Wszystkie posty spełniające kryteria zapytania Teseo, posortowane według trafności. Sortuj według daty Pokaż wszystkie posty
Wszystkie posty spełniające kryteria zapytania Teseo, posortowane według trafności. Sortuj według daty Pokaż wszystkie posty

sobota, 18 maja 2024

G.F. Händel: "Teseo" - opera w wersji koncertowej w Narodowym Forum Muzyki

26 maja będzie niebywała okazja wysłuchania koncertowej wersji rzadko wystawianej opery Georga Friedricha Händla w Narodowym Forum Muzyki we Wrocławiu. Orkiestrę Barokową poprowadzi Jarosław Thiel, wystąpią znakomici soliści: Fanny Lustaud (mezzosopran) w roli Medei, młody sopran pochodzący z Hondurasu - Dennis Orellana jako Teseo czy pochodząca z Zagrzebia Sonja Runje (mezzosopran). Posłuchamy wielu pięknych arii, których - jak to u Händla - nie brakuje.

Wrocławska Orkiestra Barokowa, fot. Łukasz Rajchert

W historii przedstawionej przez Georga Friedricha Händla w "Teseo" za sznurki pociągają kobiety. To nie z tego powodu trzecią operę seria skomponowaną przez niego dla Londynu uznaje się za eksperyment (przecież wyrazistych postaci kobiecych w innych jego utworach też wcale nie brakuje). W zaprezentowanym po raz pierwszy w 1713 roku dziele ewenementem były wyraźne wpływy francuskie. Jest to właściwie połączenie opery włoskiej i tragédie lyrique.

Libretto Teseo autorstwa Nicoli Hayma bazuje luźno na wątkach mitologicznych. Sławny pogromca Minotaura – Tezeusz – znów ma kłopoty. Kiedy razem z Ateńczykami – poddanymi swojego ojca, króla Egeusza –  wyrusza na wojnę, ten postanawia poślubić jego ukochaną Agileę, a jego samego zmusić do ożenienia się z czarodziejką Medeą. Co gorsza, wracającego w glorii chwały syna oskarża o zawiązanie spisku mającego na celu przejęcie władzy. Kiedy Tezeusz oświadcza Medei, że wcale nie zamierza rezygnować z miłości do Agilei, ta postanawia się zemścić. Nasyła na kochanków demony, a królowi wręcza truciznę służącą do zabicia Tezeusza. W ostateczności bierze sprawy w swoje ręce, przybywa na rydwanie ciągniętym przez smoki i skórę herosa musi ratować sama Minerwa.

Haym tej zawiłej historii nie stworzył od podstaw, a jedynie zaadaptował akcję jednej z francuskich oper Jeana-Baptiste’a Lully’ego. To właśnie dlatego widowisko rozpisane jest na aż pięć aktów, a obok głównej pary kochanków – Tezeusza i Agilei, pojawia się druga – Arcane i Clizia. Zupełnie inna niż w typowej operze włoskiej jest tu też zazwyczaj funkcja arii – Händel nie przestrzega neapolitańskiej konwencji, zgodnie z którą postać po jej wykonaniu opuszcza scenę. W "Teseo" zdarza się nawet, że śpiewa się dwie takie arie z rzędu, a kolejnych duetów – też wbrew wzorcom włoskim – nie oddziela recytatyw.

Dzisiaj taka nietypowa forma intryguje; zachwyca orkiestracja, wirtuozeria partii wokalnych i znakomicie oddane w muzyce charaktery postaci. "Teseo" to kolejna, obok chociażby "Rinalda" czy "Alciny", opera Händla, w której pojawiają się wątki magiczne. Po ponad trzystu latach od ich powstania wciąż warto poddawać się ich czarowi.

Program:

G.F. Händel Teseo HWV 9 (opera w wersji koncertowej)

Koncert we współpracy z Händel-Festspiele w Halle

Wykonawcy:

Jarosław Thiel – dyrygent

Fanny Lustaud – Medea (mezzosopran)

Dennis Orellana – Teseo (sopran)

Suzanne Jerosme – Agilea (sopran)

Johanna Rosa Falkinger – Clizia (sopran)

Sonja Runje – Egeo (mezzosopran)

Franko Klisovic – Arcane (kontratenor )

Michał Pytlewski – Sacerdos di Minerva (bas)

Wrocławska Orkiestra Barokowa

Czas trwania:

150 minut

Lokalizacja:

NFM, Sala Główna, estrada w odwróceniu

plac Wolności 1, Wrocław

informacja prasowa

środa, 29 maja 2024

Olśniewający "Teseo" G. F. Händla w Narodowym Forum Muzyki /relacja z koncertu/

26 maja dość nieoczekiwanie mogłam posłuchać rzadko prezentowanej opery Georga Friedricha  Händla: "Teseo" ("Tezeusz") w znakomitym wykonaniu Wrocławskiej Orkiestry Barokowej i doborowych solistów. Koncert poprowadził z wielkim sukcesem maestro Jarosław Thiel. Znaleźliśmy się niejako na Händel-Festspiele Halle, tam bowiem zmierzali artyści, robiąc we Wrocławiu coś w rodzaju próby generalnej. Tak nas zachwycili, że musieli bisować, choć – jak żartobliwie zauważył dyrygent – innej opery nie przygotowali.  

Fanny Lustaud jako Medea i Jarosław Thiel,
fot. Karol Sokołowski

"Teseo" - nietypowa opera Händla


Dramma tragico w pięciu aktach miała swoją prapremierę w Queen`s Theatre w Londynie w 1713 roku. Kompozytor miał już za sobą sukcesy, a najważniejszym z nich była opera seria: "Rinaldo", o czym świadczy liczba wykonań i jej wznowienia w kolejnych latach. To i dzisiaj jedna z najczęściej wystawianych i nagrywanych oper kompozytora  Z "Teseo" stało się inaczej, choć może to dziwić, zważywszy, ile w niej pięknych arii. Operą tą Händel powraca do gatunku heroiczno-magicznego, który tak się podobał publiczności "Rinalda". Libretto zostało zapożyczone z francuskiej tragedii muzycznej Philippe`a Quinault, co się nigdy przedtem nie zdarzyło, nietypowa jest też liczba aktów. Skutkiem tego zostały naruszone schematy obowiązujące w operze seria (np. aria "na wyjście", dająca możliwość oklaskiwania kończącego swój występ artysty). W przypadku "Teseo" arie przechodzą płynnie w recytatywy śpiewane przez tę samą postać, co jest typowe dla francuskiej tragedii muzycznej. Na początku Agilea śpiewa dwie kontrastujące ze sobą arie, natomiast akt II należy niepodzielnie do Medei. Również faktura orkiestrowa ma francuską proweniencję. W duecie Medei z Egeuszem słyszymy dwie grupy altówek, zaś pierwszej arii Agilei towarzyszy pięciogłosowy akompaniament smyczkowy. Te pozorne "niedoskonałości", będące próbą połączenia włoskiej opery i francuskiego dramatu muzycznego, sprawiają jednocześnie, że całość brzmi interesująco i mniej schematycznie. Całość charakteryzuje się wielością emocji, często skrajnych (jak u Medei), co błyskotliwie przekłada się na ekspresję muzyczną, oddziałując zarazem na odbiorców. Na koncercie w Narodowym Forum Muzyki brzmiało to znakomicie.

Suzanne Jerosme jako Agilea i Dennis Orellana - Tezeusz,
fot. Karol Sokołowski


Miłość, nienawiść i inne namiętności


Treść libretta odwołuje się do mitu o Tezeuszu, który – początkowo nierozpoznany jako syn króla Egeusza – walczy w obronie Aten z narażeniem życia. Jest prawdziwym herosem – walecznym i skromnym zarazem. Zakochuje się w nim z wzajemnością Agilea, a także Medea. Po zwycięstwie król Egeusz nie dotrzymuje słowa danego czarodziejce, która swoimi czarami wspomagała go w czasie walk, ale pragnie pojąć za żonę Agileę. Sytuację tę wykorzystuje zazdrosna Medea, która skłonna jest raczej poświęcić życie Tezeusza, aniżeli z niego zrezygnować. Za pomocą czarów zmusza więc nieszczęsną Agileę, by wyrzekła się ukochanego, bo tylko tak może uratować mu życie. Jest moment, w którym Medea, poruszona dozgonną miłością tych dwojga, skłonna jest ustąpić, ale to trwa tylko chwilę. Ta, która poświęciła własne dzieci, aby ukarać Jazona, tym bardziej zechce zniszczyć mężczyznę, który nie odwzajemnia jej uczuć. Król Egeusz tymczasem dochodzi do wniosku, że jako król powinien zachować dystans i nie dać się ponieść uczuciom, rezygnuje więc z ręki Agilei, by oddać ją Tezeuszowi. W momencie, gdy młodzi składają sobie przysięgę, ma zamiar (za poduszczeniem Medei) podać Tezeuszowi kielich z trucizną. Kiedy jednak poznaje miecz pozostawiony dla niego przed laty, rozpoznaje w nim syna i wszystko kończy się happy andem. Dodajmy, że w sztuce występuje jeszcze jedna, nieco żartobliwie zarysowana, para kochanków: Clizia i Arcane. Kochają się z wzajemnością, ale kobieta pragnie, aby jej ukochany był równie dzielny jak Tezeusz i pozbył zazdrości, wobec czego poddaje go próbie. Całość kończy się ślubem obu tych par i ogólną radością.

Fanny Lustaud jako Medea i Sonja Runje jako Egeusz,
fot. Karol Sokołowski



Händel po wrocławsku


Opera "Teseo" była wprawdzie zaprezentowana w wersji koncertowej, ale śpiewacy do tego stopnia wcielili się w swoje postaci: głosem, mimiką, gestami, że nie było to żadnym niedostatkiem. Dobrze zagrany i zaśpiewany koncert może być równie satysfakcjonujący, o czym mogłam się wielokrotnie przekonać słuchając m. in. koncertowej wersji "Wesela Figaro" pod dyr. Giovanniego Antoniniego, "Powrotu Ulissesa do ojczyzny" Claudia Moneverdiego pod sir Johnem Eliotem Gardinerem czy "La Clementa di Tito" Mozarta pod batutą Teodora Currentzisa. 

Wśród solistów przeważali młodzi, utalentowani artyści, którzy do tego stopnia bez reszty porwali publiczność, że ta nagradzała arie i duety gromkimi brawami, jak to się zwykło czynić w  operze. Znakomicie dobrane głosy i swoboda wykonawcza, świadcząca o nieprzeciętnych możliwościach i opanowanym warsztacie, cechowała właściwie wszystkich wykonawców. Zazwyczaj najdłużej pozostają w pamięci role wyraziste, tzw. czarne charaktery, toteż warto wyróżnić Fanny Lustaud w roli Medei – francuską mezzosopranistkę, która znakomicie wyśpiewała wszystkie skrajne emocje: od miłości do nienawiści, kiedy to np. daje upust zazdrości w arii "O stringero nel sen". Z kolei  Angielka Suzanne Jerosme (sopran) pięknie wcieliła się w postać Agilei, z jej wrażliwością, słodyczą, ale i determinacją. Wspaniała pierwsza aria, w której wyznaje swoją miłość i poleca ukochanego w modlitwie do Minerwy albo kiedy roztrzęsiona śpiewa pieśń, w której gotowa jest na wszystko, byle tylko ratować ukochanego ("Ombre soltite - Sybillando ululando"), żeby wymienić tylko te, a przecież trzeba by spojrzeć na tę postać w jej rozwoju, co przekłada się na bogactwo muzycznych możliwości. Pięknie i czysto brzmiał  sopran Dennisa Orellana  z Hondurasu – tytułowego bohatera opery. Podobała mi się także chorwacka kontralt/mezzosopranistka Sonja Runje w roli Egeusza. 

Wrocławska Orkiestra Barokowa towarzyszyła solistom tak wspaniale, jakby współpracowali ze sobą od dawna. Ten ze wszech miar udany koncert to także zasługa szefa orkiestry – Jarosława Thiela, który po raz kolejny (po Pasji wg św. Mateusza J. S. Bacha) znakomicie czuwał nad całością jako dyrygent. 

niedziela, 9 czerwca 2024

"Händel-Haus". Muzeum kompozytora w Halle

Podczas pobytu w Halle na Händel Festspiele odwiedziłam Händel-Haus - Dom Händla, w którym została zaaranżowana wystawa poświęcona kompozytorowi, a także instrumentom muzycznym z epoki - aż po współczesność. Można na niej także posłuchać fragmentów kompozycji autora "Mesjasza" i ... samemu coś zagrać :-)

Przed Händel-Haus (Dom Händla) w Halle, fot. Marek Cisek

Do 7 stycznia 2025 roku można oglądać w Händel-Haus wystawę w kształcie, jaki zaproponowali na podstawie książek historycznych oraz cennych grafik, dwaj kuratorzy: Karl Altenburg, Christiane Barth, przy współpracy dr. Juliane Riepe (Fundacja Domu Handla)

HANDEL – EUROPEJCZYK

W szesnastu salach wystawienniczych muzeum można uzyskać informacje o życiu, twórczości i czasach Georga Friedricha Händla – Europejczyka (Mieszkał m. in. we Włoszech, w Anglii). Korzenie rodziny sięgają Wrocławia (wówczas Breslau). Już na początku ekspozycji wyeksponowano księgi metrykalne i genealogię rodziny. Został także pokazany instrument podobny do tego, na którym Händel uczył się grać od 1696 roku. Jego nauczycielem był  Friedrich Wilhelm Zachau, utalentowany muzyk i kompozytor. Jednak W 1704 roku przyszły kompozytor postanowił zrezygnować z kariery organisty i opuścił rodzinne Halle, by udać się do Hamburga, gdzie został zatrudniony w Oper am Gänsemarkt jako skrzypek i klawesynista Wkrótce potem rozpoczął pisanie oper. 

Fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

W salach wystawowych na pierwszym piętrze można zobaczyć wystawę „Handel –Halle”, Handla jako „kompozytora o randze europejskiej” oraz dużo portretowanych osobowości artystycznych, m. in. Johannesa Brahmsa czy Ludviga van Bethoveena. Wirtualnie zaprezentowano "Händla w Londynie": jako „kompozytora operowego i przedsiębiorcę” (dziś powiedzielibyśmy raczej: menadżera), „mistrza oratorium angielskiego” i ostatecznie określono mianem „obywatela świata”. Możemy zatem zobaczyć pierwsze wydania oper i oratoriów oraz Biblii, z której mógł korzystać kompozytor. Sfotografowałam m. in wydania Teseo" oraz "Tolomeo", którego miałam okazję posłuchać podczas Händel-Festspiele Halle w znakomitym wykonaniu Il Giardino Armonico, Kammerorchester Basel  pod batutą Giovanniego Antoniniego oraz  wspaniałych solistów, m. in. Franco Fagioli, Guli Semenzato, Andrea Mastroni...

fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Zabytkowe instrumenty muzyczne

Znaczącą część ekspozycji zajmują zabytkowe instrumenty muzyczne. Zwiedzający wyruszają w ekscytującą podróż śladem ich historii –  od baroku do współczesności: smyczkowe, szarpane, dęte i klawiszowe z czasów Haendla, po których pojawiły się wczesne instrumenty klasyczne, takie jak fortepiany, Wśród eksponatów jest także takie cudo, jak harmonika szklana z 1820 roku – podłużna drewniana skrzynia, wewnątrz której umocowanych jest współosiowo kilkadziesiąt szklanych talerzy (zwanych też kloszami), stanowiących zestaw wibratorów różniących się wielkością, strojonych chromatycznie. Za pomocą mechanizmu napędzanego pedałem są one wprawiane w ruch obrotowy. Dotknięcie wilgotną opuszką palca wirującego klosza wprawia go w drganie o częstotliwości zależnej od jego wielkości.

Harmonika szklana z 1820 roku, fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Na drugim piętrze z kolei zobaczymy instrumenty dęte blaszane z epoki klasycznej i romantycznej, ale także ekscytujące wynalazki, takie jak szafy grające czy... unikalne skrzypce do paznokci i suzafon  (niestety, w większości za szybą, toteż zdjęcia wyszły mi marne). Chętni mogą tu zagrać na kopiach instrumentów historycznych.

Fragment wystawy, fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Jako ciekawostkę dodam, że w każdą pierwszą niedzielę miesiąca o 15.00 w Domu Händla studenci University of Church Music Halle lub zaproszony solista grają na wybranych instrumentach klawiszowych. Ton tym koncertom nadają odrestaurowane w 1993 organy zbudowany w latach 1769/70 dla kościoła protestanckiego w Tegkwitz koło Altenburga i 17 października 1770 przez Johanna Ludwiga Krebsa (1713–1780), który pracował wówczas jako organista nadworny w Altenburgu. Instrument został gruntownie odrestaurowany w pracowni restauracyjnej Handel House i zintegrowany z muzeum instrumentów muzycznych, gdzie słychać go regularnie od 2003 roku.

fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Połączenie instrumentu klawiszowego i liry: Lyraflügel, fot. Barbara Lekarczyk-Cisek

Z pewnością jest to wystawa warta obejrzenia, pomysłowo zaaranżowana. 


Cyfrowa premiera "Partity" Witolda Lutosławskiego I NFM Orkiestra Kameralna Leopoldinum pod dyrekcją Richarda Tognettiego

13 listopada 2026 roku miała miejsce cyfrowa premiera "Partity" Witolda Lutosławskiego, nagranej przez NFM Orkiestrę Kameralną Leo...

Popularne posty