Suite in B-flat major, HWV 434

Prelude

[Sonata]

Nicola Porpora (1686-1768) [5’]

Alto Giove [Polifemo, HeIN 31]

Filippo Amadei (1670 – 1730) [5’]

Sonata à Violoncello Solo Con il Basso per il Cembalo

Andante

Andante cantabile assai

Georg Friedrich Händel (1685 – 1759), arr. Philipp Roth (1853-1898) [5’30’’]

Lascia ch’io pianga [Rinaldo, HWV 7]

Nicola Francesco Haym (1678-1729) [4’]

Sonata n. 1 in La Minore per violoncello e basso continuo

Adagio

Allegro

Adagio

Presto

31 maja (niedziela), godz. 19:00

Koncert pt. Lascia ch’io [suoni per voi] w wykonaniu Duo Des Rêveurs,

Kościół  p.w. Św. Józefa Oblubieńca NMP w Żórawinie              

Program j.w.

Organizatorzy:

Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu – Instytucja Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego

Akademickie Stowarzyszenie Kultury „Wagant”

informacja prasowa

Historia zbawienia w świetle przypowieści o synu marnotrawnym

Przypowieść poucza, że Bóg zawsze czeka na człowieka, wychodzi mu naprzeciw i jest miłosiernym Ojcem każdego, kto się do niego zwraca. Bóg nie odwraca się od człowieka nigdy, nawet wtedy, kiedy człowiek odwraca się od Niego, bo sądzi, że sam może sobie ułożyć wygodne życie, bez zobowiązań.

Rembrandt, Powrót syna marnotrawnego (1668)

Czym jest zbawienie?

W języku hebrajskim (rdzeń główny yaša) „być zbawionym” oznacza „być ocalonym”, być zwolnionym od niebezpieczeństwa, które mogło grozić całkowitą zagładą. Akt ocalenia staje się więc czymś w rodzaju opieki, wykupu, uleczenia, zwycięstwa, życia, pokoju – w zależności od natury niebezpieczeństwa. Bóg zbawia ludzi, Chrystus zaś jest Zbawicielem. 1 Ewangelia przynosi więc zbawienie każdemu, kto żyje wiarą.
    Biblijne orędzie o zbawieniu  pragnie najpierw ujawnić, że źródłem zła jest własny czyn człowieka i że cały rodzaj ludzki ma udział we wspólnej niedoli (grzech pierworodny), by następnie  odnieść się do pojedynczego człowieka i całej ludzkości w świetle zbawczego działania Boga.
   Od samego początku rozpoznajemy w Bogu tego, który się troszczy o człowieka i który – jakby powiedział św. Jan – jest Miłością. Nie pozostawia nigdy człowieka bez opieki: zanim wygna z raju Adama i Ewę, sporządza dla nich okrycie (Rdz 3,21), a także zapowiada zwycięstwo nad grzechem (Rdz 3, 15 Wprowadzam nieprzyjaźń między ciebie i niewiastę, pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono zmiażdży ci głowę). Troszczy się także o Kaina, kiedy przestrzega go przed popełnieniem grzechu, a potem obdarza chroniącym go piętnem. Tak samo troszczy się o każdego człowieka, zawsze i wszędzie…Podobnie – o naród przez Siebie wybrany.

 Historia zbawienia w świetle Starego Testamentu

      Już w Księdze Rodzaju odnajdziemy przykłady świadczące o tym, że Bóg ocala swoich wiernych. Dość przypomnieć  historię Lota i jego rodziny (Rdz 19, 1-29) czy Noego (Rdz 6,9-8,18 ). Bóg ciągle uczestniczy w historii narodu wybranego – Izraela. Podczas wyjścia z Egiptu wybawił On i wyzwolił swój lud.3
      Ilekroć Izraelowi grozi niebezpieczeństwo, zwraca się on do Jahwe „szukając ocalenia” (Jer 4,14). Poza Bogiem bowiem nigdzie nie ma zbawienia.4 Jednak zbawienie nie dokonuje się bez sądu, który mu towarzyszy i bez oddzielenia sprawiedliwych od grzeszników.
     Bóg jako Wybawiciel pojawia się też w księgach prorockich, a proroctwa dotyczące czasów ostatecznych przedstawiają różne aspekty ostatecznego zbawienia Izraela. Tak więc – zapewnia Jeremiasz5 - Bóg pośle Króla Mesjasza, który – jak mówi Ezechiel6 – ocali swoje owce, wiodąc je na obfite pastwiska.
    W proroctwach ciągle jest mowa o tym, że Bóg przyjdzie, aby ocalić swój lud, a poprzez Izraela – całą ziemię.7 Aby doprowadzić swoje dzieło do końca, pośle swego Sługę.8
Zbawienie jest więc darem Boga – pewnością fundamentalną.

Objawienie zbawienia w Nowym Testamencie, a w szczególności 

w Ewangelii św. Łukasza

Jezus objawia się jako Zbawiciel przede wszystkim przez swoje pełne wymowy czyny, które można by nazwać czynami miłosierdzia: uzdrawia chorych (Mt 9, 21; Mk 3,4; 5,23; 6, 56), przywraca życie (córka Jaira, Łazarz), odpuszcza grzechy (jawnogrzesznica – Łk 7,48, Zacheusz – Łk 19,9). Głosi Dobrą Nowinę o Królestwie (Łk 8,12), ratuje to, co zaginęło (Łk 9, 56; 19, 10).
To właśnie Łukasz nadaje Jezusowi tytuł Zbawiciela:  „dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz, Pan.” (Łk 2, 11). Już w historii dziecięctwa zapowiadany Mesjasz przyniesie zbawienie, co później potwierdzają aniołowie, obwieszczając pierwszym świadkom narodzenia Pana Jezusa, że On właśnie jest „Zbawicielem świata”.  Tylko Łukasz używa zarówno  rzeczownika „soter” – Zbawiciel i „soteria” – zbawienie. Na podstawie przypowieści o zagubionej owcy, drachmie i o synu marnotrawnym podkreśla niezwykłą troskę i miłość Zbawiciela wobec wszystkich, zwłaszcza zaś wobec grzeszników – tych „zagubionych”, których pragnie odnaleźć, czyli nawrócić do Boga.
Jeśli w postaci Chrystusa widzimy Boga, to nie wątpimy, że  z wielkiej miłości do człowieka gotów jest na wszystko – nawet na śmieć „i to śmierć krzyżową”. Jezus nie przestaje wybaczać do końca: prosi u Ojca za swymi oprawcami („gdyż nie wiedzą, co czynią”), przebacza wiszącemu po prawicy łotrowi, kiedy dostrzega u niego skruchę. Jak zapowiedział Go Izajasz, „nie złamie trzciny nadłamanej”…
Do grzeszników zwraca się Jezus ze szczególną miłością. Taki jest również Ojciec z przypowieści o synu ,marnotrawnym.

Historia zbawienia w świetle przypowieści o synu marnotrawnym

Gerard van Honthorst, Syn marnotrawny (1623)

          Choć to ojciec jest jej bohaterem, tytuł zwraca naszą uwagę na przedmiot miłosierdzia Bożego. Przypowieść nawołuje do nawrócenia i czynienia pokuty, a „sprawiedliwych” upomina, by nie osądzali dobroci ojca, jak to czyni starszy syn.
          Ewangelista mocno podkreśla, że słuchaczami Jezusa są celnicy i grzesznicy. Celnicy byli postrzegani przez lud w sposób bardzo negatywny, gdyż uważano ich za kolaborantów władzy rzymskiej i za czyniących wiele nadużyć przy ściąganiu podatków. W naszej scenie zostają oni zestawieni z grzesznikami – tymi, którzy przekraczają prawo i są daleko od Boga. Celnicy i grzesznicy gromadzą się przy Jezusie, aby go słuchać. Ich doświadczenie pustki, bezsensu i śmierci spowodowanej grzechem sprawia, że otwierają się na zbawcze orędzie Jezusa. W słowach Jezusa dostrzegają światło, moc i nadzieję na wyzwolenie z niewoli grzechu. Zostają oni skontrastowani z faryzeuszami i uczonymi w Piśmie – którzy postrzegają siebie jako oddzielonych od grzesznych i niedouczonych tłumów. Mają oni świadomość, że są stróżami prawa Bożego i sprawiedliwymi.  Ich postawa nie charakteryzuje się słuchaniem, lecz szemraniem (gr. diagongidzo). Czynią wyrzut Jezusowi, że przyjmuje grzeszników i wraz z nimi spożywa posiłki. W obrazie przyjmowania grzeszników i wspólnego posiłku kryje się głęboka wspólnota, jaką Jezus czyni z osobami grzesznymi, słabymi i będącymi na marginesie życia. W kontekście trzeciej Ewangelii Jezus i jego uczniowie wielokrotnie są oskarżani, że obcują z nieodpowiednimi ludźmi. Za takich byli uważani celnicy, grzesznicy:
5,30 – Na to szemrali faryzeusze i uczeni ich w Piśmie i mówili do Jego uczniów: «Dlaczego jecie i pijecie z celnikami i grzesznikami?»
7,34 - Przyszedł Syn Człowieczy: je i pije; a wy mówicie: "Oto żarłok i pijak, przyjaciel celników i grzeszników".
19,7- A wszyscy, widząc to, szemrali: «Do grzesznika poszedł w gościnę».

    Jezus Łukasza jednak nie zraża się opinią „sprawiedliwych” i „dobrych” mocno nauczając, że „nie potrzebują lekarza zdrowi, ale ci, którzy się źle mają. Nie przyszedłem wezwać do nawrócenia sprawiedliwych, lecz grzeszników” (5,31n). Do faryzeuszów i uczonych w Piśmie Jezus kieruje przypowieści chcąc ich pouczyć, że istotą prawdziwego nawrócenie i zbawienia nie jest postawa skrupulatnie przestrzeganych przepisów prawnych, lecz postawa pokornego uznania swej grzeszności w prawdzie przed Bogiem. Jezus poucza, że Bóg w dramatycznym procesie nawrócenia nie występuje w roli bezdusznego sędziego, lecz cierpliwego i miłującego Ojca.

Guercino, Powrót syna marnotrawnego(1654-55)

     Zaraz na początku przypowieści zostają przedstawieni główni bohaterowie – ojciec i dwóch synów. Młodszy syn kieruje do swego ojca żądanie o przypadającą na niego część majątku. Zgodnie z prawem obowiązującym w czasach Jezusa dzieci nie miały żadnych racji, aby domagać się i korzystać z majątku za życia swoich rodziców. Młodszy syn czuje się zniewolony relacjami rodzinnymi. Pragnie się z nich wyzwolić, aby jak najpełniej korzystać z wszystkich przyjemności życia. Dąży do wolności bez odpowiedzialności i bez więzów międzyosobowych, która w konsekwencji staje się wielką iluzją i w rzeczywistości prowadzi do jego zniewolenia. Ojciec szanuje jednak jego decyzję i daje należną mu część majątku. Na określenie majątku zostaje użyty w naszym tekście grecki termin „bios”, którego pierwotne znaczenie brzmi – „życie, sposób życia”. W ten sposób zostaje podkreślona prawda, że ojciec dzieli się swym życiem. Ludzka prośba wydaje się być niczym z największym darem ojca, jakim jest dar z samego siebie.  Młodszy syn udaje się następnie w dalekie strony. W sensie materialnym bierze wszystko, jednak w sensie duchowym pozostawia znacznie więcej  – ciepło rodzinnego domu, miłość najbliższych, poczucie bycia u siebie. Fakt rozrzutnego życia i roztrwonienia majątku może wskazywać na sposób jego grzesznego życia uwolnionego od wszelkich więzów, praw i zakazów. Z dala od swojego ojca traci on wszystkie posiadane dobra oraz swoją tożsamość bycia synem. Po wydaniu wszystkiego, co posiadał, jego doświadczeniem staje się „ciężki głód” (gr. limos ischyra). Doświadcza w ten sposób przygodności i kruchości ludzkiego bytu. Z dala od rodzinnego domu odczuwa poza tym samotność, smutek i brak wszelkiego sensu życia. Ewangelista podkreśla, że w takiej sytuacji młodszy syn cierpi niedostatek. W tym kontekście użyty zostaje grecki czasownik hystereo, który dosłownie oznacza „być mniejszym, być drugim”. Takie użycie może wskazywać, że młodszy syn zaczyna uświadamiać sobie swe właściwe miejsce w swojej relacji z Bogiem.

Pompeo Batoni, Powrót syna marnotrawnego (1773)

Doświadcza, że świat z dala od swych bliskich i z dala od siebie samego okazuje się pustynią, na której panuje grzech i śmierć. Tracąc tożsamość syna porównuje się z najemnikami pracującymi w domu ojca, którzy mają pożywienia pod dostatkiem. Zaczyna też dostrzegać istotną różnicę pomiędzy życiem na obczyźnie a życiem w domu ojca. Tęsknota za rodzinnym domem i doświadczenie zniewolenia, każe mu powstać i powrócić do ojca oraz wyznać grzech przeciw Bogu i przeciw ojcu. Widać w tej postawie pokorę, skruchę serca i mocną determinację zerwania z grzechem. Wewnętrznie czuje się niegodnym bycia synem i pragnie prosić swego ojca, aby uczynił go przynajmniej sługą. Wielkie pragnienie nawrócenia, które odczuwa w sercu zostaje skonkretyzowane w jego czynie – wstaje i idzie do swego ojca. Ewangelista na określenie czasownika wstawać używa greckiego terminu anistemi, który w wielu tekstach nowotestamentalnych używany jest na określenie „powstania z martwych”. W ten sposób zostaje wyrażony głęboki proces nawrócenia, który realizuje się w życiu młodszego syna.
     Następuje piękne spotkanie czekającego i miłosiernego ojca ze skruszonym synem. Jego powrót do rodzinnego domu zostaje przyjęty przez ojca z wielką radością. Ojciec, który nigdy nie stracił nadziei - z daleka dostrzegł powracającego syna i wzruszył się głęboko. Wzruszenie wyraźnie wskazuje na matczyny aspekt ojcostwa. Pokazuje ono także, jak wielką miłością otacza ojciec swe dziecko. Ojciec uszczęśliwiony powrotem zagubionego syna nie prawi żadnych długich mów na temat utraconego majątku, lecz wybiega naprzeciw swego syna. Wybaczający uścisk i pocałunek ojca znacznie ułatwia synowi pokorne wyznanie popełnionego grzechu. Na wielką pokorę i skruchę syna wskazuje fakt, że nie używa on wezwania „mój ojcze” jak było we wcześniejszym kontekście (w. 18. 20), lecz wezwania „ojcze” bez zaimka osobowego. 
Reakcją ojca na pokorne wyznanie syna jest uroczyste przyjęcie go nie jako sługi, lecz jako prawdziwego syna. Postawa ojca podkreśla, że grzech nie niweczy do końca głębokiej relacji z jego synem. Ojciec prosi sługi aby szybko ubrali powracającego syna w pierwszą szatę, w sandały oraz włożyli na jego rękę pierścień. Pierwsza szata (gr. stole prote) w naszym kontekście może oznaczać pierwotną godność, chwałę i piękno człowieka.
        Ubranie sandałów na nagie stopy przybywającego syna oraz włożenie pierścienia na rękę podkreślają mocno, że ojciec nie chce traktować go jako niewolnika, lecz jako syna. Szaty, pierścień i sandały oznaczają godność królewską syna.
Ojciec prosi także sługi o przygotowanie uczty. Pragnie, aby słudzy przyprowadzili cielę przygotowane już wcześniej na tę okazję. Obraz uczty oznacza świętowanie, zabawę i radość. Motyw uczty może nawiązywać do Eucharystii oraz do eschatologicznej uczty mesjańskiej. Ojciec nazywa powracającego grzesznika „moim synem” wskazując tym na głęboką więź w relacji ojcostwa i dziecięctwa. Ojciec raduje się, że jego syn „był umarły, a znów ożył; zaginął, a odnalazł się”.
     Na scenie pojawia się starszy syn, który przebywał na polu. Zastaje on przy domu nową sytuację. Reaguje gwałtownym oburzeniem (gr. orgidzo) na usłyszane wyjaśnienia, a jego gniew wskazuje wyraźnie, że nie rozumie postawy ojca uważając, że dzieje się niesprawiedliwość i krzywda. Nie chce on brać udziału w uczcie. Jego reakcja wskazuje na fakt, że także on podobnie jak jego młodszy brat przeżywa dramat zagubienia bez opuszczania rodzinnego domu. Dramat ten rozpoznajemy wyraźniej z jego dialogu z ojcem. w. 28b-30:
"Oto tyle lat ci służę i nigdy nie przekroczyłem twojego rozkazu; ale mnie nie dałeś nigdy koźlęcia, żebym się zabawił z przyjaciółmi. Skoro jednak wrócił ten syn twój, który roztrwonił twój majątek z nierządnicami, kazałeś zabić dla niego utuczone cielę".

Rembrandt, Powrót syna marnotrawnego (1668), detal

    Ojciec w całej swej wrażliwości wychodzi z uczty do starszego brata próbując wytłumaczyć mu zaistniałą sytuację i pocieszyć go. Stara się zaprosić go do domu – do wspólnej radości na rodzinnej uczcie. Starszy syn jest jednak oburzony, zazdrosny i zamknięty. Sposób jego mówienia i jego postawa wobec ojca i młodszego brata wskazują, że przez długie lata swego pobytu w domu wkładał on maskę przykrywającą jego konformistyczną postawę oraz ślepe posłuszeństwo pozbawione wszelkiej refleksji i świadomego wyboru. Jego postawa zagubiła wymiar synostwa na rzecz bycia niewolnikiem. W całej przypowieści starszy syn ani razu w relacji ze swoim ojcem nie używa terminu „ojciec”. Mimo że przebywa w rodzinnym domu – w bliskości swego ojca – to jednak oddala się od niego bardzo daleko. Nie potrafi zrozumieć intencji ojca uważając go za nierozważnego i niesprawiedliwego. Nosi w swoim sercu głębokie rany starannie maskowane „sprawiedliwością” i „wierną służbą”. W swoim życiu zabija radość poprzez skrupulatne przestrzeganie nakazów i zakazów oraz zabija świętowanie poprzez mechanicznie wykonywaną pracę. Jego zagubienie choć nie tak spektakularne, to jednak jest porównywalne do zagubienia młodszego syna.
   Odpowiedź ojca i w jego przypadku jest pełna wrażliwości i miłości. Nie obraża się na reakcję starszego syna i surowy osąd pod swoim adresem. Kieruje do swego syna czułe wezwanie – „moje dziecko”. Pokazuje tym samym, że miłość do młodszego syna nie wyklucza wcale miłości do starszego brata. Zaprasza go do domu na ucztę i wzywając do radości z powrotu brata, który wcześniej zaginął i był jak umarły, lecz odnalazł się i żyje. Ojciec w swym końcowym zdaniu ze starszym synem używa charakterystycznej dla św. Łukasza formuły„trzeba”, „należy”, „jest konieczne” (gr. dei). Czasownik ten występuje w kontekście decyzji Jezusa, który poddaje się woli swego Ojca. Przypowieść kończy się bez ukazania, w jak starszy syn odpowiedział na zaproszenie ojca. W ten sposób staje się ona zachętą dla wszystkich czytelników i słuchaczy tej przypowieści do samodzielnego pomyślenia nad zakończeniem. W refleksji tej jesteśmy zaproszeni, aby na modlitwie udzielić także naszej własnej odpowiedzi czekającemu i miłosiernemu Ojcu.

     Przypowieść o czekającym i miłosiernym ojcu objawia głęboką ojcowską relację Boga do swoich dzieci. Bóg nigdy nie zrywa relacji ze swymi dziećmi, choćby oddaliły się od Niego daleko. Kryzys rodzinnego domu przedstawiony w przypowieści jest obrazem zranień dzieci Bożych, które w swojej grzeszności oddalają się od Boga. W powrocie młodszego syna do rodzinnego domu można zobaczyć powrót grzesznika do Boga. W powrocie tym Bóg nie kalkuluje poniesionych strat oraz nie obraża się na człowieka, który okazał mu niewierność i brak czci. Przyjmuje go z całą miłością widząc w człowieku tego, który potrafi z Jego pomocą pokonać zło. Spojrzenie Boga na człowieka jest zawsze spojrzeniem pełnym optymizmu i wiary. Ludzie, którzy się nawracają,  są zaproszeni przez Boga do wejścia na ucztę miłości, symbolizującej tryumf dobra nad złem.
     Przypowieść poucza, że Bóg zawsze czeka na człowieka, że wychodzi mu naprzeciw i że jest miłosiernym Ojcem każdego, kto się do niego zwraca. Bóg nie odwraca się od człowieka nigdy, nawet wtedy, kiedy człowiek odwraca się od Niego, bo sądzi, że sam może sobie ułożyć wygodne życie, beż zobowiązań.


Powyższy tekst napisałam podczas studiów biblijnych na Wydziale Teologicznym we Wrocławiu, w 2008 roku.

Brave Festival 2009: wystawa "Wszystkie modlitwy Rzeczypospolitej" /relacja z wystawy w ZNiO/

Prezentowana w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich wystawa „Wszystkie modlitwy Rzeczypospolitej” stanowi integralną część edycji  „Brave  Festival – przeciw wypędzeniom z kultury”, której hasłem przewodnim w roku 2009 są „Wszystkie modlitwy świata”. Stanowi ona zarazem niezależną całość, w której zawiera się obraz duchowości Rzeczypospolitej wielowyznaniowej, jakiej już dzisiaj nie ma.

Autorzy wystawy twórczo wykorzystali przestrzeń Sal po Kopułą, przedstawiając modlitwę jako nieustający dialog Boga i człowieka, w którym pierwsze słowo wypowiada Bóg:

 Na początku było Słowo, 
 a Słowo było u Boga, 
 i Bogiem było Słowo. 
 Ono było na początku u Boga. 
 Wszystko przez Nie się stało, 
 a bez Niego nic się nie stało, 
 co się stało. (J 1, 1-3)

   W przestrzeni pierwszej sali to Bóg- Słowo inicjuje dialog z człowiekiem, w drugiej człowiek podejmuje ów dialog odpowiadając na Słowo indywidualnie, zaś trzecia sala prezentuje relację Bóg – człowiek w wymiarze rytuału modlącej się wspólnoty. Przedstawieniom tego dialogu – Księdze i księgom -   towarzyszy dyskretny wielogłosowy śpiew: znane pieśni katolickie splatają się z pieśniami protestanckim, ormiańskimi, prawosławnymi, greckokatolickimi i żydowskimi, tworząc  wraz z obrazami wielokulturową całość.

Biblia Leopolity, pierwszy przekład Pisma Świętego na język polski.Kraków,1560-1561 r./ZNiO

    Przestrzeń pierwszej sali zatem wypełniają teksty świętych pism, począwszy od Pięcioksiągu Mojżesza z wyjątkami z Proroków -  kodeksu pergaminowego z XIV w., poprzez najstarsze tłumaczenia Biblii na język polski, po tłumaczenia wielojęzyczne. Możemy zatem obejrzeć Biblię Leopolity z 1561 r., Biblię brzeską (kalwińską) z 1563 r., Biblię nieświeską (ariańsko-socyniańską) z 1572 r., najbardziej popularną i do dziś wznawianą Biblię ks. Jakuba Wujka z 1599 r., Biblię gdańską (protestancką), a także różnojęzyczne psałterze. Pojawia się wśród tych ksiąg dwunastojęzyczne wydanie Nowego Testamentu, tzw. Biblia poliglota, niezwykłe przedsięwzięcie edytorskie epoki renesansu. Większość ksiąg natchnionych została wykonana na wysokogatunkowym pergaminie, opatrzona różnorodnymi motywami zdobniczymi: imponującymi inicjałami, miniaturami, drzeworytami i miedziorytami przedstawiającymi treści teologiczne. Zostały także wspaniale oprawione deskami obciągniętymi skórą z tłoczeniami, klamrami i okuciami.
Przyjrzyjmy się niektórym z nich.

Biblia - Pięcioksiąg napisany na pergaminie po hebrajsku i aramejsku w XV w./ZNiO

Oto Pięcioksiąg Mojżesza z wyjątkami z Proroków: niezwykły kodeks składający się z 480 kart pergaminowych zapisanych odręcznie w dwóch kolumnach. Zawiera Pięcioksiąg (Prawo Mojżeszowe)  z przekładem aramejskim, fragm.  Księgi Izajasza i Księgi Sędziów oraz fragm. Pieśni nad Pieśniami, Lamentacji oraz ksiąg: Hioba, Rut, Estery i Przysłów. Tekst obficie ozdobiono licznymi inicjałami w złocie, różu, zieleniach i niebieskościach. Przeważają symboliczne kompozycje roślinne, zwierzęce i figuralne.  Oprawę Księgi stanowi deska pokryta kozią skórą z tłoczeniami, pochodzącą z i polowy XVI w. (kodeks datuje się na XIV w.).

Bardzo ciekawą ikonografię  ma Biblia Leopolity, pierwszy polski przekład Pisma Świętego z 1561 r. Leopolita jest przeudonimem tłumacza, ks. Jana Kasprowicza Nicza vel Nycza, znakomicie wykształconego profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, który wprawdzie bardzo dobrze znał grekę i hebrajski, jednak przekładu dokonał z Wulgaty – łacińskiej wersji św. Hieronima.  Karta tytułowa, wykonana techniką drzeworytniczą w Drukarni Scharffenbergów, zawiera w górnej części Historię Zbawienia – od upadku Adama i Ewy, poprzez wędrówkę Narodu Wybranego prowadzonego przez Boga do Ziemi Obiecanej – do Ukrzyżowania i Powtórnego Przyjścia. Na dole strony przedstawiono w trzech odrębnych kwaterach treści teologiczne z Nowego Testamentu: Narodzenie i Mędrców ze Wschodu (Mesjasz posłany do wszystkich), Chrzest w Jordanie (objawienie się Trójcy Świętej), Ostatnią Wieczerzę (ustanowienie Eucharystii). Pomiędzy nimi, w centralnym miejscu, po lewej stronie – duża sylwetka Chrystusa jako Dobrego Pasterza, po prawej zaś – Mojżesz z tablicami przykazań, symbolizują wypełnienie się Pisma.
Warto przy tym nadmienić, że ten egzemplarz Biblii został ofiarowany Józefowi Maksymilianowi Ossolińskiemu przez Tadeusza Czackiego, współtwórcę Konstytucji 3 Maja i założyciela Liceum Krzemienieckiego.

Biblia Brzeska/Wikipedia

Obok Biblii Leopolity zobaczymy m.in. także Biblię brzeską z 1563 roku, przeznaczoną dla wyznawców kalwinizmu, Biblię nieświeską z 1572 roku (ariańsko-socyniańską) w przekładzie Szymona Budnego – wybitnego teologa arian. Możemy kontemplować pierwsze wydanie  najbardziej znanej i ciągle wznawianej Biblii w przekładzie ks. Jakuba Wujka z 1599 r.   Bibliom towarzyszą rozmaite wydania Księgi Psalmów zawierające tłumaczenia autorów mniej znanych.  Należą do nich  Jakub Lubelczyk (również współtłumacz Biblii brzeskiej) – autor pierwszego poetyckiego przekładu psalmów. Jego przekład, wydany przez Macieja Wierzbiętę, zawiera również zapis nutowy melodii. Z Lubelczykiem sąsiaduje malutkie rozmiarami wydanie psalmów w tłumaczeniu Macieja Rybińskiego - absolwenta teologii na uniwersytetach we Wrocławiu i Heidelbergu, seniora jednoty braci czeskich.
Obok polskich przekładów, w dawnej Rzeczypospolitej modlono się psalmami  w języku ormiańskim, cerkiewno-słowiańskim i wielu innych. Na wystawie znajduje się nawet Księga Psalmów w j. arabskim, wydana przez melchitów. Egzemplarz ten należał do ormiańsko- katolickiego arcybiskupa Józefa Teofila Teodorowicza, posła  do Sejmu Krajowego  we  Lwowie i Izby Panów w Wiedniu, gdzie bronił spraw polskich. Był  posłem i senatorem Rzeczypospolitej, a także odnowicielem archidiecezji lwowskiej obrządku ormiańskiego.

Koran, rękopis w języku arabskim.Imperium Osmańskie,początek XVIII w./ZNiO

  W drugiej z „Sal pod Kopułą”  zgromadzono indywidualne modlitwy  i pieśni. Obok poetyckich przekładów psalmów w różnych językach pokazano także modlitwy oryginalne, jak choćby Heynał  świtha na ranne powstanie M. Reja. Należy on do gatunku tzw. poezji hejnałowej, której nazwa wywodzi się z nawoływania wartownika wzywającego do modlitwy i pracy. Są też modlitwy  towarzyszące świętom: Kolęda. Nowe lato y szczodry dzień  Kaspra Twardowskiego, Hymn do Boga Adama Naruszewicza, Pieśni nabożne  Franciszka Karpińskiego, wśród których znajdziemy dobrze nam znane Wszystkie nasze dzienne sprawy czy Kiedy ranne wstają zorze.  

Warto zatrzymać się nad zabytkiem języka polskiego z XV wieku, jakim jest wyeksponowana w tej sali karta pergaminowa z kodeksu papierowego,  gdzie jedną ręką zapisano takie modlitwy, jak: Modlitwę Pańską, Pozdrowienie Anielskie, Skład Apostolski, Dziesięć przykazań, Dwa przykazania miłości, Prawo natury, Grzechy śmiertelne.  Teksty tych modlitw są zapisane w j. polskim, tytuły – po łacinie.  Jest także okazja, aby obejrzeć pergaminowy egzemplarz Bogurodzicy, drukowany przez J. Hallera w 1506 roku. Obok popularnych kolęd w języku polskim, jak Pieśń o narodzeniu,  wydana w 1558 roku czy Różaniec wydany w drukarni Łazarzowej w 1583 roku (jest to przekład hiszpańskiego dominikanina Luis de Granada), znajdują się tu także: Modlitwa powszechna do Trojce Swiętej przeciwko nieprzyjacielem Kościoła Świętego Marcina Lutra, polski przekład Hymnu o Nayświętszym Sakramencie Tomasza z Akwinu, z pięknym drzeworytem przedstawiającym Hostię św. nad głowami wiernych.

Hymn o Nayświętszym Sakramencie  św. Tomasza z Akwinu

Warto też  zatrzymać się chwilę nad XVII-wiecznym wydaniem  Cherubinowego Wędrowca Angelusa Silesiusa, żeby kontemplować miedziorytowy frontyspis Tobiasa Sadelera według projektu Michaela Willmanna, przedstawiający wędrówkę ludzkiej duszy ku Bogu. Symbolizująca ową duszę kobieta unoszona jest na grzbiecie orła ku Boskiemu światłu.

Angelus Silesius, Cherubinowy wędrowiec

Sporo pokazanych na wystawie modlitewników ma charakter okolicznościowy. Są to np. Modlitwy dla mężatek, Pieśń na dziękczynienie czy Nabożeństwo podczas wojny chrześcijańskiey przeciw  Saracenom, Roku Pańskiego 1188…Wielką popularnością cieszyły się też modlitwy maryjne, jak ta, w której wierny  oddaje się pod Jej opiekę Przeciwko morowemu powietrzu.

Antyfonarz z Gryfowa Śląskiego, 1397 r., ZNiO

   Trzecia sala ekspozycyjna gromadzi  rękopisy i druki liturgiczne.  Są one umiejscowione wokół centralnego miejsca tej przestrzeni, jakim jest imitacja ołtarza, spełniająca jednocześnie rolę ekranu, z wyświetlającymi się na nim obrazami przedstawiającymi Świętą Historię. Towarzyszy nam muzyka sakralna. Wśród zaprezentowanych tu obiektów znajdziemy księgi liturgiczne należące do różnych obrządków,  wydane są z wielką starannością.  Uwagę zwraca szczególnie piękny Antyfonarz  - rękopis łaciński, zawierający teksty i nuty pieśni kościelnych.  Powstał w 1397 r. na polecenie Henryka z Greuebergu (Gryfów Śląski).

Spośród zaprezentowanych mszałów uwagę przykuwa Mszał wrocławski, zawierający teksty Mszy świętej w porządku  roku liturgicznego, a ponadto msze za świętych  i za zmarłych. Jest to pierwszy mszał wydany w Polsce (Kraków 14 maja 1505 r.), przeznaczony dla utworzonej w 1000 roku diecezji wrocławskiej. Obok niego – Mszał łaciński, XIV-wieczny rękopis bogato iluminowany.

Triod kwietny, księga liturgiczna w języku cerkiewno-słowiańskim.Kraków, 1492 r., ZNiO

W tej wielokulturowej perspektywie zaprezentowano też księgi liturgiczne innych wyznań: Służebnik – księgę liturgiczną Kościoła grekokatolickiego, Torę – zwój pergaminowy z XIX wieku nawinięty na drążki, a także Koran – XVIII-wieczny rękopis w j. arabskim, bogato ilustrowany stylizowaną ornamentyką roślinną. Całości dopełniają modlitewniki, m.in. pięknie iluminowany Brewiarz rzymski z XIV w., zawierający inicjały i miniatury ze scenami z życia Chrystusa. Zobaczyć można również pochodzący z XVI w. pierwszy  modlitewnik dla kobiet, dedykowany królowej Annie Jagiellonce, żonie Stefana Batorego, zatytułowany Modlitwy nabożne wszem białym głowam należące.

Na wystawie nie mogło zabraknąć szczególnego modlitewnika, a mianowicie O naśladowaniu Chrystusa Thomasa á Kempis, niemieckiego teologa i mistyka. Prezentowany egzemplarz został wydany w XVII w.

Nie sposób w tak ograniczonej formie opisać walory wystawy "Wszystkie modlitwy Rzeczypospolitej" i chyba nawet nie należy tego robić… Wystawy tej trzeba bowiem doświadczyć i kontemplować ją.

Artykuł ukazał się na łamach portalu Sztuka.pl w 2009 roku.